Kasa, Banka ve Çek-Senet İşlemleri

Kasa ve banka hesaplarının programda izlenmesini, günlük kayıt kuralını, kasa sayımını, banka mutabakatını, alınan–verilen çekler ile alacak–borç senetlerinin kaydını açıklar.

Kasa hesabı ve günlük kayıt kuralı

Kasa, işletmenin nakit varlığını gösterir ve Tek Düzen Hesap Planı'nda 100 Kasa hesabında izlenir. Kasa hareketleri tahsilat, ödeme ve kasa–banka arası transferlerden oluşur. Programda her hareket bir tahsil veya tediye fişiyle girilir; fişte tarih, belge numarası, tutar ve açıklama bulunur.

VUK m. 219, günlük kasa defterine muamelelerin günü gününe kaydedilmesini emreder. Bu kural, programda kasa fişlerinin de aynı gün girilmesi gerektiği anlamına gelir. Ay sonunda toplu kasa girişi yapmak, günlük kayıt kuralına aykırıdır ve kasa mevcudunun günlük doğrulanmasını imkânsız kılar.

Kasa hareketlerinin kaydı

Nakit tahsilatta kasa borçlanır; karşılığında alıcılar hesabı veya hasılat hesabı alacaklanır. Nakit ödemede kasa alacaklanır; satıcılar veya gider hesabı borçlanır. Kasadan bankaya para yatırıldığında 102 Bankalar borçlanır, 100 Kasa alacaklanır; bankadan kasaya çekilen parada yön tersine döner.

Programda kasa fişleri cari kart veya hesap seçimiyle girilir. Açıklama alanı boş bırakılmamalıdır; hangi işlemin karşılığı olduğu yazılmalıdır. Kasa hareketleri ile banka hareketlerinin karışmaması için her ödeme aracı ayrı modülden girilmelidir. Nakit ödeme banka modülünden girilirse kasa mevcudu şişer. Gün sonunda kasa mevcudu ile fiilî nakit karşılaştırılmalı; fark varsa aynı gün araştırılmalıdır.

Kasa sayımı ve farklar

Kasa sayımı, fiilî nakit ile kayıtlı kasa bakiyesinin karşılaştırılmasıdır. Sayım genellikle dönem sonunda ve habersiz aralıklarla yapılır; sonuç sayım tutanağına yazılır. Fiilî nakit kayıttan fazlaysa kasa fazlası, eksikse kasa noksanı doğar.

Programda fark, sayım fişiyle kayda alınır. Fazla 397 Sayım Fazlalıkları hesabına, noksan 197 Sayım Noksanlıkları hesabına yazılır; asıl hesap olan kasa düzeltilir. Farkın nedeni araştırılmadan sürekli aynı hesaba atmak, gerçek sorunu gizler. Tekrarlanan noksan, iç kontrol zayıflığına işaret eder ve yetki–görev ayrılığı gözden geçirilmelidir.

Banka hesapları ve dekontlar

Banka hesabı, 102 Bankalar hesabı altında her banka ve hesap numarası için ayrı alt hesap açılarak izlenir. Banka hareketleri havale, EFT, otomatik ödeme, çek tahsili ve kredi kullanımından oluşur. Programda hareketler banka dekontu veya hesap ekstresi esas alınarak girilir.

Banka modülünde hesap kartı, IBAN ve para birimi bilgisi bulunur. Döviz hesaplarında kur bilgisi hareket tarihine göre kullanılır. Banka masrafları, faiz gelirleri ve vergi kesintileri ayrı hesap eşleştirmeleriyle kaydedilir. Bu kalemlerin doğrudan ana tutara eklenmesi, gelir ve giderin görünmesini engeller.

Banka mutabakatı

Banka mutabakatı, işletmenin 102 Bankalar bakiyesi ile bankanın gönderdiği ekstre bakiyesinin karşılaştırılmasıdır. Aradaki fark çoğu zaman zamandaşlık farkından doğar: işletme çek yazmıştır ama çek henüz tahsil edilmemiştir; banka faiz işletmiştir ama işletme kaydı henüz girmemiştir.

Mutabakat tablosunda banka bakiyesine işletmenin eklemesi gerekenler, işletme bakiyesine bankanın eklemesi gerekenler ayrı gösterilir. Programda mutabakat modülü varsa fark kalemleri tek tek işaretlenir. Mutabakat yapılmadan dönem kapatılırsa banka bakiyesi yanlış kalır; bu hata bilançoya doğrudan yansır. Mutabakat tablosu her ay düzenlenmeli ve fark kalemleri kapanana kadar izlenmelidir.

Alınan ve verilen çekler

Alınan çekler 101 Alınan Çekler hesabında izlenir. Müşteriden çek alındığında 101 hesabı borçlanır, 120 Alıcılar alacaklanır. Çek tahsil edildiğinde 102 Bankalar borçlanır, 101 hesabı alacaklanır. Çek ciro edilerek borç ödemesinde kullanılırsa 101 hesabı alacaklanır, satıcılar borçlanır.

Verilen çekler 103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabında izlenir. Çek yazıldığında 103 hesabı alacaklanır; karşılığında satıcılar borçlanır. Çek bankada ödendiğinde 103 hesabı borçlanır, 102 Bankalar alacaklanır. Karşılıksız çek, vadesi geçen çek ve teminattaki çek gibi durumlar ayrı alt hesaplarla izlenmeli; programda bu durumlar için hareket türü tanımlanmalıdır.

Alacak ve borç senetleri

Alacak senetleri 121, borç senetleri 321 hesapta izlenir. Müşteriden senet alındığında 121 Alacak Senetleri borçlanır, 120 Alıcılar alacaklanır. Senet tahsil edildiğinde banka veya kasa borçlanır, 121 hesabı alacaklanır. İşletmenin verdiği senette ise 321 Borç Senetleri alacaklanır, satıcılar borçlanır.

Senetlerde vade tarihi ve faiz bilgisi önemlidir. Vadeli senetlerin dönem sonu değerlemesi ve reeskont işlemleri ayrı hesaplarla yapılır. Programda senet kartı vade, borçlu ve tutar bilgilerini taşımalıdır. Vadesi geçen senetler için hatırlatma raporu alınmalı; takip ve hukuki süreç zamanında başlatılmalıdır.

Ödeme araçlarında iç kontrol

Kasa, banka ve çek-senet işlemleri nakit akışını doğrudan etkilediği için en sıkı kontrol edilen alandır. Ödemeyi hazırlayan, onaylayan ve bankaya talimat veren kişiler mümkünse ayrı olmalıdır. Çek koçanları ve senetler kilitli ortamda saklanmalı, kullanılan seri ve numaralar kayıtla karşılaştırılmalıdır.

Programda ödeme onayı bir yetki adımına bağlanmalı ve işlem günlüğü tutulmalıdır. Aynı kişinin hem tedarikçi kartını değiştirmesi hem ödeme talimatı vermesi risklidir; kart değişikliği ayrı yetkiye bağlanır. Bu basit ayrımlar, kayıt dışı ödeme ve yetkisiz değişiklik riskini belirgin biçimde azaltır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.