Stratejik Amaç ve Hedefler

Stratejik amaç ve hedef kavramları, ölçülebilir hedef yazımı, amaç-hedef-gösterge hiyerarşisi, önceliklendirme ve kaynak uyumu.

Amaç kavramı

Stratejik amaç, örgütün orta vadede ulaşmak istediği yönelimi ifade eder. Amaç, çözülmek istenen sorun alanıyla bağlantılıdır. Bu bağ, amacın meşruiyetini kurar. Amaç, hedeflerden daha geneldir. Ancak soyut bir slogan değildir. Hangi değişimin hedeflendiğini göstermelidir. Amaç sayısı, örgütün kapasitesiyle sınırlı olmalıdır. Çok sayıda amaç, önceliğin olmadığını gösterir. Az sayıda amaç, stratejik odağı güçlendirir. Amaçlar birbiriyle çelişmemelidir. Çelişen amaçlar, kaynakları birbirine karşı harcar. Amaç, yön gösterir. Yön olmadan hedef, rastgele bir adımdır. Amaç, stratejik tercihin en açık ifadesidir. Hedefin sahibi, sonuçtan sorumlu olandır. Sorumluluk, yetkiyle birlikte tanımlanmalıdır. Yetkisiz sorumluluk, çaresizliğe dönüşür. Çaresizlik, hedefi kâğıt üzerinde bırakır. Bu nedenle hedef yazımı, yetki ve kaynak haritasıyla birlikte yapılmalıdır.

Hedef kavramı

Hedef, stratejik amacın ölçülebilir ve zamanlı ifadesidir. Kanun, hedeflerin ölçülebilir olmasını arar. Hedef, neyin, ne kadar ve ne zaman yapılacağını göstermelidir. Sorumlusu belirsiz hedef, uygulanamaz. Hedef, gerçekçi olmalıdır. Gerçekçi olmayan hedef, çalışanı değil, mazeret üretmeyi öğretir. Hedefler, birimler arasında paylaştırılır. Paylaşım, ortak sorumluluk kurar. Ancak her hedefin tek bir sahibi olmalıdır. Çok sahipli hedef, sahipsiz hedeftir. Hedef, performans göstergesiyle izlenir. Gösterge, hedefin görünür yüzüdür. Hedef, niyet ile sonuç arasındaki köprüdür. Köprü, sağlam kurulmalıdır. Sağlam hedef, uygulamanın ölçüsüdür.

Ölçülebilir hedef yazımı

Ölçülebilir hedef, belirli bir ölçüt ve başlangıç değeri içerir. Başlangıç değeri olmadan ilerleme ölçülemez. Hedef, sayı, oran veya süreyle ifade edilebilir. Nitel hedeflerde ölçüt, açık bir değerlendirme kuralıyla tanımlanır. Kural, öznel yorumu azaltır. Hedef yazımında belirsiz fiillerden kaçınılmalıdır. Artırmak, geliştirmek ve güçlendirmek tek başına ölçüt değildir. Bu fiiller, miktar veya eşikle tamamlanmalıdır. Hedef, hedef kitleyi de göstermelidir. Kimin için ölçüldüğü belirsiz hedef, eksik hedeftir. Zaman ufku, hedefin ayrılmaz parçasıdır. Süresiz hedef, sorumluluğu erteler. Ölçüt, hedefin dilidir. Dil ortak olmadan değerlendirme olmaz.

Amaç-hedef-gösterge hiyerarşisi

Stratejik plan, amaç, hedef ve gösterge arasında tutarlı bir hiyerarşi kurar. Amaç yönü, hedef adımı, gösterge ölçüyü gösterir. Hiyerarşi, planın mantıksal omurgasıdır. Kopukluk, planın uygulanabilirliğini zedeler. Her hedef, bir amaca bağlanmalıdır. Her gösterge, bir hedefi ölçmelidir. Birden çok hedefe hizmet eden gösterge, ölçümü belirsizleştirir. Amaç-hedef ilişkisi, nedensellik taşımalıdır. Hedefe ulaşmak, amacı gerçekten ilerletmeli mi sorusu sorulmalıdır. Yanıt yoksa, hiyerarşi biçimseldir. Biçimsel hiyerarşi, raporlarda düzgün görünür; uygulamada işlemez. Hiyerarşi, düşünme disiplinidir. Disiplin, planı tutarlı kılar. Tutarlılık, uygulamanın ön koşuludur.

Önceliklendirme

Stratejik planlama, kaçınılmaz olarak seçim yapmaktır. Kaynaklar sınırsız değildir. Bu nedenle hedefler arasında öncelik kurulmalıdır. Öncelik, etki ve aciliyet birlikte değerlendirilerek belirlenir. Etki, kamu yararına katkıyı gösterir. Aciliyet, sorunun zaman baskısını gösterir. Her ikisi yüksek olan hedef, öncelikli olur. Önceliklendirme, paydaş beklentileriyle de sınanır. Ancak her güçlü talep, öncelik değildir. Öncelik, gerekçeyle açıklanmalıdır. Gerekçesiz öncelik, kayırmacılık şüphesi doğurur. Öncelik sırası, bütçede görünür olmalıdır. Bütçede görünmeyen öncelik, beyandır. Seçim yapmayan plan, plan değildir. Plan, tercihlerin yazılı halidir.

Kaynak uyumu

Hedefler, mevcut ve öngörülen kaynaklarla uyumlu olmalıdır. İnsan kaynağı, bütçe ve teknik kapasite bu kapsamdadır. Kaynak uyumu, hedefin gerçekçiliğini belirler. Aşırı iddialı hedef, uygulamada erozyona uğrar. Ancak kaynak uyumu, statükoyu korumak anlamına gelmez. Kaynak, hedefe göre yeniden düzenlenebilir. Öncelik değişirse kaynak da değişir. Bütçe, stratejik tercihin mali ifadesidir. Mali hizmetler birimi, bu uyumu koordine eder. Hedef ile ödenek arasındaki fark, planda açıklanmalıdır. Açıklanmayan fark, uygulama riskidir. Kaynak, hedefin yakıtıdır. Yakıtsız hedef, kâğıt üzerinde kalır. Gerçekçilik, stratejik cesaretin alternatifi değil, koşuludur.

Uygulanabilirlik

İyi yazılmış hedef, uygulanabilir olandır. Uygulanabilirlik, yetki, kaynak ve zamanın birlikte var olmasına bağlıdır. Yetkisi olmayan birime verilen hedef, sorumluluk boşluğu yaratır. Zamanı olmayan hedef, sürekli ertelenir. Bu nedenle hedef, uygulama takvimiyle birlikte tasarlanmalıdır. Ara aşamalar, ilerlemeyi görünür kılar. İzleme, sapmayı erken gösterir. Erken müdahale, düzelme şansını artırır. Uygulanabilirlik, esneklik de gerektirir. Koşullar değişirse hedef gözden geçirilmelidir. Gözden geçirme, güncelleme demektir; terk değil. Hedef, canlı bir taahhüttür. Taahhüt, uygulandıkça anlam kazanır. Uygulanmayan hedef, stratejik güveni aşındırır. Hedefin dili, uygulayanın diline çevrilebilmelidir. Ölçüt, hedefin pazarlık konusu olmayan çekirdeğidir. Çekirdek belirsizse, her yıl hedef yeniden yorumlanır. Yorum farkı, sorumluluğu bulandırır. Bu nedenle ölçüt, hedef metnine yazılmalıdır. Yazılı ölçüt, sonradan tartışmayı azaltır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.