Stok Kartları ve Depo Tanımları

Stok kartının alanlarını, birim ve depo tanımlarını, stok hareket türlerini, değerleme yönteminin program ayarına etkisini ve stok raporlarının doğruluk koşullarını açıklar.

Stok kartı ne işe yarar?

Stok kartı, işletmenin elinde bulunan mal, hammadde, yarı mamul ve mamullerin tanımlandığı kayıttır. Tek Düzen Hesap Planı'nda stoklar 15. grupta yer alır: ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mallar gibi hesaplar kullanılır. Genel muhasebe stokların toplam değerini gösterir; stok kartı ise miktar, birim ve hareket bazında ayrıntıyı üretir.

Stok kartı olmadan fatura satırı girilemez veya serbest metin olarak girilir; serbest metin girildiğinde malın hangi stok hesabına gideceği ve miktarının ne olduğu izlenemez. Bu nedenle program kurulumunda önce stok kartları, sonra açılış miktarları oluşturulur. Kartlar ile genel muhasebe bakiyesi arasındaki uyum dönem boyunca korunmalıdır.

Kartın temel alanları

Stok kartında stok kodu, adı, birimi, KDV oranı, satış ve alış fiyatı, muhasebe hesabı ve gerekiyorsa barkod bilgisi bulunur. Stok kodu kısa, tek ve anlamlı olmalıdır; aynı mala iki kod verilmesi miktarları böler. Kartın bağlı olduğu muhasebe hesabı, entegrasyon sırasında hangi stok hesabına kayıt atılacağını belirler.

KDV oranı ve birim bilgisi fatura satırına taşınır. Yanlış oran, faturada yanlış vergi doğurur; yanlış birim ise miktarın anlamsız görünmesine yol açar. Fiyat alanları zorunlu değildir, ancak satış fiyatı ve maliyet takibi yapılacaksa doldurulmalıdır. Kart üzerindeki değişikliklerin kim tarafından yapıldığı izlenebilmelidir.

Birim ve birim çevrimi

Birim, malın hangi ölçüyle izlendiğini gösterir: adet, kilogram, metre, litre, koli gibi. Alış ve satış farklı birimlerde yapılıyorsa çevrim tanımlanır. Örneğin mal kolide alınıp adet olarak satılıyorsa koli–adet çevrim katsayısı karta işlenir.

Çevrim katsayısı yanlışsa stok miktarı sistematik olarak hatalı olur. Fatura satırında birim seçimi kullanıcıya bırakılmamalı; kartta tanımlı varsayılan birim otomatik gelmelidir. Ambalaj değişikliği gibi durumlarda çevrim güncellenir ve eski hareketler etkilenmeden yeni dönem için geçerli olur.

Depo tanımları ve transferler

Depo, stokun fiziksel olarak bulunduğu yerdir. İşletme birden fazla depo kullanıyorsa her depo ayrı tanımlanır ve stok hareketleri depo bazında izlenir. Depo tanımı, sayım ve sorumluluk takibi için gereklidir; hangi malın hangi depoda olduğu bilinmeden sayım yapılamaz.

Depolar arası transfer, malın bir depodan çıkıp diğerine girmesidir. Transferde toplam stok değeri değişmez; yalnız yer değiştirir. Programda transfer fişi kullanılmazsa kullanıcı bir depodan çıkış ve diğerine giriş girmek zorunda kalır; bu durumda iki kayıt arasında miktar farkı doğabilir. Transfer işlemi tek fişle ve tarih–belge bilgisiyle yapılmalıdır.

Stok hareket türleri

Stok kartında giriş, çıkış, transfer ve sayım hareketleri görülür. Alış faturası giriş, satış faturası çıkış doğurur. İrsaliye tek başına girildiğinde de sevk yönüne göre giriş veya çıkış oluşur; faturaya dönüştüğünde miktar ikinci kez işlenmemelidir. Sayım hareketi, fiilî miktar ile kayıtlı miktar arasındaki farkı düzeltir.

Fire, bozulma ve kayıp gibi durumlar ayrı hareket türüyle izlenmelidir. Bunların doğrudan "çıkış" olarak girilmesi, satış ile fireyi birbirine karıştırır. Her hareket türünün hangi muhasebe hesabına gideceği entegrasyon tanımında belirtilir; örneğin fire gideri ile satılan malın maliyeti farklı hesaplara yazılır.

Değerleme yöntemi ve program ayarı

VUK m. 274'e göre emtia maliyet bedeliyle değerlenir; değerleme günündeki satış bedeli maliyet bedeline göre %10 ve daha fazla düşüklük gösteriyorsa emsal bedel ölçüsü uygulanabilir. Maliyet bedelinin unsurları m. 275'te sayılır ve mükellef, bu unsurları içermek şartıyla dilediği usulde maliyet bedelini tayin edebilir.

Programda stok değerleme yöntemi (örneğin ortalama maliyet veya ilk giren ilk çıkar) seçilir. Yöntem dönem içinde değiştirilmemelidir; değişiklik karşılaştırılabilirliği bozar. Programın hesapladığı satılan malın maliyeti, seçilen yönteme ve doğru hareket kaydına bağlıdır. Eksik veya mükerrer hareket, maliyeti doğrudan yanlışlaştırır.

Stok raporlarının doğruluk koşulları

Stok raporu ancak üç koşul birlikte sağlandığında güvenilirdir: kart bilgileri doğru, hareketler eksiksiz ve sayım düzgün yapılmış olmalıdır. Bu koşullardan biri eksikse miktar veya değer raporu yanıltıcı olur. Özellikle negatif stok görünmesi, girişi yapılmamış bir alışın veya yanlış birim çevriminin işaretidir.

Dönem sonunda stok mizanı ile stok kartları toplamı karşılaştırılır; fark varsa hareketler tek tek incelenir. Sayım farkı, sayım tutanağına dayanmalı ve kim tarafından tespit edildiği belirtilmelidir. Rapor tarihleri ile kayıt tarihleri arasındaki uyum da kontrol edilmelidir; geçmiş tarihli hareket, kapanmış dönem raporlarını değiştirebilir. Kapanan dönemler salt okunur tutulmalı, düzeltme gerekiyorsa cari dönemde iz bırakacak biçimde yapılmalıdır. Böylece hem raporlar hem de denetim izi bütünlüğünü korur.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.