Banka İşlemleri ve Mutabakat

Banka hesabının işleyişini, banka havalesi, çek ve kredi işlemlerini, banka mutabakatının neden gerekli olduğunu ve mutabakat kalemlerinin kayda alınmasını açıklar.

Banka hesabı ve 102 BANKALAR

102 BANKALAR hesabı, işletmenin bankalardaki mevduatını izler. Banka bir aktif hesaptır; bankaya para yatırıldığında borçlanır, bankadan para çekildiğinde alacaklanır. Kalan normal olarak borç tarafındadır.

İşletme birden çok bankada hesap açabilir. Bu durumda 102 BANKALAR hesabının altında banka bazında alt hesaplar açılır. Örneğin 102.001, 102.002 gibi. Alt hesaplar, her bankadaki mevcudun ayrı ayrı izlenmesini sağlar.

Banka hesabı, kasa hesabından farklı olarak doğrudan banka kayıtlarıyla karşılaştırılabilir. Banka ekstresi, işletmenin kayıtlarıyla belirli aralıklarla karşılaştırılır. Bu karşılaştırma, kayıt hatalarını ve banka kaynaklı farkları ortaya çıkarır.

Banka hareketleri

Bankaya para yatırma işleminde 102 BANKALAR hesabı borçlanır; karşılığında 100 KASA hesabı alacaklanır. Bankadan para çekmede ise 100 KASA borçlanır, 102 BANKALAR alacaklanır. Bu iki kayıt, nakitin kasa ile banka arasındaki yer değiştirmesini gösterir.

Havale ve EFT işlemlerinde alıcıya gönderilen tutar, ilgili borç veya gider hesabının borcuna; banka hesabı ise alacağa yazılır. Örneğin satıcıya 20.000 TL havale yapıldığında 320 SATICILAR borçlanır, 102 BANKALAR alacaklanır.

Banka, işlemler için masraf ve komisyon alabilir. Bu tutarlar 780 FİNANSMAN GİDERLERİ hesabına veya ilgili gider hesabına yazılır. Banka tarafından tahsil edilen faiz ise 642 FAİZ GELİRLERİ hesabına gelir olarak kaydedilir.

Kredi ve faiz işlemleri

İşletme bankadan kredi kullandığında 102 BANKALAR hesabı borçlanır; karşılığında 300 BANKA KREDİLERİ hesabı alacaklanır. Kredi bir yıl içinde ödenecekse 3 grubunda, bir yılı aşan vade varsa 4 grubunda izlenir.

Kredi faizi dönem sonunda tahakkuk ettirilir. Faiz tutarı 780 FİNANSMAN GİDERLERİ hesabına borç, 300 BANKA KREDİLERİ veya 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR hesabına alacak yazılır. Ödeme yapıldığında ilgili borç hesabı borçlanır, banka alacaklanır.

Kredinin anapara taksiti ödendiğinde 300 BANKA KREDİLERİ hesabı borçlanır. Faiz ödemesi ayrıca gider olarak kaydedilir. Anapara ve faizin aynı dekontta yer alması hâlinde, iki tutar ayrı satırlarda gösterilir. Bu ayrım, giderin doğru döneme yazılması için önemlidir.

Banka mutabakatı nedir?

Banka mutabakatı, işletmenin 102 BANKALAR hesabı ile bankanın gönderdiği ekstre arasındaki farkların açıklanmasıdır. İki kayıt arasında fark olması normaldir; önemli olan farkın nedeninin belirlenmesi ve düzeltilmesidir.

Farkların başlıca nedenleri şunlardır: işletmenin kaydettiği ancak bankanın henüz işleme almadığı çekler, bankaya yatırılan ancak henüz banka kaydına geçmeyen tutarlar, bankanın aldığı ancak işletmenin kaydetmediği masraflar, bankanın tahsil ettiği ancak işletmenin kaydetmediği faizler ve banka hataları.

Mutabakat, yalnızca bir kontrol aracı değil, aynı zamanda iç kontrolün parçasıdır. Düzenli mutabakat, kayıt hatalarını ve olası suiistimalleri erken tespit eder. Bu nedenle mutabakat, dönem sonunda değil, aylık olarak yapılmalıdır.

Mutabakat kalemleri

Mutabakat iki taraflı yürütülür. Banka ekstresindeki bakiyeden başlanarak işletme kaydına, işletme kaydından başlanarak banka bakiyesine ulaşılır. İki yolda da aynı düzeltilmiş bakiyeye varılmalıdır.

Bankanın henüz işleme almadığı çekler, banka bakiyesinden düşülür. Bankaya yatırılmış ancak banka kaydına geçmemiş tutarlar banka bakiyesine eklenir. Bankanın aldığı masraflar işletme kaydından düşülür; bankanın tahsil ettiği faizler işletme kaydına eklenir. Banka hatası varsa, bankadan düzeltmesi istenir.

İşletme kaydında düzeltme gerektiren kalemler için yevmiye kaydı yapılır. Banka masrafı için 780 FİNANSMAN GİDERLERİ borç, 102 BANKALAR alacak; faiz geliri için 102 BANKALAR borç, 642 FAİZ GELİRLERİ alacak yazılır. Yalnızca banka tarafını ilgilendiren kalemler için işletme kaydı yapılmaz.

Mutabakat tablosunun düzenlenmesi

Mutabakat tablosunda banka ekstresi bakiyesi ve işletme kaydı bakiyesi ayrı sütunlarda gösterilir. Her sütuna ilgili düzeltmeler eklenir veya çıkarılır. Sonuçta iki sütunun düzeltilmiş bakiyesi eşitlenir.

Tablo düzenlenirken her kalemin nedeni ve tutarı açıkça yazılmalıdır. Düzeltilmiş bakiyenin eşit çıkması, mutabakatın tamamlandığını gösterir. Eşitlik sağlanmıyorsa eksik veya yanlış yazılan bir kalem vardır; tablo bu bulunana kadar kontrol edilir.

Mutabakat sonucu, dönem sonu banka bakiyesinin doğruluğunu destekler. Denetimde mutabakat tablosu, banka teyidi ile birlikte kullanılır. Bu nedenle tablo, tarih ve imza ile belgelenmeli ve dosyalanmalıdır. Sonraki dönemlerde karşılaştırma yapılabilmesi için saklanmalıdır.

Mutabakatın her ay yapılması, farkların birikmesini önler. Uzun süre yapılmayan mutabakatta eski çekler, unutulan masraflar ve kayıt hataları iç içe geçer; hangi farkın hangi döneme ait olduğunu bulmak zorlaşır. Düzenli mutabakat, hem muhasebe kalitesini hem de nakit yönetimini güçlendirir. Bu nedenle mutabakat, dönem kapanışını beklemeden yapılacak rutin bir kontrol olarak görülmelidir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.