Gelir Tablosu ve Dönem Sonu Kapanış
Gelir tablosunun bölümlerini, brüt satış kârından net kâra geçişi, 690-691-692 hesaplarını ve dönem sonu kapanış kayıtlarını açıklar.
Gelir tablosunun yapısı
Gelir tablosu, işletmenin bir dönemdeki gelir ve giderlerini ve dönem sonucunu gösteren finansal tablodur. TTK m. 68 uyarınca tacir gelir tablosunu hazırlar. Tablo, belirli bir dönemin performansını özetler; bilanço ise belirli bir tarihteki finansal durumu gösterir.
Tekdüzen Hesap Planında gelir tablosu 6 grubunda yer alır. Gruplar sırasıyla brüt satışlar, satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden olağan gelir-giderler, finansman giderleri, olağandışı gelir-giderler ve dönem net kârıdır. Bu sıralama, kârın oluşumunu aşama aşama gösterir.
Gelir tablosu, kademeli biçimde düzenlenir. Her aşamada bir ara sonuç hesaplanır: brüt satış kârı, faaliyet kârı, olağan kâr ve dönem kârı. Bu ara sonuçlar, kârlılığın hangi aşamada oluştuğunu gösterir. Analizde her aşama ayrı ayrı değerlendirilir.
Brüt satış kârı
Brüt satışlar, 600 YURTİÇİ SATIŞLAR, 601 YURTDIŞI SATIŞLAR ve 602 DİĞER GELİRLER hesaplarında izlenir. Satış indirimleri 610 SATIŞTAN İADELER, 611 SATIŞ İSKONTOLARI ve 612 DİĞER İNDİRİMLER hesaplarında gösterilir. Net satışlar, brüt satışlardan indirimler düşülerek bulunur.
Satışların maliyeti 620 SATILAN MAMÜLLER MALİYETİ, 621 SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ, 622 SATILAN HİZMET MALİYETİ ve 623 DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ hesaplarında izlenir. Bu tutar, net satışlardan düşülür. Kalan tutar brüt satış kârı veya zararıdır.
Brüt satış kârı, işletmenin temel faaliyetinin kârlılığını gösterir. Oran, satışların maliyeti üzerindeki fiyatlama gücünü yansıtır. Brüt kâr marjı düşükse, maliyet kontrolü veya fiyat politikası gözden geçirilmelidir. Bu analiz, faaliyet giderlerine geçmeden önce yapılır.
Faaliyet kârı
Faaliyet giderleri 63 grubunda izlenir: 630 ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ, 631 PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ ve 632 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ. Bu giderler brüt satış kârından düşülür. Kalan tutar faaliyet kârı veya zararıdır.
Faaliyet kârı, işletmenin esas faaliyetinden elde ettiği sonucu gösterir. Finansman ve olağandışı kalemler bu aşamaya dâhil değildir. Bu nedenle faaliyet kârı, yönetim performansının temel göstergesi sayılır. Dönemler arası karşılaştırma için elverişlidir.
Faaliyet giderleri, ait oldukları dönemde gider yazılır. Gelecek dönemlere ait kısımlar dönem ayırıcı hesaplarda bekletilir. Giderin niteliği ile ilgili hesap eşleşmelidir. Yanlış hesap seçimi, faaliyet kârını ve analiz sonuçlarını bozar.
Olağan kâr ve finansman giderleri
Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar 64 grubunda, gider ve zararlar 65 grubunda izlenir. 640 İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ, 649 FAALİYETLE İLGİLİ DİĞER GELİR VE KARLAR bu grubun örnekleridir. 654 KARŞILIK GİDERLERİ ve 659 DİĞER GİDER VE ZARARLAR ise 65 grubundadır.
Finansman giderleri 66 grubunda yer alır. 660 KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ ve 661 UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ bu gruptadır. Faiz giderleri, kredi kullanımının dönem sonucuna etkisini gösterir. Finansman gideri düşüldükten sonra olağan kâr veya zarar bulunur.
Olağan kâr, işletmenin normal faaliyetlerinin ve finansman yapısının birlikte sonucudur. Bu aşama, faaliyet dışı ama tekrarlanan kalemleri kapsar. Finansman gideri yüksekse, borçlanma yapısı gözden geçirilmelidir. Olağan kâr, sürdürülebilir kârlılığın göstergesidir.
Olağandışı gelir ve giderler
Olağandışı gelir ve kârlar 67 grubunda, gider ve zararlar 68 grubunda izlenir. 679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR ile 689 DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR bu grupların ana hesaplarıdır. Duran varlık satış kârı ve zararı burada gösterilir.
Olağandışı kalemler, işletmenin normal faaliyet akışı dışında kalan ve tekrarlanması beklenmeyen gelir ve giderlerdir. Örneğin afet zararı, sigorta tazminatı veya olağandışı bir satış bu grupta yer alır. Bu kalemler, dönem kârını doğrudan etkiler.
Olağandışı kalemler, analizde ayrıca değerlendirilir. Tek seferlik bir gelir, sürdürülebilir kârlılığın göstergesi değildir. Bu nedenle olağandışı gelir ve giderler, faaliyet sonuçlarından ayrı yorumlanmalıdır. Dipnotlarda niteliği ve tutarı açıklanmalıdır.
Dönem kârı, vergi ve net kâr
Olağandışı gelir ve giderlerden sonra 690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI hesabı oluşur. Dönem kârı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülükler 691 DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI hesabında izlenir. Kalan tutar 692 DÖNEM NET KÂRI VEYA ZARARI hesabına aktarılır.
Kapanışta gelir hesapları borçlanıp 690 hesabına aktarılır; gider hesapları alacaklanıp 690 hesabına aktarılır. 690 hesabının kalanı dönem kârı veya zararını verir. Vergi karşılığı 691 hesabına yazılır. Net sonuç 692 hesabından 590 veya 591 hesabına devredilir.
Kapanış kayıtlarından sonra gelir tablosu hesapları sıfırlanır. Bilançoda dönem net kârı öz kaynakta görünür. Tablolar arası uyum, 692 hesabının 590 hesabına aktarılmasıyla sağlanır. Bu zincir, muhasebe sürecinin son adımıdır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.