Yabancı Para Finansal Tabloların Çevrimi

Yabancı ülkedeki işletme tablolarının sunum para birimine çevrilmesini, bilanço ve gelir tablosu kurlarını, çevrim farklarını ve yüksek enflasyon durumunu açıklar.

Çevrimin kapsamı

Yabancı para finansal tabloların çevrimi, fonksiyonel para birimi farklı olan bir işletmenin tablolarının sunum para birimine dönüştürülmesidir. Çevrim, işlemlerin değil tabloların dönüştürülmesidir.

Bu işlem, grup içinde yabancı ülkede faaliyet gösteren bağlı ortaklıkların konsolidasyona dâhil edilmesinde kullanılır. Çevrim öncesinde tablolar, ilgili işletmenin kendi fonksiyonel para biriminde ve standartlara uygun biçimde hazırlanmış olmalıdır. Çevrim, ölçüm hatalarını düzeltmez. İşlemlerin çevrilmesi ile tabloların çevrilmesi farklı kurallara tabidir. Karıştırma, çifte sayıma ve yanlış kâr tutarına yol açar. Çevrimde kullanılan kurlar, kalemlerin niteliğine göre belirlenir. Sonuç, sunum para birimindeki tablo setidir. Çevrim farkları, kârın değil özkaynağın parçası olabilir. Çevrim, tabloların sunum biçimini değiştirir; işletmenin ekonomik performansını yeniden ölçmez.

Bilanço kalemlerinin çevrilmesi

Çevrimde bilanço kalemleri, kalem bazında farklı kurlarla dönüştürülür. Varlık ve borçlar, raporlama tarihindeki kapanış kuru üzerinden çevrilir.

Özkaynak kalemleri ise tarihsel kurlarla çevrilir. Sermaye, işlemin gerçekleştiği tarihteki kurla dönüştürülür. Geçmiş yıl kârları, oluştukları dönemlerin kurlarıyla çevrilir. Dönem kârı, gelir tablosunun çevrilmesinden elde edilen tutardır. Bu yaklaşım, bilanço ile gelir tablosu arasındaki ilişkiyi korur. Kapanış kuru ile tarihsel kur arasındaki fark, çevrim farkı olarak ortaya çıkar. Şerefiye gibi kalemler, iktisap tarihindeki kurla ele alınır. Azınlık payı, ilgili özkaynak kalemlerinin çevrilmesiyle uyumlu hesaplanır. Kalem bazında kur seçimi, çevrim farkının tutarını belirler. Kullanılan kurlar ve yöntem açıklanır.

Gelir tablosunun çevrilmesi

Gelir tablosu kalemleri, işlem tarihindeki kurlar üzerinden veya dönemin ortalama kuruyla çevrilir. Ortalama kur, işlemlerin dönem içine yaygın dağıldığı varsayımına dayanır.

Kur hareketlerinin belirgin olduğu dönemlerde ortalama kur yanıltıcı olabilir. Amortisman ve itfa gibi kalemler, ilgili varlığın çevrildiği kurla tutarlı biçimde dönüştürülür. Bu tutarlılık, bilanço ve gelir tablosu arasındaki bağı korur. Dönem kârı, gelir ve giderlerin çevrilmesiyle elde edilir; ayrıca kur uygulanmaz. Gelir tablosunda kullanılan ortalama kur, bilançoda kullanılan kapanış kuruyla farklıdır. Bu fark, çevrim farkının kaynağıdır. Çevrim farkı, kâr veya zararda değil, özkaynakta ayrı bir kalemde gösterilir. Böylece kur oynaklığının dönem kârını bozması önlenir. Kullanılan kur yöntemi açıklanır.

Çevrim farkları

Çevrim farkı, bilanço kalemlerinin kapanış kuruyla, özkaynak ve gelir tablosu kalemlerinin farklı kurlarla çevrilmesinden doğar. Fark, doğrudan özkaynakta tanınır.

Fark, diğer kapsamlı gelir içinde ayrı bir kalem olarak gösterilir. Bu kalem, yabancı ülkedeki işletmenin elden çıkarılması hâlinde kâr veya zarara aktarılır. Elden çıkarma, satış veya tasfiye yoluyla olabilir. Aktarma, birikmiş çevrim farkının tamamını kapsar. Azınlık payına düşen kısım da buna göre ele alınır. Çevrim farkının özkaynakta tutulması, işletmenin kur oynaklığına karşı kârını korumasını sağlar. Ancak özkaynak dalgalanması artar. Farkın niteliği ve tutarı dipnotta açıklanır. Kullanıcı, özkaynaktaki değişimin ne kadarının kurdan kaynaklandığını görmelidir. Birikmiş çevrim farkı, grup özkaynağının ayrı bir bileşeni olarak izlenir ve dönem içindeki hareketi tabloda gösterilir.

Yüksek enflasyon ortamı

Fonksiyonel para biriminin yüksek enflasyona maruz olduğu durumlarda, tablolar önce enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Ardından sunum para birimine çevrilir. Sıra önemlidir.

Enflasyon düzeltmesi, parasal olmayan kalemlerin satın alma gücünü cari düzeye taşır. Düzeltme yapılmadan çevrim yapılırsa, tutarlar anlamsız hâle gelir. Yüksek enflasyon göstergeleri arasında üç yıllık kümülatif enflasyonun belirgin biçimde yüksek olması ve fiyatların yabancı para cinsinden istikrarlı biçimde artması yer alır. Değerlendirme, her raporlama döneminde yeniden yapılır. Düzeltmede kullanılan endeks ve varsayımlar açıklanır. Düzeltme sonrası çevrim, kapanış kuru üzerinden yapılır. Bu yaklaşım, tabloların satın alma gücü cinsinden karşılaştırılabilirliğini sağlar. Yüksek enflasyon, çevrim farkının niteliğini de değiştirir. Uygulama, ilgili standardın hükümlerine göre yürütülür.

Sunum ve yorum

Çevrilmiş tablolar, sunum para biriminde ve grubun muhasebe politikalarıyla uyumlu biçimde sunulur. Çevrim, politikaların uyumlaştırılmasının yerini tutmaz.

Farklı ülkelerde faaliyet gösteren bağlı ortaklıklar, kur rejimleri nedeniyle farklı riskler taşır. Sabit kur rejimi olan ülkelerde çevrim etkisi sınırlı kalabilir. Serbest kur rejiminde ise dalgalanma büyüktür. Analist, çevrim farklarını ve kur etkisini ayrı değerlendirmelidir. Özkaynaktaki birikmiş çevrim farkı, ileride kâra dönüşebilecek bir potansiyel taşır. Bu nedenle tutarı izlenir. Çevrim yöntemi, kullanılan kurlar ve farkların hareketi açıklanır. Yabancı operasyonların toplam içindeki payı da belirtilir. Bu açıklamalar, kur riskinin tablolara etkisini görünür kılar. Çevrim, grubun uluslararası faaliyetlerinin muhasebeye yansımasıdır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.