Limited Şirketlerde Kâr Dağıtımı ve Tasfiye
Limited şirkette sorumluluğun sınırını, kâr payı dağıtımının kaynağını, genel kurul nisaplarını ve tasfiye sürecini açıklar.
Sorumluluğun malvarlığıyla sınırı
Şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur. Ortakların kişisel malvarlığı kural olarak şirket borçlarından sorumlu tutulamaz. Bu sınır, limited şirketin en temel avantajıdır ve sermayenin korunmasını gerektirir.
Sorumluluğun sınırlı olması, sermayenin şirkette kalması koşuluna bağlıdır. Sermayenin ortaklara geri döndürülmesi gibi işlemler özel kurallara tabidir. Muhasebeci, ortaklara yapılan aktarımların niteliğini belgelemelidir. Sorumluluğun sınırlı olması, şirketin malvarlığının özenle korunmasını gerektirir. Ortaklara yapılan aktarımların kâr payı, borç ödemesi veya avans olduğu açıkça belirtilmelidir. Belgesiz aktarımlar, sorumluluğun kaldırılması tartışmasına yol açabilir. Bu nedenle her ödeme için dayanak aranır. Yıl sonunda ortaklarla mutabakat yapılması bu riski azaltır. Ortakların şirketten aldığı tutarların hukuki niteliği, vergi ve sorumluluk açısından ayrıca değerlendirilir.
Kâr payı dağıtımının kaynağı
Kâr payı, sadece net dönem kârından ve bunun için ayrılmış yedek akçelerden dağıtılabilir. Zarar veya sermaye hesabından yapılan aktarım kâr payı sayılmaz. Bu kural, alacaklıların korunmasının doğrudan sonucudur.
Dağıtım öncesi genel kurul kararı ve kesinleşmiş finansal tablolar gereklidir. Dağıtım tutarı, önceki yıl zararları ve yedek akçe yükümlülükleri dikkate alınarak hesaplanır. Ortaklara yapılan avanslar dağıtım kararıyla mahsuplaşmalıdır. Dağıtım tablosunda brüt kâr, mahsuplar, yedek akçeler ve net dağıtılabilir tutar sırasıyla gösterilir. Ortakların pay oranları pay defterindeki kayıtlarla uyumlu olmalıdır. Avans almış ortakların tutarları mahsup edilir. Dağıtım sonrası kalan yedekler bir sonraki döneme devredilir. Tablo, genel kurul tutanağına eklenmelidir. Yedek akçe ayrımı, dağıtılabilir tutarı doğrudan azaltır; bu nedenle hesap sırası titizlikle izlenmelidir.
Genel kurul kararlarında nitelikli nisap
Bazı genel kurul kararları, temsil edilen oyların en az üçte ikisinin ve oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması hâlinde alınabilir. Bu nitelikli nisap, yapısal değişikliklerin geniş katılımla kararlaştırılmasını sağlar.
Sermaye artırımı, azaltımı ve benzeri işlemler bu kapsamda değerlendirilir. Karar tutanağında nisabın sağlandığı açıkça görünmelidir. Nisap hesabı, pay defterindeki oy hakları esas alınarak yapılır. Nisap hesabında oy hakkı bulunmayan paylar dikkate alınmaz. Toplantı tutanağında toplantı nisabı ile karar nisabı ayrı ayrı gösterilmelidir. Elektronik toplantı hâlinde katılım kayıtları da saklanır. Kararın geçersizliği iddiası, nisap hesabının denetlenmesini gerektirir. Bu nedenle hesaplama belgeleri dosyada tutulmalıdır. Nisap hesabının her toplantıda yeniden yapılması, önceki tutanaklara körü körüne güvenilmesini önler.
Yönetim ve temsil
Şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesi ile düzenlenir. Yöneticilerin yetki sınırları sözleşmede ve sicil kaydında gösterilir. Temsil yetkisinin kapsamı, üçüncü kişilerle yapılan işlemlerin geçerliliğini etkiler.
Yönetici ortakların şirkete karşı özen ve sadakat yükümlülükleri vardır. Şirket adına yapılan harcamalar belgeye dayandırılmalıdır. Yönetim giderleri ile ortaklara yapılan ödemeler ayrı hesaplarda izlenmelidir. Yöneticilerin yetkileri sicil kaydında görünür olmalıdır; üçüncü kişiler bu kayda güvenir. Yetki devri yazılı ve tarihli yapılmalıdır. Yönetim giderleri ile ortaklara yapılan ödemeler ayrı hesaplarda izlenmelidir. Özen yükümlülüğüne aykırılık, tazminat sorumluluğu doğurabilir. Bu nedenle kararlar gerekçeli tutulmalıdır. Yönetici değişikliği hâlinde görev devri tutanağa bağlanmalı ve sicile bildirilmelidir.
Tasfiye usulü
Tasfiye usulü ile tasfiyede şirket organlarının yetkileri hakkında anonim şirketlere ilişkin hükümler uygulanır. Tasfiye, şirketin malvarlığının paraya çevrilmesi, borçların ödenmesi ve kalanın ortaklara dağıtılması aşamalarından oluşur. Bu süreçte şirket tüzel kişiliği sona ermez; tasfiye hâlinde devam eder.
Tasfiye memurları atanır ve yetkileri belirlenir. Alacaklılara çağrı yapılır, bilanço düzenlenir. Tasfiye sonucu ortaklara yazılı olarak bildirilir ve kayıtlar kapatılır. Tasfiye memurlarının atanması ve yetkileri genel kurul kararıyla belirlenir. Tasfiye bilançosu, borçların ödenmesinden önce ve sonra olmak üzere iki aşamada düzenlenir. Alacaklılara çağrı yapılmadan dağıtım yapılmamalıdır. Kalan malvarlığı ortaklara pay oranlarında dağıtılır. Tasfiye sonunda şirket kaydı sicilden silinir. Tasfiye sürecinde yapılan tüm ödemeler alacaklı sırasına göre belgelenmelidir. Bu sıra, ortaklara dağıtımın zamanını belirler.
Haklı sebeple fesih
Haklı sebeplerin varlığında her ortak mahkemeden şirketin feshini isteyebilir. Bu yol, azınlıkta kalan ortağın korunmasına hizmet eder. Fesih kararı verilirse tasfiye süreci başlar; mahkeme farklı bir çözüm de belirleyebilir.
Haklı sebebin varlığı ve ağırlığı mahkemece değerlendirilir. Bu süreçte şirket kayıtlarının düzenli tutulması, iddiaların incelenmesini kolaylaştırır. Fesih ve tasfiye kararları muhasebe kayıtlarına tarih sırasıyla yansıtılmalıdır. Fesih davası sürerken şirket faaliyetlerine devam edebilir; ancak yönetim kararlarının belgelenmesi önem kazanır. Mahkeme, fesih yerine başka bir çözüm belirleyebilir. Bu ihtimal, kayıtların düzenli tutulmasını daha da gerekli kılar. Tasfiye kararı verilirse süreç gecikmeden başlatılmalıdır. Ortaklara yapılan bildirimler yazılı olmalıdır. Fesih ve tasfiye kararları, ticari defterlerin kapanışıyla birlikte arşivlenmelidir. Saklama süresi boyunca belgelerin erişilebilir olması gerekir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.