5018 Sayılı Kanun ve Stratejik Plan

5018 sayılı Kanunun stratejik plan mimarisi, performans programı, faaliyet raporu, iç kontrol, Sayıştay denetimi ve hesap verme sorumluluğu.

Kanunun mimarisi

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu mali yönetimini bütüncül bir çerçeveye bağlar. Kanun, planlama, bütçeleme, uygulama ve denetim aşamalarını birlikte düzenler. Bu bütünlük, stratejik yönetimin hukuki omurgasıdır. Kanun, kamu idarelerine stratejik plan hazırlama yükümlülüğü getirir. Plan, misyon ve vizyondan performans ölçümüne uzanan bir zincir kurar. Zincirin amacı, kaynak ile sonuç arasında bağ kurmaktır. Bütçe, bu bağın mali görünümüdür. Denetim ise bağın doğruluğunu sınar. Kanun, hesap verme sorumluluğunu tüm sisteme yayar. Sorumluluk, yalnız harcama yapan birime ait değildir. Üst yönetici, sonuçların hesabını verir. Çerçeve, yetki ile sorumluluğu eşleştirir. Kanunun kurduğu çerçeve, biçimsel değil işlevseldir. Plan, bütçe ve faaliyet raporu aynı zincirin halkalarıdır. Zincir koparsa, hesap verme de kopar. Bu nedenle uyum, belge benzerliği değil, karar tutarlılığıdır.

Misyon, vizyon ve temel ilkeler

Kanun, kamu idarelerinin geleceğe ilişkin misyon ve vizyon oluşturmasını öngörür. Misyon, örgütün varlık nedenini açıklar. Vizyon, ulaşılmak istenen geleceği tanımlar. İkisi birlikte stratejik yönü kurar. Kanun, idarelerin benimsedikleri temel ilkeleri de sürece katar. İlkeler, karar davranışının sınırını çizer. Bakanlar, politikaların uygulanmasından ve stratejik planların kalkınma planına uygunluğundan sorumludur. Bu sorumluluk, planı siyasi iradeyle bağlar. Plan, teknik bir belge olmanın ötesinde yönetsel bir taahhüttür. Taahhüt, kamuoyuna karşı açıklanır. Bu nedenle misyon ve vizyon, süsten değil, hesap verebilirlikten doğar. Kimlik, sorumluluğun çerçevesidir.

Stratejik amaç ve hedefler

Stratejik amaçlar, örgütün orta vadede ulaşmak istediği yönelimlerdir. Hedefler ise amaçların ölçülebilir ve zamanlı ifadesidir. Kanun, hedeflerin ölçülebilir olmasını açıkça arar. Ölçülebilirlik, sonucun denetlenebilmesi içindir. Hedef, kimin neyi ne zaman başaracağını göstermelidir. Belirsiz hedef, değerlendirmeyi imkânsız kılar. Amaç ve hedef sayısı, kapasiteyle orantılı olmalıdır. Çok sayıda hedef, önceliğin olmadığını gösterir. Az sayıda ama güçlü hedef, stratejik odak üretir. Hedefler, birimler arasında paylaştırılmalıdır. Paylaşım, sorumluluğu görünür kılar. Amaç yön, hedef ise adımdır. Yönsüz adım, ilerleme değildir.

Performans programı

Kamu idareleri, program bütçeye uygun olarak performans programı hazırlar. Program, yürütülecek faaliyetleri ve bunların kaynak ihtiyacını gösterir. Amaç, hedef ve performans göstergeleri programda yer alır. Böylece stratejik plan, yıllık uygulamaya çevrilir. Performans programı, plan ile bütçe arasındaki köprüdür. Mali hizmetler birimi, hazırlığı koordine eder. Program, faaliyet düzeyinde kaynak tahsisi yapar. Tahsis, önceliklerin somut göstergesidir. Program uygulaması, faaliyet raporunda izlenir. Böylece yıllık döngü kapanır. Program, planın test edildiği yerdir. Test, kaynak gerçekliğiyle yapılır. Plan, programda hayat bulur. Program, planın yıllık yüzüdür.

Faaliyet raporu

Üst yöneticiler ve harcama yetkilileri, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde her yıl faaliyet raporu hazırlar. Birim raporları, idare faaliyet raporunun temelini oluşturur. Üst yönetici, idarenin faaliyet sonuçlarını gösteren raporu kamuoyuna açıklar. Rapor, hedeflere ulaşma düzeyini gösterir. Ulaşılamayan hedefler, gerekçeleriyle açıklanmalıdır. Gerekçe, öğrenmenin başlangıcıdır. Rapor, Sayıştaya ve ilgili makamlara gönderilir. Böylece iç hesap verme, dış denetime bağlanır. Faaliyet raporu, planın yıllık karnesidir. Karne, yalnız başarıyı değil, sapmayı da gösterir. Sapmanın açıklanması, hesap verebilirliğin özüdür. Rapor, gelecek planın veri kaynağıdır.

İç kontrol ve iç denetim

İç kontrol, idarenin amaçlarına uygun faaliyet yürütmesini sağlayan organizasyon, yöntem ve süreçler bütünüdür. Etkililik, ekonomiklik ve verimlilik iç kontrolün hedefleridir. Varlıkların korunması ve kayıtların doğruluğu da bu kapsamdadır. İç kontrol, yalnız mali işlerin değil, tüm yönetimin sorumluluğudur. İç denetim ise bağımsız ve nesnel güvence sağlar. İç denetçi, risk analizine dayalı program hazırlar. Denetim, yönetime değer katmayı amaçlar. Bu nedenle denetim, yalnız hata aramaz; iyileştirme önerir. İç kontrol ve iç denetim birbirini tamamlar. Kontrol, sürecin içinde; denetim, sürecin üstündedir. Birlikte çalıştıklarında güvence üretirler. Güvence, stratejik hedeflerin görünmez altyapısıdır.

Sayıştay ve hesap verme

Sayıştay tarafından yapılan harcama sonrası dış denetim, hesap verme sorumluluğunu denetler. Denetim, mali faaliyet ve işlemlerin kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluğunu inceler. Bu ifade, stratejik planı denetim ölçütü haline getirir. Plan artık yalnız yönetim aracı değil, hesap verme ölçüsüdür. Sayıştay, düzenlilik ve performans denetimi yapar. Performans denetimi, kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımını değerlendirir. Denetim sonuçları TBMM'ye sunulur. Böylece yönetim, parlamentoya karşı hesap verir. Denetim, kamuoyu denetimini de besler. Plan, denetimle birlikte ciddiyet kazanır. Hesap verme, zincirin son halkası değil, bütünüdür. Zincir, her aşamada hesap verebilirlik taşır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.