Tek Düzen Hesap Planı

Tek Düzen Hesap Planı'nın amacını, hukuki dayanağını, 1-9 hesap gruplarını, kodlama mantığını ve alt hesap açma kurallarını açıklar.

Tek Düzen Hesap Planı'nın amacı

Tek Düzen Hesap Planı, işletmelerin muhasebe kayıtlarını aynı hesap adları ve kodlarıyla tutmasını sağlayan ortak çerçevedir. Amaç, farklı işletmelerin mali tablolarının karşılaştırılabilir olmasını sağlamaktır. Ortak kod kullanılmadığında aynı nitelikteki işlem farklı hesaplarda izlenir ve karşılaştırma güçleşir.

Plan, Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile düzenlenmiştir. Tebliğ, hesap çerçevesini, hesap planını ve hesap açıklamalarını içerir. Hesap planı, bilanço ve gelir tablosu kalemleriyle uyumlu olacak şekilde tasarlanmıştır.

Vergi Usul Kanunu m. 175, muhasebe standartları, tek düzen hesap planı ve mali tabloların çıkarılmasına ilişkin usul ve esasları tespit etme yetkisini idareye vermiştir. Tek Düzen Hesap Planı bu yetkiye dayanır. Bu nedenle plan, yalnızca bir öneri değil, uygulamada uyulması gereken bir düzenlemedir.

Hesap planının yapısı

Tek Düzen Hesap Planı dokuz ana gruptan oluşur. 1 Dönen Varlıklar, 2 Duran Varlıklar, 3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar, 4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar ve 5 Öz Kaynaklar bilanço hesaplarıdır.

6 Gelir Tablosu Hesapları, 7 Maliyet Hesapları, 8 Serbest Hesaplar ve 9 Nazım Hesaplar olarak devam eder. 8 grubu işletmelerin ihtiyacına göre kullanabileceği serbest bir alandır. 9 grubu ise bilanço ve gelir tablosuna yansımayan, izleme amacıyla tutulan nazım hesaplardır.

Her grup, alt sınıflara ve hesaplara ayrılır. Örneğin 1 grubu içinde 10 Hazır Değerler, 11 Menkul Kıymetler, 12 Ticari Alacaklar, 13 Diğer Alacaklar, 15 Stoklar gibi sınıflar bulunur. Bu yapı, bilanço kalemlerinin sistematik biçimde izlenmesini sağlar.

Kodlama mantığı

Hesap kodları üç hanelidir. İlk hane ana grubu, ikinci hane o grup içindeki sınıfı, üçüncü hane ise hesabı gösterir. Örneğin 1 rakamı dönen varlıkları, 12 ticari alacakları, 120 ise alıcılar hesabını ifade eder.

Kodun okunması, hesabın niteliğini hızlıca anlamayı sağlar. 100 KASA, 102 BANKALAR, 153 TİCARİ MALLAR, 320 SATICILAR, 391 HESAPLANAN KDV, 600 YURTİÇİ SATIŞLAR, 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ bu mantığın tipik örnekleridir.

Alt hesap açılması gerektiğinde kod uzatılır. Örneğin 120 ALICILAR hesabının altında müşteri bazında 120.001, 120.002 gibi hesaplar açılabilir. Alt hesap kodu, ana hesabın niteliğini değiştirmez; yalnızca ayrıntıyı gösterir. Alt hesap açarken ana hesabın işleyiş kuralı korunur.

Bilanço hesapları

1 grubu dönen varlıkları içerir. Hazır değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar, diğer alacaklar, stoklar ve gelecek aylara ait giderler bu gruptadır. Bu varlıklar bir yıl içinde nakde dönüşmesi veya tüketilmesi beklenen unsurlardır.

2 grubu duran varlıkları içerir. Ticari alacaklar, diğer alacaklar, mali duran varlıklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar ve gelecek yıllara ait giderler bu gruptadır. Bu varlıklar bir yıldan uzun süre işletmede kullanılır.

3 ve 4 grupları yabancı kaynakları, 5 grubu öz kaynakları içerir. 3 grubu bir yıl içinde ödenecek borçları, 4 grubu bir yılı aşan borçları gösterir. 5 grubunda sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl kârları ve dönem net kârı yer alır. Bu beş grup birlikte bilançoyu oluşturur.

Gelir tablosu ve maliyet hesapları

6 grubu gelir tablosu hesaplarını içerir. 60 Brüt Satışlar, 61 Satış İndirimleri, 62 Satışların Maliyeti, 63 Faaliyet Giderleri, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar, 65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar, 66 Finansman Giderleri, 67 Olağandışı Gelir ve Kârlar, 68 Olağandışı Gider ve Zararlar ve 69 Dönem Net Kârı (Zararı) gruplarıdır.

7 grubu maliyet hesaplarını içerir. 7/A seçeneğinde giderler, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri, 720 Direkt İşçilik Giderleri, 730 Genel Üretim Giderleri gibi hesaplarda izlenir. 7/B seçeneğinde ise gider çeşitleri 790-799 arasındaki hesaplarda toplanır.

8 grubu serbest hesaplardır; işletme kendi ihtiyacına göre kullanabilir. 9 grubu nazım hesaplardır; bilanço ve gelir tablosuna yansımayan, ancak izlenmesi gereken işlemler için tutulur. Nazım hesaplar, teminat mektupları, kefaletler ve emanetler gibi kalemleri izlemekte kullanılır.

Hesap planının uygulanması

Hesap planı uygulanırken her işlem için doğru ana hesap seçilir. Ana hesap seçimi, işlemin niteliğine göre yapılır; işlemin adına göre değil, ekonomik içeriğine göre karar verilir. Örneğin bir ödeme gider mi, avans mı, borç ödemesi mi olduğu belgeye bakılarak belirlenir.

İşletmeler ihtiyaç duyduklarında alt hesap açabilir; ancak ana hesap yapısını değiştiremez. Alt hesaplar, raporlamayı ayrıntılandırır. Örneğin 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ hesabı altında kira, elektrik, personel gibi ayrı alt hesaplar açılabilir.

Hesap planına uymayan kayıtlar, tabloların karşılaştırılabilirliğini bozar. Bu nedenle muhasebe personeli, hesap kodlarını ve açıklamalarını bilmek zorundadır. Tek Düzen Hesap Planı, muhasebenin ortak dilinin sözlüğüdür; bu sözlüğü bilmeyen, kaydı doğru kuramaz.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.