Reasürans ve Koasürans
Şirket üstlendiği riskin bir kısmını devrederek sermayesini korur. Bu ders reasürans türlerini, prim ve hasar devrini ve koasüransı kuruyor.
Reasüransın işlevi
Reasürans, sigortacının üstlendiği riskin bir kısmını başka bir şirkete devretmesidir. TTK m. 1403/1 sigortacıya, sigorta ettiği menfaati dilediği şartlarla tekrar sigorta ettirme hakkı tanır.
Devir, sigortalıyla olan ilişkiyi değiştirmez. Kanun açıkça belirtir: reasürans, sigortacının sigorta ettirene karşı borç ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz ve sigorta ettirene reasüröre karşı doğrudan dava hakkı vermez. Sigortalı muhatabı olarak şirketi görür.
Reasüransın amacı sermaye korumasıdır. Büyük bir riskin tamamını taşımak yerine bir kısmını devreden şirket, beklenmeyen hasar yılında ödeme gücünü korur. Devir ayrıca şirketin yeni branşlara girmesini kolaylaştırır; bilmediği bir riski deneyimli reasürörle paylaşarak sınırlı bir payla başlar. Bu nedenle reasürans programı, büyüme kararının parçasıdır.
Reasürans türleri
Reasürans otomatik veya ihtiyari olabilir. Otomatik anlaşmada şirket, anlaşma kapsamına giren her poliçeyi belirlenen payla devreder. İhtiyari reasürans ise riskin tek tek sunulması ve reasürörün kabulüyle kurulur.
Bölüşmeli reasürans iki biçimde yapılır. Kota anlaşmasında prim ve hasar sabit oranla paylaşılır. Eksedan anlaşmasında şirket belirli bir tutarı kendinde tutar, aşan kısmı devreder.
Bölüşmesiz reasürans hasar üzerinden çalışır. Hasar fazlası anlaşmasında belirli tutarı aşan hasarın bir kısmı reasürörde kalır. Stop-loss anlaşmasında ise dönem hasar oranı belirli bir düzeyi aştığında devreye girer. Bölüşmesiz anlaşmalarda prim devri sınırlıdır; buna karşılık koruma yalnız büyük hasarlarda devreye girer.
Prim devri ve komisyon
Devredilen prim, anlaşma oranı uygulanarak bulunur ve brüt primden ayrı gösterilir. Şirketin elinde kalan kısım konservasyon primidir; şirketin gerçek riskini bu tutar temsil eder.
Reasürör, devraldığı prim için şirkete reasürans komisyonu öder. Bu komisyon, devredilen primin bir yüzdesi olarak hesaplanır ve devredilen primden düşülür. Oran anlaşmada yazılıdır; sözlü mutabakat yeterli değildir.
Prim devri muhasebede gelir azaltıcı olarak izlenir. Brüt yazılan prim değişmez; devredilen prim ayrı hesapta görünür. Bu ayrım, şirketin ürettiği işin büyüklüğünü korur. Bazı anlaşmalarda komisyonun yanında kâr payı da öngörülür. Kâr payı, anlaşma dönemi sonunda reasürörün elde ettiği sonuca göre hesaplanır ve ancak hesap kesinleşince gelir yazılır.
Hasar devri ve tahsil
Reasüröre düşen hasar, anlaşma koşullarına göre hesaplanır ve reasürör cari hesabına borç kaydedilir. Şirket, sigortalıya tazminatın tamamını öder; reasürörden payını ayrıca tahsil eder.
Tahsilat gecikirse şirket, ödediği tazminatın bir kısmını finanse etmiş olur. Bu nedenle reasürör cari hesabı yaşlandırılır ve mutabakata tabi tutulur. Anlaşmada ödeme süresi yoksa uygulama teamülleri ve yazışmalar belirleyici olur. Hesap özeti, hasar dosyası ile birlikte reasüröre gönderilir ve onay alınmadan alacak kesinleşmiş sayılmaz.
Reasürans varlığı, şirketin bilançosunda ayrı gösterilir. Reasürörün ödeme gücü zayıfsa bu varlık şüpheli hâle gelir; karşılık değerlendirmesinde dikkate alınır. Büyük hasarlarda reasürör, tespit sürecine temsilci gönderebilir. Bu katılım, hasar tutarının reasürörce de kabul edildiğini gösterir ve sonraki itirazları azaltır.
Muhasebe kayıtları
Devredilen prim kaydında devredilen primler hesabı borçlanır, reasürör cari hesabı alacaklanır. Reasürans komisyonu alacağı doğduğunda cari hesap borçlanır, komisyon geliri alacaklanır.
Hasar devrinde reasürör cari hesabı borçlanır, reasürans hasar payı hesabı alacaklanır. Tahsilat yapıldığında banka hesabı borçlanır ve cari hesap kapanır.
Dönem sonunda devredilen prime isabet eden kazanılmamış primler karşılığı da hesaplanır. Reasürans işlemlerinde gün esası uygulanamıyorsa sekizde bir esası kullanılabilir (5684 m. 16/2). Reasürör payı, brüt karşılıktan ayrı izlenir. Dönem sonunda reasürör cari hesabı mutabakata tabi tutulur; prim, komisyon ve hasar kalemleri anlaşma özetiyle karşılaştırılır. Fark varsa hesap dönemi kapanmadan çözülür. Mutabakat tutanağı iki tarafça imzalanır ve sonraki dönemin prim devrine dayanak olur; imzasız mutabakat eksik belge sayılır ve denetimde sorun olur.
Koasürans ve sınırlar
Koasürans, büyük bir riskin birden fazla sigortacı tarafından doğrudan paylaşılmasıdır. Sigortalı ile her şirket arasında ayrı bir sözleşme ilişkisi doğar; lider şirket genellikle idari işleri yürütür.
Koasürans ile reasürans karıştırılmamalıdır. Koasüransda sigortalı birden fazla sigortacıyla muhatap olur; reasüransda muhatap tek şirkettir. Muhasebe kayıtları da bu nedenle farklıdır.
Her iki yöntemde de şirket, kendi payına düşen prim ve hasarı izler. Paylaşım oranının sözleşmeyle belirlenmesi ve değişikliklerin yazılı olması, mutabakatın ön koşuludur. Lider şirket, prim tahsilatını ve hasar ödemesini yürütür; diğer şirketler paylarını lidere aktarır. Bu nedenle koasürans, şirketler arası bir cari hesap ilişkisi doğurur.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.