Anonim Şirket
Anonim şirketin tanımını, kuruluşunu, esas sermayeyi, yönetim kurulunu, genel kurulu, kararların iptalini ve sermaye kaybının sonuçlarını açıklar.
Tanım ve temel özellikler
Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir. Pay sahipleri, sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur. Bu iki cümle, anonim şirketin sermaye şirketi niteliğini ve sınırlı sorumluluk ilkesini ortaya koyar.
Şirketin borçlarından dolayı alacaklılara karşı sorumlu olan şirketin kendi malvarlığıdır. Pay sahiplerinin kişisel malvarlığı şirket borçları için kural olarak kullanılamaz. Bu sınırlı sorumluluk, anonim şirketi yatırım aracı olarak çekici kılar.
Anonim şirket, sermayesini paylara bölerek çok sayıda yatırımcıdan kaynak toplayabilir. Payların devri ve yeni pay ihracı, şirketin finansman imkânlarını genişletir. Şirketin yapısı, sermayenin korunması ve pay sahiplerinin bilgilendirilmesi kurallarıyla güvence altına alınır.
Kuruluş ve esas sermaye
Esas sermaye, tamamı esas sözleşmede taahhüt edilmiş bulunan sermayedir. Bu tutar elli bin Türk Lirasından aşağı olamaz. Kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi yüz bin Türk Lirasından az olamaz. Bu asgari tutarlar Cumhurbaşkanınca artırılabilir.
Esas sözleşme yazılı şekilde yapılır; bütün kurucuların imzaları noterce onaylanır veya sözleşme ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanır. Esas sözleşmede ticaret unvanı, merkez, işletme konusu, sermaye, payların itibarî değeri ve ödeme şartları gibi zorunlu kayıtlar yer alır.
Ayni sermaye ile kuruluş sırasında devralınacak işletmelere ve ayınlara, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanan bilirkişilerce değer biçilir. Nakden taahhüt edilen payların itibarî değerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, gerisi tescilini izleyen yirmi dört ay içinde ödenir. Payların çıkarma primlerinin tamamı tescilden önce ödenir.
Tüzel kişilik ve tescilden önceki işlemler
Şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescille birlikte şirket, kendi adına hak edinme, borçlanma ve dava açma ehliyetine sahip olur. Ticaret unvanı ve merkez, tescil ve ilanla üçüncü kişilere bildirilir.
Tescilden önce şirket adına işlem yapanlar ve taahhütlere girişenler, bu işlem ve taahhütlerden şahsen ve müteselsilen sorumludur. Ancak işlemlerin ileride kurulacak şirket adına yapıldığı açıkça bildirilmiş ve şirketin tescilinden sonra üç ay içinde taahhütler şirket tarafından kabul edilmişse yalnız şirket sorumlu olur.
Şirket taahhütleri kabul etmezse kuruluş giderleri kurucular tarafından karşılanır. Kurucuların bu giderler için pay sahiplerine rücu hakkı yoktur. Bu düzenleme, kuruluş aşamasındaki belirsizliği ve risk dağılımını açıkça belirler.
Yönetim kurulu ve temsil
Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur. Yönetim kurulu, şirketin yönetimi ve temsili konusunda temel organdır. Üyelerin görev süresi ve ücreti esas sözleşme veya genel kurul kararıyla belirlenir.
Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altındadır. Bu özen ve bağlılık yükümlülüğü, yönetim yetkisinin kötüye kullanılmasını engellemeyi amaçlar.
Esas sözleşmede aksi öngörülmemiş veya yönetim kurulu tek kişiden oluşmuyorsa temsil yetkisi çift imza ile kullanılmak üzere yönetim kuruluna aittir. Yönetim kurulu, temsil yetkisini murahhas üyelere veya müdür olarak üçüncü kişilere devredebilir. En az bir yönetim kurulu üyesinin temsil yetkisini haiz olması şarttır.
Genel kurul ve karar nisapları
Genel kurul, kanunda ve esas sözleşmede açıkça öngörülmüş bulunan hâllerde karar alır. Esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve ibraları, denetçinin seçimi ile finansal tabloların onaylanması genel kurulun devredilemez görevleri arasındadır.
Genel kurul toplantıya, esas sözleşmede gösterilen şekilde, şirketin internet sitesinde ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanan ilanla çağrılır. Çağrı, ilan ve toplantı günleri hariç olmak üzere toplantı tarihinden en az iki hafta önce yapılır. Pay defterinde yazılı pay sahiplerine ayrıca mektupla bildirim yapılır.
Kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe esas sözleşmeyi değiştiren kararlar, şirket sermayesinin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, mevcut oyların çoğunluğuyla alınır. İlk toplantıda nisap sağlanamazsa en geç bir ay içinde ikinci toplantı yapılabilir; ikinci toplantı nisabı sermayenin en az üçte biridir.
Kararların iptali ve sermaye kaybı
Kanun veya esas sözleşme hükümlerine ve özellikle dürüstlük kuralına aykırı genel kurul kararları aleyhine, karar tarihinden itibaren üç ay içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde iptal davası açılabilir. İptal davası, kararın hukuka aykırılığını denetletir; kararın uygulanmasını her durumda kendiliğinden durdurmaz.
Pay sahibinin genel kurula katılma, asgari oy, dava ve kanundan kaynaklanan vazgeçilemez haklarını sınırlandıran veya ortadan kaldıran kararlar batıldır. Pay sahibinin bilgi alma ve inceleme haklarını kanunen izin verilen ölçü dışında sınırlandıran kararlar da batıl sayılır. Batıl kararlar, iptal davası açılmasına gerek olmaksızın hükümsüzdür.
Son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır. Üçte ikisinin karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, genel kurul sermayenin üçte biri ile yetinmeye veya sermayeyi tamamlamaya karar vermezse şirket kendiliğinden sona erer.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.