Gelir Tablosu ve Teknik Sonuç
Sigorta şirketinin kârı, prim ile hasar arasındaki farktan doğar. Bu ders teknik bölümü, teknik sonucu ve oranları kuruyor.
Teknik bölümün yapısı
Sigorta gelir tablosu iki bölümden oluşur: teknik bölüm ve teknik olmayan bölüm. Teknik bölüm, sigortacılık faaliyetinin sonucunu gösterir. Teknik olmayan bölüm yatırım ve diğer faaliyetleri kapsar.
Teknik bölüm yazılan primlerle başlar. Brüt yazılan primden devredilen primler düşülür, kazanılmamış primler karşılığındaki değişim eklenir veya çıkarılır. Kalan tutar kazanılmış primlerdir.
Bu sıralama keyfî değildir. Her satır, primin hangi aşamada elendiğini gösterir. Brüt prim ile kazanılmış prim arasındaki fark, şirketin ne kadarını reasüröre devrettiğini ve ne kadarını gelecek döneme taşıdığını açıklar. Tablo, brüt ve net tutarları yan yana göstermelidir. Yalnız net tutar gösterilirse üretim hacmi küçük görünür; yalnız brüt gösterilirse devredilen risk gizlenir.
Hasar dengesi
Hasar bölümü ödenen tazminatla başlar. Muallak tazminat karşılığındaki değişim eklenir; böylece dönemin gerçek hasar yükü bulunur. Reasürör payı bu tutardan düşülür.
Ödenen hasar tek başına dönem hasarını göstermez. Büyük bir hasarın karşılığı ayrılmış ama henüz ödenmemişse, ödenen hasar düşük görünür. Bu nedenle karşılık değişimi hasar dengesinin zorunlu parçasıdır.
Hasar gelişimi, önceki dönem karşılıklarının yeterli olup olmadığını da gösterir. Eski dosyalarda yapılan ilave karşılık, önceki tahminin yetersiz kaldığına işaret eder. Hasar dengesi dönem içinde dalgalanabilir; büyük bir hasar aynı yıl hem ödenip hem karşılıktan çözülürse tablo iki kez etkilenir. Bu nedenle hasar hareketleri dosya bazında izlenir ve dönem sonunda hasar gelişim tablosu hazırlanır. Tablo, karşılık tahmininin ne kadar tuttuğunu ve tahminin yıllar içinde nasıl geliştiğini gösterir.
Faaliyet giderleri ve komisyon
Faaliyet giderleri personel, kira, bilişim ve genel yönetim giderlerinden oluşur. Acente komisyonu ayrı satırda izlenir; çünkü doğrudan üretime bağlıdır ve kolayca kontrol edilebilir.
Giderlerin branşa dağıtımı, branş kârlılığını gösterir. Dağıtım anahtarı belgelenmeli ve dönemler arasında tutarlı olmalıdır. Anahtar değişirse branş sonuçları karşılaştırılamaz.
Komisyon oranı, dağıtım kanalına göre değişir. Acente, broker ve doğrudan satış ayrı izlenirse hangi kanalın daha pahalı olduğu görülür. Bu bilgi, yenileme ve kanal stratejisinin dayanağıdır; pahalı kanalın payı azaltılarak maliyet düşürülür. Gider dağıtımında personel gideri gibi ortak kalemler üretim, hasar ve yatırım fonksiyonları arasında paylaştırılır. Paylaştırma anahtarı yazılı olmalıdır; sonradan değiştirilen anahtar, branş sonuçlarını oynatır ve karşılaştırmayı bozar.
Teknik sonuç
Teknik sonuç, kazanılmış primlerden hasar dengesi ve faaliyet giderleri düşülerek bulunur. Sonuç pozitifse sigortacılık faaliyeti kâr üretmiştir; negatifse prim, hasar ve masrafı karşılamamıştır.
Negatif teknik sonuç tek başına şirketin zararda olduğu anlamına gelmez. Yatırım geliri bu açığı kapatabilir. Ancak sürekli negatif teknik sonuç, fiyatlamanın veya gider kontrolünün bozuk olduğunu gösterir.
Teknik sonuç, TFRS 17 sonrası sigorta hizmeti sonucu olarak da okunur. Sözleşmeye ilişkin marjın çözülen kısmı ile risk düzeltmesindeki değişim bu sonuca girer. Sunum değişse de sorulan soru aynıdır: prim, üstlenilen riski karşılıyor mu? Teknik sonuç, nakit akışıyla aynı şey değildir. Prim tahsil edilmemiş, hasar ödenmemiş olabilir; sonuç tahakkuk esasına göre hesaplanır. Bu nedenle teknik sonuç ile kasadaki para arasındaki fark, prim ve hasar alacaklarıyla açıklanır.
Yatırım gelirleri ve genel sonuç
Teknik olmayan bölüm yatırım gelirlerini, faiz gelirlerini ve diğer gelirleri gösterir. Yatırım geliri, teknik sonuca eklenerek dönem kârı bulunur.
Yatırım gelirinin niteliği önemlidir. Faiz ve temettü sürdürülebilir gelirdir; varlık satışından doğan kâr ise tek seferliktir. İkisinin aynı satırda toplanması, kârın kalitesini gizler. Bu nedenle yatırım geliri alt kalemlere ayrılır ve dönemler arası karşılaştırma yapılır.
Vergi ve ertelenmiş vergi kalemleri genel sonuçtan sonra gösterilir; böylece vergi öncesi sonuç ile dönem kârı karşılaştırılabilir. Böylece vergi öncesi ve sonrası sonuç ayrı okunur.
Oranlar ve yorum
Hasar oranı, hasar dengesinin kazanılmış primlere bölünmesiyle bulunur. Masraf oranı, faaliyet giderlerinin kazanılmış primlere oranıdır. İkisinin toplamı bileşik oranı verir.
Bileşik oran yüzde yüzün altındaysa teknik faaliyet kârlıdır; üstündeyse açık vardır. Oran, branş ve dönem bazında karşılaştırılır. Tek bir yılın oranı yeterli değildir; birkaç yıllık eğilim gerekir.
Oranların paydası aynı olmalıdır. Farklı prim tanımlarıyla hesaplanan oranlar yanıltıcıdır. Bu nedenle oran tanımı raporun dipnotunda yazılır ve dönemler arası değiştirilmez. Oranlar yalnız geçmişi anlatmaz; fiyatlama ve yenileme kararlarında kullanılır. Hasar oranı yükseliyorsa prim artırılır, teminat daraltılır veya risk seçimi sıkılaştırılır. Oran, kararın gerekçesini belgeleyen ölçüdür.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.