Kollektif ve Komandit Şirketler
Kollektif ve komandit şirketin tanımını, kuruluşunu, yönetimini, ortakların sorumluluğunu ve sona erme sebeplerini açıklar.
Kollektif şirketin tanımı
Kollektif şirket, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlanmamış olan şirkettir. Tanım, iki temel unsuru öne çıkarır: ticari işletme işletmek ve ortakların sınırsız sorumluluğu.
Kollektif şirketin ortakları yalnızca gerçek kişiler olabilir. Tüzel kişiler kollektif şirkete ortak olamaz. Bu sınırlama, şirketin kişisel emek ve güvene dayanan yapısını yansıtır. Ortak sayısı kanunda ayrıca sınırlandırılmamıştır.
Şirket, ticaret unvanı altında faaliyet gösterir. Ticaret unvanı, şirketin kimliğini ve sorumluluk yapısını üçüncü kişilere bildirir. Kollektif şirket, TTK'nın şahıs şirketleri bölümünde düzenlenen tipik bir şahıs şirketidir.
Kuruluş ve tüzel kişilik
Kollektif şirket sözleşmesi yazılı şekle tabidir. Ayrıca sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır. Bu şekil kuralları, ortakların iradesini ve sözleşmenin içeriğini güvence altına alır.
Şirketi kuranlar, noterlikçe onaylı sözleşme suretini onay tarihinden itibaren on beş gün içinde şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret siciline vererek tescilini ister. Zorunlu kayıtlar ve kanunun emrettiği hususlar tescil ve ilan olunur. Tescil, şirketin üçüncü kişilere karşı varlığını ortaya koyar.
Kollektif şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Tescile aykırı sözleşme hükümleri üçüncü kişilere karşı geçersizdir. Bu nedenle tescil, kuruluşun tamamlayıcı ve kurucu unsuru niteliğindedir.
Yönetim ve temsil
Ortaklardan her biri, ayrı ayrı şirketi yönetme hakkını ve görevini haizdir. Ancak şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluğunun kararıyla yönetim işleri ortaklardan birine, birkaçına veya tümüne verilebilir. Bu düzenleme, yönetimin uzmanlaşmasına imkân tanır.
Yönetim hakkı, şirket adına karar alma ve işlem yapma yetkisini içerir. Yönetim görevi verilen ortak, görevini özenle yerine getirmekle yükümlüdür. Yetkinin kötüye kullanılması, ortaklar arasında sorumluluk doğurabilir.
Ticari mümessillere ve diğer ticari vekillere ilişkin hükümler saklıdır. Şirket, yönetim organı aracılığıyla temsil edilir. Temsil yetkisinin kapsamı ve sınırları, üçüncü kişilerle yapılan işlemlerin geçerliliğini etkiler.
Ortakların sorumluluğu
Şirketin borç ve taahhütlerinden dolayı birinci derecede şirket sorumludur. Alacaklı öncelikle şirket malvarlığına başvurur. Bu düzenleme, şirketin tüzel kişiliğinin ve malvarlığının ayrılığını gösterir.
Ancak şirkete karşı yapılan icra takibi semeresiz kalmış veya şirket herhangi bir sebeple sona ermişse, yalnız ortak veya ortakla birlikte şirket aleyhine dava açılabilir ve takip yapılabilir. Bu hâllerde ortakların kişisel malvarlığına başvurulabilir. Sorumluluk, ortaklar bakımından sınırsız ve müteselsildir.
Ortakların kişisel mallarına ihtiyati haciz konulması mümkündür. İhtiyati haciz, alacağın güvence altına alınmasını sağlar. Bu kurum, kollektif şirket ortaklarının sınırsız sorumluluğunun usul hukukundaki yansımasıdır.
Sona erme sebepleri
Kollektif şirketler, Türk Borçlar Kanunu'nun 639 ve 640 ıncı maddelerinde öngörülen sebepler yanında kanunda yazılı sebeplerden birinin gerçekleşmesiyle sona erer. Bu sebepler, şirketin malvarlığı ve işleyişindeki ciddi bozulmaları yansıtır.
Şirketin iflası, konkordato ile sonuçlanmış olsa bile sona erme sebebidir. Sermayenin tamamının veya üçte ikisinin kaybedilmesine rağmen sermayenin tamamlanmasına ya da geri kalan sermaye ile yetinmeye karar verilmemesi de sona erme sebebidir. Şirketin başka bir şirketle birleşmesi de sona ermeye yol açar.
Kanunun 215 inci maddesinde gösterilen süre içinde veya sonra tescil ve ilan yapılmamışsa, aradan ne kadar süre geçmiş olursa olsun, ortaklardan herhangi biri noter aracılığıyla diğer ortaklara uygun bir süre vererek şirketin sona ermesini isteyebilir. Sona erme, tasfiye sürecini başlatır.
Komandit şirket ve ortakların konumu
Komandit şirket, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulan, şirket alacaklılarına karşı ortaklardan bir veya birkaçının sorumluluğu sınırlandırılmamış ve diğer ortakların sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış olan şirkettir. Sorumluluğu sınırsız olanlara komandite, sınırlı olanlara komanditer denir.
Komandite ortakların gerçek kişi olmaları gerekir. Tüzel kişiler ancak komanditer ortak olabilir. Bu yapı, komandit şirketi hem şahıs hem sermaye unsurlarını taşıyan karma bir şirket hâline getirir. Şirket, komanditeler tarafından yönetilir.
İster komandite ister komanditer olsun her ortağın bir oy hakkı vardır. Komanditerler şirket işlerini görmeye görevli ve yetkili değildir; yönetim hakkını haiz kişilerin yetkileri içindeki işlere de itiraz edemezler. Ancak olağanüstü işlerde, yapısal değişikliklerde ve temel ortaklık işlemlerinde oy hakkını haizdirler.
Komandit şirkette komanditerlerin oy hakkı, yönetim ve temsil yetkisini içermez; bu nedenle şirketin günlük işlerinde komanditerlerin karar alma yetkisi bulunmaz.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.