Cari Hesap ve Faiz
Cari hesap sözleşmesinin tanımını, yazılı şekil şartını, işleyişini, bakiye aktarımını, faiz rejimini ve bileşik faizin koşullarını açıklar.
Cari hesap sözleşmesi
Cari hesap sözleşmesi, iki kişinin herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirdiği sözleşmedir. Hesabın kesilmesinden sonra yalnızca artan tutar istenebilir.
Sözleşmenin temel amacı, taraflar arasındaki karşılıklı işlemleri tek bir hesapta toplamak ve ödemeyi netleştirmektir. Böylece her işlem için ayrı ödeme yapılması önlenir. Cari hesap, özellikle sürekli ticari ilişkilerde ödeme kolaylığı sağlar.
Cari hesap sözleşmesi yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Şekil şartı, tarafların iradesinin açık olmasını ve hesabın kapsamının belirlenmesini sağlar. Yazılı olmayan sözleşmeye dayanılarak bakiye talebi ileri sürülemez.
Cari hesap sözleşmesinin yazılı yapılması, hesabın kapsamının ve faiz koşullarının ispatını kolaylaştırır. Sözleşmede hesap devresinin uzunluğu da belirlenebilir.
Hesabın işleyişi
Cari hesaba alacak veya borç kaydedilmesi, tarafların alacağı veya borcu doğuran sözleşmeye ilişkin dava ve savunma haklarını düşürmez. Sözleşme veya işlem iptal edilirse bunlardan kaynaklanan kalemler hesaptan çıkarılır. Bu kural, tarafların esas ilişkiden doğan haklarını korur.
Her hesap devresi sonunda alacak ve borç tutarları birbirinden çıkarılır. Tanınan veya hükmen belirlenen bakiye, yeni hesap devresine ait bir kalem olarak hesaba geçirilir. Sözleşme sona ermiş veya artan tutar haczedilmişse bakiye ödenmelidir.
Cari hesabın alacak sütununa yazılan tutarlar için, sözleşme veya ticari teamüller gereğince, kaydedildikleri tarihten itibaren faiz işler. Faizin başlangıcı ve oranı, sözleşmede ve teamülde belirlenir. Bu nedenle hesap devresi ve faiz koşulları sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Faiz oranı serbestisi
Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir. Bu serbesti, tacirlerin piyasa koşullarına göre finansman maliyetini yansıtmasını sağlar. Ancak tüketicinin korunmasına ilişkin hükümler saklıdır; tüketici işlemlerinde oran sınırlamaları uygulanabilir.
Bileşik faiz, kural olarak ticari işlerde de serbestçe kararlaştırılamaz. Üç aydan aşağı olmamak üzere, faizin anaparaya eklenerek tekrar faiz yürütülmesi şartı yalnızca cari hesaplarla her iki taraf bakımından ticari iş niteliğindeki ödünç sözleşmelerinde geçerlidir. Bu fıkra, sözleşenleri tacir olmayanlara uygulanmaz.
Bu koşullara aykırı olarak işletilen faiz yok hükmündedir. Bu nedenle sözleşmede bileşik faiz öngörülüyorsa, tarafların tacir olup olmadığı ve üç aylık asgari dönemin gözetilip gözetilmediği kontrol edilmelidir.
Faizin başlangıcı
Aksine sözleşme yoksa, ticari bir borcun faizi vadenin bitiminden itibaren işlemeye başlar. Belli bir vade yoksa faiz, ihtar gününden itibaren işler. Bu kural, temerrüdün ve faiz yükünün başlangıcını belirler.
Ticari işlerde kanuni, anapara ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Taraflar sözleşmeyle faiz oranını belirleyebilir; belirleme yoksa kanuni oran devreye girer. Temerrüt faizi, borçlunun gecikmesi hâlinde devreye giren yaptırımdır.
Faiz hesabında anapara, oran ve süre birlikte dikkate alınır. Günlük hesaplarda yıl 360 gün kabul edilebilir; ancak sözleşmede başka bir esas varsa o uygulanır. Hesap tablosu, ödeme ve tahsilat tarihleriyle uyumlu olmalıdır.
Vadesi belirli ticari borçlarda borçlu, vadenin bitmesiyle temerrüde düşer; ayrıca ihtara gerek olmadan temerrüt faizi işlemeye başlar.
Dava ve savunma hakları
Cari hesaba kayıt, tarafların dava ve savunma haklarını ortadan kaldırmaz. Taraflar, hesaba geçen bir kalemin dayanağı olan sözleşmenin geçersiz olduğunu veya işlemin iptal edildiğini ileri sürebilir. Bu durumda ilgili kalem hesaptan çıkarılır.
Cari hesap sözleşmesinin yapılmasından önce doğmuş bir alacak, tarafların onayıyla hesaba kaydedilirse, aksi kararlaştırılmamışsa yenilenmiş olmaz. Böylece alacağın dayandığı teminat ve def'iler korunur. Bu kural, alacaklının hak kaybını önler.
Bir ticari senedin cari hesaba kaydı, bedelinin alınmış olması hâlinde geçerli sayılır. Bedeli alınamayan senet, sahibine geri verilerek hesaptan silinir. Bu düzenleme, senet bedelinin tahsil edilmeden alacak olarak gösterilmesini engeller.
Sona erme ve bakiye
Cari hesap sözleşmesi, tarafların anlaşmasıyla veya sözleşmede öngörülen sebeplerle sona erer. Sona erme hâlinde hesap kesilir ve bakiye belirlenir. Artan tutar, alacaklı tarafın talebine esas olur.
Bakiyenin belirlenmesi, hesap devresi sonundaki mahsup işlemiyle yapılır. Taraflar bakiyeyi tanıyabilir veya mahkeme yoluyla tespit ettirebilir. Tanınan bakiye, yeni döneme aktarılır ve artık tek başına istenebilir hâle gelir.
Cari hesap, komisyon ücreti ve giderlerin istenmesine engel değildir. Hesap dışında kalan alacaklar da ayrıca takip edilebilir. Bu nedenle sözleşmede hangi kalemlerin hesaba dâhil olduğu açıkça belirlenmelidir.
Hesabın kesilmesinden sonra taraflar, bakiye üzerinden faiz ve temerrüt sonuçlarını da değerlendirebilir. Cari hesap ilişkisi, taraflar arasındaki diğer sözleşmeleri ortadan kaldırmaz.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.