Hazır Değerlerin Dönem Sonu İşlemleri

Kasa sayımı, banka mutabakatı, alınan ve verilen çeklerin dönem sonu işlemleri ile yabancı para kasasının değerlemesini açıklar.

Kasa sayımı ve düzeltme

Dönem sonunda kasa sayımı yapılır ve fiilî nakit, kayıtlı tutarla karşılaştırılır. Fiilî tutar eksikse kasa noksanı, fazlaysa kasa fazlası ortaya çıkar. Fark, sayım tutanağıyla belgelenir ve neden bulunana kadar geçici hesapta izlenir.

Kasa noksanı 197 SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI hesabının borcuna, 100 KASA hesabının alacağına yazılır. Kasa fazlası ise 100 KASA hesabının borcuna, 397 SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI hesabının alacağına kaydedilir. Bu hesaplar, farkın kaynağı bulunduğunda ilgili hesaba aktarılır.

Sayım farkı, dönem sonu itibarıyla kapatılmalıdır. Kasa hesabının bilançoda fiilî tutarla görünmesi, tablonun doğruluğu için zorunludur. Farkın ana nedeni bulunamazsa, noksan gider; fazla ise gelir olarak yazılır. Ancak bu çözüm, ancak soruşturma tamamlandıktan sonra uygulanır.

Yabancı para kasasının değerlemesi

Kasadaki yabancı paralar, Vergi Usul Kanunu m. 280 uyarınca borsa rayiciyle değerlenir. Borsa rayicinin muvazaalı olduğu anlaşılırsa alış bedeli esas alınır. Borsada rayici bulunmayan yabancı paranın kuru, Maliye Bakanlığınca tespit edilir.

Değerleme sonucu oluşan fark, kambiyo kârı veya zararı olarak kaydedilir. Kâr için 100 KASA hesabı borçlanır, 646 KAMBİYO KARLARI hesabı alacaklanır. Zarar için 656 KAMBİYO ZARARLARI hesabı borçlanır, 100 KASA hesabı alacaklanır.

Yabancı para kasasının TL karşılığı, değerleme günündeki kurla yeniden hesaplanır. Bu işlem, kasadaki paranın bilançoda güncel değeriyle görünmesini sağlar. Kur farkı, işletmenin faaliyet sonucunu doğrudan etkiler; bu nedenle değerleme kaydı belgeye ve kur listesine dayanmalıdır.

Banka hesabının dönem sonu işlemleri

Dönem sonunda banka ekstresi ile işletme kaydı karşılaştırılır. Farklar mutabakat tablosuyla açıklanır. Bankanın işleme almadığı çekler, yolda olan yatırmalar ve banka masrafları bu tabloda gösterilir.

İşletme kaydında düzeltme gerektiren kalemler için yevmiye kaydı yapılır. Banka masrafı için 780 FİNANSMAN GİDERLERİ borçlanır, 102 BANKALAR alacaklanır. Bankanın tahsil ettiği faiz için 102 BANKALAR borçlanır, 642 FAİZ GELİRLERİ alacaklanır.

Banka hesabının dönem sonu kalanı, mutabakat sonrası düzeltilmiş bakiyeyi göstermelidir. Mutabakat yapılmadan bilanço düzenlenmesi, banka kaynaklı hataların tabloya taşınmasına yol açar. Bu nedenle mutabakat, dönem kapanışının zorunlu adımıdır.

Alınan çeklerin dönem sonu işlemleri

Alınan çekler, 101 ALINAN ÇEKLER hesabında izlenir. Dönem sonunda çeklerin tahsil edilip edilmediği kontrol edilir. Tahsil edilen çekler banka hesabına aktarılır; tahsil edilmeyenler hesapta kalır.

Karşılıksız çıkan çekler için alacak yeniden açılır. 120 ALICILAR hesabı borçlanır, 101 ALINAN ÇEKLER hesabı alacaklanır. Çekin tahsili şüpheli hâle gelmişse şüpheli alacak uygulaması gündeme gelir. Bu durumda 128 ve 129 hesapları devreye girer.

Alınan çekler itibari değerle değerlenir. Çekin üzerindeki tutar ile kayıtlı tutar aynıdır. Vadesi gelmemiş çekler için reeskont uygulanmaz; çek bir ödeme aracı olduğu için vade farkı ayrıca değerlendirilir. Dönem sonu kontrolünde çek listesi ile hesap kalanı karşılaştırılır.

Verilen çeklerin dönem sonu işlemleri

Verilen çekler 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ hesabında izlenir. Bu hesap, 102 BANKALAR hesabının indirim hesabıdır. Dönem sonunda bankadan ödenen çekler için 103 hesabı borçlanır, 102 BANKALAR hesabı alacaklanır.

Henüz bankadan ödenmemiş çekler, 103 hesabında alacak kalanı olarak kalır. Bu tutar, banka hesabındaki mevcuttan düşülerek bilançoda net banka bakiyesi gösterilir. Böylece verilen ancak tahsil edilmemiş çekler, nakit mevcudunu azaltmış gibi izlenir.

Karşılıksız çıkan veya iptal edilen çekler için 103 hesabı kapatılır; borç yeniden satıcılar hesabına aktarılır. Kayıt: 103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ borç; 320 SATICILAR alacak. Bu düzeltme, banka ve satıcı bakiyelerinin doğru kalmasını sağlar.

Dönem sonu kontrol listesi

Hazır değerlerin dönem sonu kontrolü birkaç adımda yapılır. Kasa sayımı, banka mutabakatı, çek listesi ve yabancı para değerlemesi tamamlanır. Her adım için tutanak veya tablo düzenlenir.

Kasa hesabının borç kalanı, sayılan nakitle uyuşmalıdır. Banka hesabının kalanı, mutabakat sonrası düzeltilmiş bakiyeye eşit olmalıdır. Alınan çekler toplamı, eldeki çek listesiyle; verilen çekler toplamı, bankaya verilen çek listesiyle karşılaştırılır.

Bu kontroller tamamlanmadan bilanço düzenlenmemelidir. Hazır değerler, bilançonun en likit kalemleridir; buradaki bir hata, işletmenin ödeme gücünü yanlış gösterir. Kontrol listesi, hem dönem sonu hem de iç denetim için kanıt işlevi görür.

Kontrol listesi imzalanıp dosyalanır. Liste, bir sonraki dönemin açılış kayıtlarına da temel oluşturur. Hazır değer kalemlerindeki her düzeltme, ilgili belgeyle eşleştirilmelidir. Böylece dönem sonu çalışması denetim izi bırakır ve sonraki dönemde aynı işlemlerin yeniden tartışılmasını önler.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.