Personel ve Bordro İşlemleri
Bordro modülünün yapısını, personel kartını, ücret ve kesinti kalemlerini, sigorta primi ile vergi hesaplamasını ve bordronun muhasebe kaydını açıklar.
Bordronun hukuki çerçevesi
VUK m. 238, işverenlerin her ay ödedikleri ücretler için ücret bordrosu tutmaya mecbur olduğunu belirtir. Bordronun hangi aya ait olduğu baş tarafından gösterilir ve bir aya ait bordro ertesi ayın yirminci gününe kadar hazırlanıp tarihlenerek imzalanır. Bordro, ücretin ödendiğini ve kesintilerin yapıldığını gösteren temel belgedir.
Paket programda bordro modülü bu belgeyi personel kartlarındaki bilgilerden üretir. Modülün doğru çalışması için personel kartlarının eksiksiz olması, dönem parametrelerinin güncel olması ve giriş–çıkış bilgilerinin işlenmiş olması gerekir. Bordro, genel muhasebe ve banka modülleriyle entegre çalıştığında ödeme ve muhasebe kayıtları da otomatik oluşur.
Personel kartı
Personel kartında ad, soyad, kimlik bilgileri, işe giriş tarihi, görevi, ücret biçimi ve banka hesabı bulunur. Ücret biçimi aylık, günlük, saatlik veya parça başı olabilir. Kartta ayrıca medeni durum, çocuk sayısı ve engellilik gibi vergi ve prim hesabını etkileyen bilgiler yer alır.
Kart bilgisi değiştiğinde bordro da değişir; bu nedenle değişiklikler belgeye dayanmalı ve tarih atılmalıdır. İşe giriş ve çıkış tarihleri prim gün sayısını doğrudan etkiler. Eksik veya yanlış kart bilgisi, hem eksik prim hem de yanlış vergi sonucu doğurur. Kartı açan ve değiştiren kullanıcıların yetkisi ayrıca tanımlanmalıdır.
Ücret ve unsurları
GVK m. 61, ücreti işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet karşılığı verilen para ve aynılar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatler olarak tanımlar. Aynı madde, ödemenin ödenek, tazminat, zam, avans, prim, ikramiye veya gider karşılığı adı altında yapılmasının ücret niteliğini değiştirmediğini belirtir.
Bordroda brüt ücret; temel ücret, fazla mesai, prim ve sosyal yardımların toplamıdır. Bazı ödemeler istisna kapsamındadır; GVK m. 23 çeşitli ücret istisnalarını düzenler. Programda istisna tanımları güncel tutulmazsa istisna olması gereken tutar vergilendirilir. Bu nedenle her dönem başında mevzuat parametreleri kontrol edilmelidir.
Sigorta primi kesintileri
5510 sayılı Kanun m. 81, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları prim oranını prime esas kazancın %21'i olarak belirler; bunun %9'u sigortalı, %12'si işveren hissesidir. Aynı maddede kısa vadeli sigorta kolları primi ve genel sağlık sigortası primi de düzenlenir. Prime esas kazanç ise m. 80'e göre belirlenir.
Bordro modülü bu oranları personel kartındaki prime esas kazanç üzerinden uygular. Sigortalı hissesi brüt ücretten düşülür; işveren hissesi işveren maliyetine eklenir. Prime esas kazancın alt ve üst sınırı dönemsel olarak değişebilir; programın bu sınırları güncellemesi gerekir. Eksik gün bildirimi varsa prim gün sayısı da buna göre düzeltilmelidir.
Gelir vergisi ve damga vergisi
Ücretin gerçek safi değeri GVK m. 63'e göre hesaplanır: brüt ücretten kanuni kesintiler ve sigorta primleri düşülür. Kalan tutar gelir vergisi matrahını oluşturur. Gelir vergisi, m. 103'teki artan oranlı tarifeye göre hesaplanır; tarife dilimleri her yıl güncellenebilir. Damga vergisi ise ücretin brüt tutarı üzerinden hesaplanan ayrı bir kesintidir.
Programda vergi tarifesi ve istisna tutarları parametre olarak tutulur. Yıl ortasında tarife değişirse kümülatif matrah dikkate alınarak hesaplama yapılmalıdır. Aylık vergi, kümülatif matrahın tarifedeki karşılığından önceki aylara isabet eden verginin düşülmesiyle bulunur. Bu nedenle bordro modülü geçmiş ayların matrahını saklamak zorundadır.
Bordronun muhasebe kaydı
Bordro kesinleştiğinde ücret gideri ilgili gider hesabına yazılır. Genel yönetim personeli için 770 Genel Yönetim Giderleri, üretim personeli için 720 veya 730 gibi maliyet hesapları kullanılır. Brüt ücret ve işveren prim payı gider hesabına borç kaydedilir.
Karşılığında kesilen sigortalı primi ve vergiler 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar ile 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri hesaplarına alacak yazılır; personele kalan net tutar 335 Personele Borçlar hesabında izlenir. Ödeme yapıldığında 335 hesabı borçlanır, banka alacaklanır. Kesintilerin ayrı hesaplarda izlenmesi, beyan ve ödeme süreçlerinin kontrolünü kolaylaştırır.
Bildirim ve ödeme süreçleri
Bordro yalnız hesaplama değildir; bildirim ve ödeme de sürecin parçasıdır. 5510 m. 86, işverenlerin aylık prim ve hizmet belgelerini Kuruma vermesini ve işyeri defter, kayıt ve belgelerini saklamasını düzenler. Bildirimdeki gün ve kazanç ile bordrodaki tutarlar uyumlu olmalıdır.
Programda bildirim dosyası üretimi ile bordro verileri aynı kaynaktan beslenmelidir. Ayrı tablolarda tutulan bilgi, bildirim ile bordro arasında fark doğurur. Ödeme emri, banka talimatı ve muhasebe kaydı birbirini izlemelidir. Süreler kaçırıldığında idari para cezası riski doğar; bu nedenle bildirim ve ödeme takvimi programda hatırlatmaya bağlanmalıdır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.