Gelecek Dönem Gider-Gelir ve Tahakkuklar
Peşin ödenen giderler, tahakkuk eden gelirler, peşin tahsil edilen gelirler ve tahakkuk eden giderlerin dönem sonu kayıtlarını açıklar.
Dönemsellik ve dönem ayırıcı hesaplar
Gelir ve giderler, ait oldukları döneme kaydedilir. Peşin ödenen veya peşin tahsil edilen tutarlar, ilgili oldukları dönemlere dağıtılır. Bu yaklaşım dönemsellik kavramının gereğidir. Dönem ayırıcı hesaplar, bu dağıtımı sağlayan hesaplardır.
Dönem ayırıcı hesaplar aktifte 18 ve 28, pasifte 38 ve 48 gruplarında yer alır. Aktifteki hesaplar gelecek döneme ait giderleri ve tahakkuk eden gelirleri; pasifteki hesaplar gelecek döneme ait gelirleri ve tahakkuk eden giderleri gösterir. Bu hesaplar, bilanço ile gelir tablosu arasındaki köprüyü kurar.
Bu hesaplar kullanılmazsa gider ve gelirler tahsilat veya ödeme tarihine göre kaydedilir. Bu durumda dönem kârı yanlış çıkar ve dönemler arası karşılaştırma bozulur. Özellikle yıllara yayılan sigorta, kira ve faiz işlemlerinde dönem ayırıcı hesaplar zorunludur.
Peşin ödenen giderler
Gelecek bir hesap dönemine ait olarak peşin ödenen giderler, Vergi Usul Kanunu m. 283 uyarınca mukayyet değerleri üzerinden aktifleştirilir. Bir yıl içinde kullanılacak kısım 180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER hesabında, bir yıldan uzun kısım 280 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER hesabında izlenir.
Peşin ödeme yapıldığında gider hesabı yerine dönem ayırıcı hesap borçlanır. Dönem sonunda o döneme ait kısım gider hesabına aktarılır. Kalan kısım, gelecek yıla aitse 280 hesabına sınıflandırılır. Böylece gider, kullanıldığı dönemde gelir tablosuna yansır.
Bu işlem için sigorta poliçesi, kira sözleşmesi veya abonelik sözleşmesi gibi belgeye göre gün hesabı yapılır. Giderin ne kadarının cari döneme ait olduğu, sözleşme süresi ve başlangıç tarihiyle belirlenir. Hesaplama tablosu dosyalanmalıdır.
Tahakkuk eden gelirler
Cari hesap dönemine ait olup henüz tahsil edilmemiş hasılat, Vergi Usul Kanunu m. 283 uyarınca aktifleştirilir. Bu tutar 181 GELİR TAHAKKUKLARI hesabında izlenir. Bir yıldan uzun süreli tahakkuklar ise 281 GELİR TAHAKKUKLARI hesabında gösterilir.
Tahakkuk kaydında 181 GELİR TAHAKKUKLARI borçlanır, ilgili gelir hesabı alacaklanır. Gelir tahsil edildiğinde 100 KASA veya 102 BANKALAR borçlanır, 181 hesabı alacaklanır. Böylece gelir, hizmetin verildiği döneme yazılır.
Tahakkuk, bir alacağın doğduğunu gösterir. Bu nedenle tahakkuk tutarı, alacak hesaplarıyla birlikte izlenmelidir. Tahsil edilemeyeceği anlaşılan tahakkuklar için şüpheli alacak uygulaması gündeme gelebilir. Bu ayrım, gelir ile tahsilatın aynı şey olmadığını gösterir.
Peşin tahsil edilen gelirler
Gelecek hesap dönemlerine ait olarak peşin tahsil edilen hasılat, Vergi Usul Kanunu m. 287 uyarınca pasifleştirilir. Bir yıl içinde gelire dönüşecek kısım 380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER, bir yıldan uzun kısım 480 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER hesabında izlenir.
Tahsilat sırasında kasa veya banka hesabı borçlanır, 380 hesabı alacaklanır. Dönem sonunda cari döneme ait kısım gelir hesabına aktarılır. Kalan kısım 480 hesabına sınıflandırılır. Böylece gelir, hizmetin verildiği dönemde tanınır.
Peşin tahsil edilen gelirler, işletmenin gelecekte yerine getireceği bir yükümlülüğü temsil eder. Bu nedenle bilançoda borç gibi değerlendirilir. Hizmet verilmezse tutarın iadesi gerekebilir. Sözleşme koşulları bu açıdan incelenmelidir.
Tahakkuk eden giderler
Cari hesap dönemine ait olup henüz ödenmemiş giderler, Vergi Usul Kanunu m. 287 uyarınca pasifleştirilir. Bu tutar 381 GİDER TAHAKKUKLARI hesabında izlenir. Bir yıldan uzun süreli tahakkuklar 481 GİDER TAHAKKUKLARI hesabında gösterilir.
Tahakkuk kaydında ilgili gider hesabı borçlanır, 381 GİDER TAHAKKUKLARI alacaklanır. Gider ödendiğinde 381 hesabı borçlanır, kasa veya banka hesabı alacaklanır. Böylece gider, hizmetin alındığı döneme yazılır.
Tipik örnekler elektrik, su, doğal gaz, kira ve faiz tahakkuklarıdır. Tahakkuk tutarı, fatura veya sözleşmeyle desteklenmelidir. Fatura dönem sonundan sonra gelse bile gider, ait olduğu döneme kaydedilir. Bu kural, dönem kârının doğru hesaplanması için gereklidir.
Tahakkuk listesi, her sözleşme için ayrı satır içerir. Liste toplamı, 381 hesabının kalanıyla karşılaştırılır. Fark varsa eksik veya çift kayıt araştırılır.
Kapanış ve izleme
Dönem sonunda dönem ayırıcı hesapların kalanları kontrol edilir. 180 ve 380 hesapları bir yıl içinde kapanacak tutarları, 280 ve 480 hesapları bir yıldan uzun tutarları göstermelidir. Yanlış sınıflandırma, bilançonun dönen ve duran varlık ayrımını bozar.
İzleyen dönemde 280 ve 480 hesaplarından bir yıl içinde kapanacak kısımlar 180 ve 380 hesaplarına aktarılır. Bu aktarma, bilanço sınıflandırmasının her dönem yeniden yapılmasını sağlar. Aktarma kayıtları, açılış kayıtlarıyla birlikte yapılır.
Dönem ayırıcı hesapların toplamı, ilgili sözleşme ve tahakkuk listeleriyle uyuşmalıdır. Uyuşmazlık, eksik veya çift kayıt anlamına gelir. Bu kontrol, özellikle çok sayıda abonelik ve kira sözleşmesi olan işletmelerde önemlidir. Kayıtlar, denetim için dosyalanmalıdır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.