Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
Bir yıl içinde ödenecek borçların sınıflandırılmasını, ticari ve mali borçları, personel ve kamuya borçları, alınan avansları ve dönem sonu reeskontunu açıklar.
Tanım ve sınıflandırma
Kısa vadeli yabancı kaynaklar, bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenmesi gereken borçlardır. Bilançoda 3, 4 ve 5 gruplarının bir yıl içinde kapanacak kısımları bu bölümde yer alır. Uzun vadeli borçların yıllık taksitleri de buraya aktarılır.
Bu borçlar; ticari borçlar, mali borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, ödenecek vergi ve fonlar ile borç ve gider karşılıkları olarak sınıflandırılır. Sınıflandırma, borcun kaynağına ve ödeme biçimine göre yapılır. Doğru sınıflandırma, likidite analizinin temelidir.
Bir borcun kısa vadeli sayılması için yalnızca süre değil, ödeme planı da dikkate alınır. Vadesi bir yıldan uzun olsa bile sözleşme gereği bir yıl içinde ödenecek taksit varsa, o kısım kısa vadeli kabul edilir. Bu ayrım, dönen ve duran borçların bilançoda doğru gösterilmesini sağlar.
Ticari borçlar
Ticari borçlar, mal veya hizmet alımından doğan borçlardır. 320 SATICILAR hesabı açık hesap borçları, 321 BORÇ SENETLERİ hesabı senetli borçları gösterir. Senetli borçların vadesi gelmemişse reeskont uygulanabilir; indirim 322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU hesabında izlenir.
Mal alımında stok hesabı ve indirilecek KDV borçlanır, satıcılar hesabı alacaklanır. Ödeme yapıldığında satıcılar borçlanır, kasa veya banka alacaklanır. Senet verildiğinde satıcılar borçlanır, borç senetleri alacaklanır.
Ticari borçlar, mukayyet değerleriyle değerlenir. Vadesi gelmemiş senetli borçlarda reeskont yapılırsa, borç bugünkü değerine indirilir. Reeskont kaydında 322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU borçlanır, 647 REESKONT FAİZ GELİRLERİ alacaklanır. İzleyen dönemde bu kayıt tersine çevrilir.
Mali borçlar
Mali borçlar, banka kredileri ve çıkarılmış menkul kıymetlerden doğan borçlardır. Bir yıl içinde ödenecek banka kredileri 300 BANKA KREDİLERİ hesabında izlenir. Uzun vadeli kredilerin yıllık anapara taksitleri ve faizleri 303 UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ hesabına aktarılır.
Kredi kullanıldığında banka hesabı borçlanır, 300 veya 400 hesabı alacaklanır. Faiz tahakkuk ettiğinde 780 FİNANSMAN GİDERLERİ borçlanır, ödenecek faiz veya banka hesabı alacaklanır. Faiz, kredinin kullanıldığı döneme ait olduğu ölçüde gider yazılır.
Kredi sözleşmesindeki vade ve ödeme planı, sınıflandırmanın dayanağıdır. Yıllık taksit tutarı, sözleşmeden hesaplanır. Kısa ve uzun vadeli kısımlar ayrı hesaplarda gösterilir. Bu ayrım, işletmenin bir yıl içindeki nakit yükünü görünür kılar.
Personel ve kamuya borçlar
Personele ödenecek ücret, ikramiye ve benzeri tutarlar 335 PERSONELE BORÇLAR hesabında izlenir. Ücret tahakkukunda ilgili gider hesabı borçlanır, personele borçlar ve kesintiler alacaklanır. Ödeme yapıldığında 335 hesabı borçlanır, banka veya kasa alacaklanır.
Kamuya ödenecek vergi ve fonlar 360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR hesabında, sosyal güvenlik kesintileri 361 ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ hesabında izlenir. Bu borçlar, tahakkuk ettikleri dönemde gider veya kesinti olarak kaydedilir. Ödeme süresi geçmişse gecikme zammı ayrıca hesaplanır.
KDV, teslim veya hizmetin gerçekleştiği dönemde hesaplanır. İndirilecek KDV ile hesaplanan KDV karşılaştırılır; fark ödenecek veya devreden KDV olarak gösterilir. Bu hesaplar, vergi beyannamesiyle uyumlu olmalıdır. Uyuşmazlık, vergi cezası riski doğurur.
Alınan avanslar ve karşılıklar
Alınan sipariş avansları 340 ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI hesabında izlenir. Avans, henüz teslim edilmemiş mal veya hizmet için alınan ön ödemedir. Teslim gerçekleştiğinde avans kapatılır, satış geliri kaydedilir. Avans, gelir değil borç niteliğindedir.
Borç ve gider karşılıkları, 37 grubunda yer alır. 370 DÖNEM KÂRI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI, 372 KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI ve 379 DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI bu gruptadır. Karşılıklar, gerçekleşmesi muhtemel yükümlülükler için ayrılır.
Karşılık, kesinleşmiş bir borç değildir; tahmini bir yükümlülüktür. Bu nedenle tutar, mevcut bilgi ve belgelere dayanmalıdır. Karşılık ayrıldığında gider hesabı borçlanır, karşılık hesabı alacaklanır. Yükümlülük ortadan kalkarsa karşılık çözülür.
Dönem sonu değerleme
Kısa vadeli yabancı kaynaklar, Vergi Usul Kanunu m. 285 uyarınca mukayyet değerleriyle değerlenir. Mevduat veya kredi sözleşmesine dayanan borçlar, değerleme gününe kadar hesaplanan faizleriyle birlikte dikkate alınır. Vadesi gelmemiş senetli borçlar bugünkü değere indirilebilir.
Dönem sonunda her borç kalemi için bakiye, sözleşme ve ekstreyle karşılaştırılır. Satıcılar hesabı, mutabakat mektubuyla doğrulanır. Banka kredileri için banka ekstresi ve faiz tahakkuku kontrol edilir. Kamuya borçlar, beyanname ve tahakkuk fişleriyle uyuşmalıdır.
Kısa vadeli borçların toplamı, dönen varlıklarla karşılaştırılarak likidite oranları hesaplanır. Bu oranlar, işletmenin kısa vadeli ödeme gücünü gösterir. Oranların anlamlı olması için sınıflandırmanın doğru yapılması gerekir. Yanlış sınıflandırma, analizi yanıltır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.