Belediyenin Organları ve Teşkilatı

Belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanının oluşumunu, görevlerini, karar alma usullerini ve belediye teşkilatının kuruluşunu açıklar.

Organ üçlüsü

Belediyenin organları belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanıdır. Meclis karar organı, encümen icra ve görüş organı, başkan ise idarenin başı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir. Bu ayrım, karar ile uygulama arasındaki iş bölümünü kurar.

Belediye meclisi, ilgili kanunda gösterilen esas ve usullere göre seçilmiş üyelerden oluşur. Meclis, beldenin ölçeğine ve seçmen iradesine dayanan temsil işlevini taşır. Üyeler, yalnız kendi seçmenlerinin değil, belde sakinlerinin ortak ihtiyaçlarının karşılanmasından da sorumludur.

Organlar arasındaki ilişki ast-üst ilişkisi değildir. Her organın yetkisi kanunla çizilmiştir. Başkan, meclis kararlarını uygulamakla yükümlü; meclis ise başkanın yürütme faaliyetini denetleyen araçlara sahiptir. Bu karşılıklı bağ, yerel yönetimin hesap verebilirliğini destekler.

Meclisin görevleri

Meclisin görevleri, belediyenin stratejik yönünü ve malî çerçevesini belirler. Stratejik plân ile yatırım ve çalışma programlarını, belediye faaliyetlerinin ve personelinin performans ölçütlerini görüşmek ve kabul etmek meclisin temel görevidir. Bütçe ve kesinhesabı kabul etmek de aynı çerçevede yer alır.

Meclis, imar plânlarını görüşüp onaylar. Büyükşehir ve il belediyelerinde il çevre düzeni plânının kabulü de meclisin yetkisindedir. Borçlanmaya karar vermek, taşınmaz mal alımı, satımı, takası ve kiralanmasına ilişkin kararlar almak meclisin malî tasarruf yetkisini gösterir.

Görev listesi, meclisin yalnız görüş bildiren bir organ olmadığını ortaya koyar. Meclis, belediyenin mal varlığı ve borç yükü üzerinde doğrudan karar verir. Bu yetkiler, seçilmiş organın belediye yönetimindeki ağırlığını oluşturur.

Toplanma ve karar usulü

Belediye meclisi her ayın ilk haftası, önceden kararlaştırdığı günde toplanır. Bütçe görüşmesine rastlayan toplantı en çok yirmi gün, diğer toplantılar en çok beş gün sürer. Meclis her yıl bir ay tatil kararı alabilir. Toplantılar kural olarak açıktır; kapalı oturum ancak katılanların salt çoğunluğuyla kararlaştırılabilir.

Meclis, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır ve katılanların salt çoğunluğuyla karar verir. Karar yeter sayısı üye tam sayısının dörtte birinden az olamaz. Oylamada eşitlik çıkarsa meclis başkanının bulunduğu taraf çoğunluk sayılır; gizli oylamada eşitlik bozulmazsa kur'a çekilir.

Toplanma yeter sayısı sağlanamazsa başkan, en geç üç gün içinde toplanmak üzere meclisi tatil eder. Gelecek toplantı, üye tam sayısının dörtte birinden az olmayan üye sayısıyla yapılır. Bu kural, azınlıkta kalan bir meclisin sürekli kilitlenmesini önlemeyi amaçlar.

Başkanın iade yetkisi ve kararların kesinleşmesi

Belediye başkanı, hukuka aykırı gördüğü meclis kararlarını gerekçesini belirterek yeniden görüşülmek üzere beş gün içinde meclise iade edebilir. İade, kararı ortadan kaldırmaz; meclisin aynı konuyu yeniden görüşmesini sağlar.

Yeniden görüşülmesi istenilmeyen kararlar ile yeniden görüşülmesi istenip meclisin üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar ettiği kararlar kesinleşir. Başkan, meclisin ısrarıyla kesinleşen kararlar aleyhine on gün içinde idarî yargıya başvurabilir. Böylece uyuşmazlık, siyasi bir çatışma yerine hukukî bir zemine taşınır.

Kesinleşen kararlar, kesinleşme tarihinden itibaren en geç yedi gün içinde mahallin en büyük mülkî idare amirine gönderilir. Mülkî idare amirine gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Kesinleşen karar özetleri yedi gün içinde halka duyurulur.

Belediye encümeni

Belediye encümeni, belediye başkanının başkanlığında oluşur. İl belediyelerinde ve nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyelerde meclisin seçtiği üç üye, malî hizmetler birim amiri ve başkanın seçtiği iki üye olmak üzere yedi kişiden; diğer belediyelerde iki meclis üyesi, malî hizmetler birim amiri ve başkanın seçtiği bir üye olmak üzere beş kişiden meydana gelir.

Encümen, karar taslaklarını inceleyen ve yürütmeye yardımcı olan bir organdır. Stratejik plân, yıllık çalışma programı, bütçe ve kesinhesabı inceleyip meclise görüş bildirir. Kamulaştırma kararlarını alır; öngörülmeyen giderler ödeneğinin harcama yerlerini belirler; kanunda öngörülen cezaları verir.

Encümenin oluşumu, seçilmişler ile atanmış yöneticileri bir araya getirir. Malî hizmetler birim amirinin doğal üyeliği, malî konularda teknik bilginin karar sürecine girmesini sağlar. Başkanın encümene başkanlık etmesi ise yürütme ile encümen arasındaki eşgüdümü güçlendirir.

Belediye başkanı

Belediye başkanı, belediye idaresinin başı ve belediye tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Belediye teşkilatının en üst amiri olarak teşkilatı sevk ve idare eder; belediyenin hak ve menfaatlerini korur. Belediyeyi devlet dairelerinde, törenlerde ve yargı yerlerinde temsil eder.

Başkan, belediyeyi stratejik plâna uygun olarak yönetir. Bütçeyi, faaliyetlerin ve personelin performans ölçütlerini hazırlar, uygular, izler ve değerlendirir; bunlarla ilgili raporları meclise sunar. Meclis ve encümen kararlarını uygulamak, bütçeyi uygulamak ve personeli atamak başkanın görevleri arasındadır.

Başkanın görev süresi boyunca siyasî partilerin yönetim ve denetim organlarında görev alamaması, profesyonel spor kulüplerinin başkanlığını yapamaması kanunda açıkça düzenlenmiştir. Bu yasaklar, görevin gerektirdiği tarafsızlığı ve kamu kaynaklarının kullanımında çıkar çatışmasından uzak durmayı amaçlar.

Teşkilat ve personel

Belediyenin norm kadro ilke ve standartları merkezî olarak belirlenir. Belediyenin ve bağlı kuruluşlarının norm kadroları, bu ilke ve standartlar çerçevesinde belediye meclisi kararıyla tespit edilir. Norm kadro, personel sayısının hizmet ihtiyacına göre planlanmasını sağlar.

Belediye personeli belediye başkanı tarafından atanır. Birim müdürlüğü ve üstü yönetici kadrolarına yapılan atamalar ilk toplantıda meclisin bilgisine sunulur. Bu bilgi sunumu, atama yetkisinin denetimini kolaylaştırır; meclisin personel politikası üzerinde görüş oluşturmasına imkân verir.

Kanun, uzman ve teknik personelin yıllık sözleşmeyle çalıştırılmasına da imkân tanır. Çevre, sağlık, veterinerlik, teknik, hukuk, ekonomi, bilişim, plânlama ve eğitim alanlarında avukat, mimar, mühendis, şehir plâncısı, tabip ve benzeri personel bu kapsamda istihdam edilebilir. Esnek istihdam, belediyenin ihtiyaç duyduğu uzmanlığı geçici olarak karşılamasına yardımcı olur.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.