İthalat İşlemleri ve Gümrük Vergileri
İthalatta gümrük yükümlülüğünün doğuşunu, yükümlüyü, gümrük tarifesini, kıymet tespitini ve vergilerin TL üzerinden hesabını açıklar.
Yükümlülüğün doğuşu ve yükümlü
İthalatta gümrük yükümlülüğü, ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi için verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar. Aynı kural, ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalatta da uygulanır. Yükümlü, kural olarak beyan sahibidir. Dolaylı temsil durumunda hesabına gümrük beyanında bulunulan kişi de yükümlüdür; temsilcinin sorumluluğu, beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği hallerle sınırlıdır. Beyanda kullanılan veriler verginin tamamen veya kısmen tahsil edilememesine yol açmışsa, bu verileri veren ve yanlış olduğunu bilen veya bilmesi gereken kişiler de vergiden sorumlu olur. Bu düzenleme, beyanın doğruluğunu güvence altına alır.
Tarife ve oran
Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır. Gümrük tarifesi, Cumhurbaşkanınca kabul edilen Türk Gümrük Tarife Cetveli ile tamamen veya kısmen bu cetvele dayanan veya ona alt açılımlar ekleyen eşya ticaretine ilişkin tarife önlemlerinden oluşur. Eşyanın hangi tarife pozisyonunda sınıflandırıldığı, uygulanacak vergi oranını ve varsa ticaret politikası önlemlerini belirler. Bu nedenle tarife pozisyonu yalnız teknik bir kod değildir; vergi tutarının ve ithalatın yapılabilirliğinin temelini oluşturur. Eşyanın niteliği, kullanım amacı ve ambalajı sınıflandırmada dikkate alınabilir. Şüphe halinde bağlayıcı tarife bilgisi istenebilir.
Kıymet: satış bedeli
İthal eşyasının gümrük kıymeti, kural olarak eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye’ye ihraç amacıyla yapılan satışta gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. Satış bedelinin kıymete esas alınabilmesi için alıcının eşyayı elden çıkarması veya kullanmasının kanuni sınırlamalara tabi olmaması, satışın veya fiyatın belirsiz bir koşula bağlı olmaması, bedelin tamamının belirlenebilir olması ve alıcı ile satıcı arasında özel ilişkinin fiyatı etkilememesi gibi koşullar aranır. Bu koşullar sağlanmazsa kıymet, kanunda öngörülen diğer yöntemlerle belirlenir. Kıymet, gümrük vergisinin yanı sıra ithalatta alınan diğer vergilerin matrahını da etkiler.
Kıymete eklenen unsurlar
Gümrük kıymeti belirlenirken, ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına bazı unsurlar eklenir. Satın alma komisyonları dışındaki komisyonlar ve tellaliye, gümrük işlemleri sırasında eşya ile tek eşya muamelesi gören kapların maliyeti, işçilik ve malzeme giderleri dahil ambalaj bedeli bunlar arasındadır. Eşyanın üretiminde kullanılan ve alıcı tarafından sağlanan malzeme, araç ve benzeri katkılar da koşulları varsa kıymete eklenir. Eklenecek unsurların bedele dahil edilmemiş olması ve alıcı tarafından üstlenilmesi gerekir. Bu düzenleme, beyan edilen fiyatın gerçek iktisadi bedeli yansıtmasını amaçlar. Eklemelerin belgelenmemesi, sonradan yapılacak kıymet incelemesinde vergi farkı ve ceza doğurabilir.
Kıymetten düşülen unsurlar
Fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan, ayırt edilebilmeleri koşuluyla bazı giderler gümrük kıymetine dahil edilmez. Eşyanın gümrük bölgesine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri bunların başındadır. İthal eşyası için ithalattan sonra yapılan inşa, kurma, montaj, bakım veya teknik yardıma ilişkin giderler de kıymete dahil edilmez. İthalatla ilgili olarak Türkiye’de ödenen vergi, resim ve harçlar ile eşyanın Türkiye’deki satışından doğan komisyonlar da kıymet dışında kalır. Bu ayrım, gümrük kıymetinin sınır değerini, yani eşyanın bölgeye giriş anındaki değerini yansıtır. Giderlerin faturada ayrı gösterilmesi, indirilebilirlik için kanıt oluşturur.
Beyanın doğruluğu ve sonradan kontrol
Gümrük beyanı, verginin hem matrahını hem de oranını belirleyen verileri içerir. Beyan sahibi bu verilerin doğruluğundan sorumludur; verilerin yanlış olması verginin eksik tahsiline yol açarsa, verileri veren ve yanlışlığı bilen veya bilmesi gereken kişiler de sorumlu olur. Gümrük idaresi işlem tamamlandıktan sonra da kontrol yapabilir. Bu nedenle ithalat dosyasında fatura, sözleşme, ödeme belgesi, taşıma ve sigorta belgeleri ile beyanname birlikte saklanmalıdır. Kıymet unsurlarının faturada ayrı gösterilmesi, sonradan yapılacak bir incelemede savunmayı kolaylaştırır. Kayıtların gümrük beyannamesiyle eşleştirilmesi, muhasebenin doğrulanabilirliğini artırır.
TL’ye çevirme ve verginin kesinleşmesi
Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir. Vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurları da kural olarak yükümlülüğün başladığı tarihteki duruma göre belirlenir. Beyan sahibinin hatalı beyanı sonucu eksik alındığı tespit edilen gümrük vergilerine, yükümlülüğün başladığı tarih ile vergilerin kesinleştiği tarih arasındaki süre için 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesindeki gecikme zammı oranında faiz uygulanır. Bu nedenle kur ve kıymet hataları yalnız vergi farkı değil, faiz yükü de doğurur.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.