Limited Şirketlerde Kuruluş ve Sermaye
Limited şirketin tanımını, ortak ve sermaye sınırlarını, sözleşme ile tescil sürecini ve kuruluş kayıtlarını açıklar.
Limited şirketin tanımı ve ortak yapısı
Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur; esas sermayesi belirli olup bu sermaye esas sermaye paylarının toplamından oluşur. Ortakların sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlıdır. Bu özellik, limited şirketi şahıs şirketlerinden kesin biçimde ayırır.
Tek ortaklı limited şirket kurulabilir. Tüzel kişilerin ortak olabilmesi, sermaye ortaklığı modelini genişletir. Ortak sayısının ve sermaye yapısının kayıtlarda doğru gösterilmesi, sorumluluğun sınırının korunması için gereklidir. Sermaye paylarının toplamı ile esas sermaye her zaman eşit olmalıdır; fark, kayıt hatası veya eksik taahhüt anlamına gelir. Ortakların sorumluluğu taahhüt ettikleri tutarla sınırlı olduğundan, taahhüdün tamamı sözleşmede yer almalıdır. Tek ortaklı yapıda bu oranın takibi daha da önemlidir. Ortak sayısı arttıkça pay defterinin güncelliği ayrıca denetlenmelidir. Her değişiklik, ilgili belgeyle birlikte dosyalanmalıdır.
Ortak sayısındaki üst sınır
Ortakların sayısı elliyi aşamaz. Bu sınır, şirketin kişiye bağlı yapısını korumaya yöneliktir. Sınırın aşılması hâlinde ortaklık yapısının kanuna uygun hâle getirilmesi gerekir; aksi durum sorumluluk ve tescil sorunları doğurur.
Ortak sayısı hesaplanırken gerçek ve tüzel kişi ortaklar birlikte dikkate alınır. Pay devri veya yeni ortak alınması sırasında bu sınır kontrol edilmelidir. Muhasebeci, pay defterindeki kayıtları ortak sayısı bakımından da izlemelidir. Ortak sayısının sınıra yaklaştığı durumlarda yeni ortak alınması yerine pay devri düşünülebilir. Devir de ortak sayısını değiştirebileceği için aynı sınır yine kontrol edilir. Sınırın aşılması hâlinde şirket yapısının kanuna uygun hâle getirilmesi için süre tanınması gündeme gelebilir. Bu süreçte genel kurul kararları ve pay defteri kayıtları birlikte değerlendirilir. Muhasebe kayıtları bu geçiş dönemini açıkça göstermelidir.
Şirket sözleşmesinin şekli
Şirket sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve kurucular tarafından ticaret sicili müdürlüğünde yetkilendirilmiş personelin huzurunda imzalanması şarttır. Bu şekil, kurucuların iradelerinin güvenilir biçimde belirlenmesini sağlar. Şekle aykırılık, kuruluş işlemini sakatlayabilir.
Sözleşmede ortakların kimlik bilgileri, sermaye taahhütleri, şirketin unvanı ve merkezi ile yönetim düzeni yer alır. Ekler ve vekâlet belgeleri de dosyada bulunmalıdır. Sözleşme metni ile muhasebe kayıtları arasındaki uyum ilk kontrol noktasıdır. Sözleşmenin sicil personeli huzurunda imzalanması, kuruluşun en çok gözden kaçan adımlarından biridir. İmza sırasında temsilci bulunuyorsa vekâletname aslı ibraz edilmelidir. Sözleşme ekleri, imza sirküleri ve kimlik belgeleri dosyada tam olmalıdır. Eksik belge, tescilin gecikmesine ve ek masrafa yol açar. Kuruluş dosyasının bir kopyası muhasebe biriminde de saklanmalıdır.
Sermaye ve sermaye olamayacak değerler
Limited şirketin esas sermayesi en az onbin Türk Lirasıdır. Bu tutar, şirketin alacaklılara karşı asgari güvencesini oluşturur. Sermayenin tamamının taahhüt edilmesi kuruluşun temel koşuludur.
Hizmet edimleri, kişisel emek, ticari itibar ve vadesi gelmemiş alacaklar sermaye olarak konulamaz. Bu yasak, sermayenin ölçülebilir ve şirkete devredilebilir değerlerden oluşmasını amaçlar. Sermaye olarak konulan ayınların değerlemesi belgeye dayandırılmalıdır. Asgari sermayenin altında bir taahhütle kuruluş yapılamaz; bu tutarın sonraki dönemlerde de korunması beklenir. Sermaye olarak konulan ayının şirkete fiilen devredilmesi gerekir. Devir tamamlanmadan yapılan kayıt, bilançoda var olmayan bir varlık gösterir. Değerleme raporu ile muhasebe kaydı karşılaştırılmalıdır. Fark varsa gerekçesi yazılı olarak açıklanmalıdır.
Kuruluş iradesi ve tescil
Şirket, kurucuların kanuna uygun düzenlenmiş sözleşmede sermayenin tamamını ödemeyi şartsız olarak taahhüt ettikleri ve limited şirket kurma iradelerini açıkladıkları sözleşmeyi imzalamalarıyla kurulur. Tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescilden önce şirket adına doğan borçların niteliği ayrıca değerlendirilir.
Tescil tarihi, ticari defterlerin açılışı ve sermaye hesaplarının işleyişi bakımından başlangıç noktasıdır. Tescil ilanı ve sicil kaydı dosyada saklanır. Kuruluş giderleri belgeleriyle birlikte izlenir. Tescil tarihinin, sözleşme tarihinden sonra olması olağandır; bu aralıkta yapılan işlemler ayrı belgelenmelidir. Tescilden önce şirket adına açılan hesaplar, tescil sonrası şirket hesaplarına devredilir. Bu devir sırasında hangi kalemin hangi hesaba gittiği izlenmelidir. İlk bilançonun doğruluğu bu aktarıma bağlıdır. Kuruluş giderleri de ayrı bir kalem olarak gösterilmelidir.
Kuruluşun muhasebeleştirilmesi
Kuruluş kaydı, sözleşmede yazılı esas sermaye tutarı üzerinden yapılır. Ortakların taahhütleri sermaye hesabına alacak kaydedilir; ödenmeyen kısım ortaklardan alacaklar hesabında izlenir. Nakdî ödemeler banka, ayni katkılar ilgili varlık hesaplarına alınır.
Ödenen sermaye ile taahhüt edilen sermaye arasındaki fark her dönem sonunda kontrol edilir. Ortakların sermaye borcunu kapatmaması, dağıtım ve teminat işlemlerini etkiler. Kayıtların sözleşme, tescil ve ödeme belgeleriyle uyumu kuruluş dosyasında belgelenir. Sermaye hesabı ile ortaklardan alacaklar hesabı arasındaki ilişki her dönem sonunda kontrol edilir. Tahsil edilen tutarlar banka hareketleriyle eşleştirilir. Ortakların nakit dışı katkıları için ayrı bir liste tutulması denetime hazırlık sağlar. Ödenmeyen sermaye için yazılı çağrı yapılmalıdır. Çağrıya rağmen ödeme yapılmazsa sözleşmedeki yaptırımlar uygulanır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.