Hasar İhbari ve Muallak Tazminat

Hasar, ihbarla başlar ve tutarı kesinleşene kadar tahminle izlenir. Bu ders ihbar, belge, eksper ve muallak tazminat karşılığını kuruyor.

Riziko ihbarı

Sigortalı, rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirir (TTK m. 1446/1). Bildirim süresi için kanunda belirli bir gün sayısı yoktur; ölçü, öğrenme anından itibaren gecikmemektir.

İhbarın geç yapılması tazminatta artışa yol açmışsa, kusurun ağırlığına göre indirim yapılır. Sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse bu indirimi uygulayamaz. Bu nedenle ihbar kaydı, öğrenme tarihiyle birlikte tutulur.

İhbar telefonla alınmış olsa bile yazılı hasar dosyası açılır. Çağrı kaydı, ihbar formu ve poliçe aynı dosyada birleştirilir. İhbar, acente veya çağrı merkezi üzerinden de gelebilir; hangi kanaldan gelirse gelsin şirkete ulaştığı tarih esas alınır. Acenteye yapılan bildirim, şirkete yapılmış sayılır ve aynı gün sisteme işlenir.

Belge temini ve inceleme

Sigortalı, tazminatın kapsamını belirlemek için gereken bilgi ve belgeyi makul süre içinde sigortacıya vermek zorundadır (TTK m. 1447/1). Sigortacının inceleme yapmasına izin vermek de bu yükümlülüğün parçasıdır.

Hasar dosyasında poliçe, zeyilname, ihbar formu, hasar tespit tutanağı ve eksper raporu bulunur. Belge eksikse sigortacı yazılı olarak tamamlanmasını ister; sözlü talep yeterli delil sayılmaz.

Belge temini gecikirse tazminatın muacceliyet tarihi de etkilenir. Bu nedenle yazışmaların tarihi, tazminat hesabının dayanağıdır. Sigortacı, dosyaya eksper atadığında atama tarihi ve rapor teslim süresi kayda geçer. Eksper raporu fotoğraf, ölçüm ve piyasa araştırmasıyla desteklenmelidir; yalnız tutar bildiren rapor, tazminatın dayanağı olarak zayıf kalır.

Zararı önleme ve makul giderler

Sigortalı, zararın önlenmesi, azaltılması ve sigortacının rücu haklarının korunması için imkânlar ölçüsünde önlem almakla yükümlüdür (TTK m. 1448/1). Bu yükümlülüğe aykırılık sigortacı aleyhine sonuç doğurmuşsa tazminattan indirim yapılır.

Sigortacı, kapsamın belirlenmesi için yapılan makul giderleri, faydasız kalsa bile ödemek zorundadır (TTK m. 1426/1). Eksper ücreti, kurtarma masrafı ve bilirkişi gideri bu kapsamda değerlendirilir.

Bu giderler hasar maliyetine eklenir; ayrı bir gider merkezinde kaybolmaz. Belgesiz gider ödemeye esas alınmaz. Önlem gideri, zararı azalttığı ölçüde şirketin lehinedir; bu nedenle sigortacı, sigortalıyı önlem almaya teşvik eder ve gideri tartışmasız öder.

Tazminatın muacceliyeti

Sigorta tazminatı, belgelerin verilmesinden ve araştırmaların bitmesinden sonra, her hâlde ihbardan kırkbeş gün sonra muaccel olur; can sigortalarında bu süre onbeş gündür (TTK m. 1427/2).

Araştırma üç ay içinde tamamlanamazsa, tazminattan mahsup edilmek üzere tarafların mutabakatıyla veya mahkemece ön ödeme yaptırılabilir. Bu ön ödeme, kesin tazminat değildir; kalan kısım sonradan hesaplanır.

Muacceliyet tarihi muhasebede önemlidir. Bu tarihten sonra ödenmeyen tazminat, şirketin borcunu geciktirdiğini ve faiz riskini doğurduğunu gösterir. Gecikme hâlinde faiz hesabı ayrıca yapılır ve hasar dosyasına eklenir. Faiz, tazminatın parçası olarak izlenir; prim geliri veya komisyon hesabıyla ilişkilendirilmez.

Muallak tazminat karşılığı

İhbar edilen ancak tutarı kesinleşmemiş hasar için muallak tazminat karşılığı ayrılır. Karşılık, hasar gideri hesabı borçlandırılarak yükümlülük hesabında tutulur.

Tutar, eksper raporu ve dosya bilgisiyle tahmin edilir. Tahmin, her dönem sonunda yeniden değerlendirilir; yeni bilgi karşılığı artırır veya azaltır. Tahminin yönü, dönem sonucunu doğrudan etkiler.

Tazminat kesinleşip ödendiğinde karşılık kapatılır, banka hesabı alacaklanır. Karşılık ile ödenen tutar arasındaki fark gelir veya gider olarak kaydedilir. Karşılık hesabı, hasar dosyası kapanmadan ve ödeme belgesi dosyaya girmezse silinmez. Gerçekleşmiş ancak henüz ihbar edilmemiş hasarlar için de karşılık ayrılır. Bu tutar dosya bazında izlenemez; aktüeryal yöntemle tahmin edilir ve ihbar geldikçe dosyaya dönüşür. Tahminin dayanağı, geçmiş ihbar gecikmesi ve hasar gelişim verisidir. Bu tahminin her dönem gözden geçirilmesi, karşılığın gerçeğe yakın kalmasını sağlar.

Zamanaşımı ve denetim

Sigorta sözleşmesinden doğan istemler, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren iki yıl; tazminata ilişkin istemler her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m. 1420/1).

Zamanaşımı süresi, dosyanın kapatılma disiplinini belirler. Açık kalan hasar dosyaları yıllık olarak taranır; karşılığı devam eden ancak hareket görmeyen dosyalar ayrıca incelenir.

Denetçi, karşılık tutarının eksper raporuyla uyumunu ve ödenen tazminatın karşılıktan mahsubunu test eder. Karşılık ayrılmadan ödenen tazminat, dönem giderini yanlış yere kaydırır. Üçüncü kişinin kusuruyla doğan hasarda şirket, ödediği tazminat için rücu hakkını takip eder. Rücu alacağı ayrı hesapta izlenir ve tahsil edildikçe kapanır; hasar giderinden doğrudan düşülmez. Rücu hakkının zamanaşımı da dosyada takip edilir ve süresi geçen hak zarar yazılır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.