Şirketlere Giriş

Ticaret şirketlerinin türlerini, tüzel kişiliğini, şahıs ve sermaye şirketi ayrımını, sermaye koyma borcunu ve uygulanacak genel hükümleri açıklar.

Şirket kavramı ve türleri

Ticaret şirketi, ortakların bir sözleşmeyle bir araya gelerek ortak bir amaç için sermaye ve emeklerini birleştirdiği tüzel kişiliktir. TTK m. 124, ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketler olarak sayar.

Bu beş tür dışında kalan adi şirket, ticaret şirketi sayılmaz. Adi şirket Türk Borçlar Kanunu'na tabidir ve tüzel kişiliği yoktur. Bu nedenle ticari faaliyet için ticaret şirketlerinden birinin seçilmesi gerekir.

Tür seçimi; ortak sayısı, sermaye yapısı, sorumluluk rejimi ve yönetim biçimine göre yapılır. Her türün kendine özgü kuruluş ve işleyiş kuralları vardır. Seçilen tür, ortakların hak ve borçlarını doğrudan belirler.

Tüzel kişilik ve ehliyet

Ticaret şirketleri tüzel kişiliği haizdir. Tüzel kişilik, şirketin ticaret siciline tesciliyle kazanılır. Tescil öncesi dönemde şirket adına yapılan işlemler, kuruluş sürecinin özel kurallarına tabidir.

Şirket, Türk Medeni Kanunu'nun 48 inci maddesi çerçevesinde bütün haklardan yararlanabilir ve borçları üstlenebilir. Kanuni istisnalar saklıdır. Tüzel kişilik, şirketin kendi adına mal edinmesini, sözleşme yapmasını ve dava açmasını sağlar.

Tüzel kişilik, ortaklardan bağımsız bir hukuki varlık yaratır. Şirketin borçları kural olarak şirket malvarlığından karşılanır. Ortakların sorumluluğu ise şirket türüne göre değişir. Bu ayrım, alacaklıların hangi malvarlığına başvuracağını belirler.

Şahıs ve sermaye şirketi ayrımı

TTK m. 124/2, kollektif ile komandit şirketi şahıs şirketi; anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi sermaye şirketi sayar. Ayrım, ortakların sorumluluğu ve şirketin sermaye yapısına dayanır.

Şahıs şirketlerinde ortakların kimliği ve kişisel sorumluluğu öne çıkar. Kollektif şirkette ortakların sorumluluğu sınırlandırılmamıştır. Komandit şirkette komandite ortaklar sınırsız, komanditer ortaklar taahhüt ettikleri sermaye kadar sorumludur.

Sermaye şirketlerinde sermaye belirli ve paylara bölünmüştür. Anonim ve limited şirkette ortaklar kural olarak yalnızca taahhüt ettikleri sermaye ile sorumludur. Bu sınırlı sorumluluk, sermaye şirketlerinin temel avantajıdır; ancak sermayenin korunmasına ilişkin kurallar sıkıdır.

Sermaye koyma borcu

Her ortak, usulüne göre düzenlenmiş ve imza edilmiş şirket sözleşmesiyle koymayı taahhüt ettiği sermayeden dolayı şirkete karşı borçludur. Sermaye koyma borcu, şirketin malvarlığının oluşmasını sağlar. Borcun zamanında ifası, ortakların ve alacaklıların korunması için zorunludur.

Sermaye olarak para, alacak, kıymetli evrak, paylar, fikrî mülkiyet hakları, taşınır ve taşınmazlar, kullanma hakları, kişisel emek, ticari itibar ve ticari işletmeler konabilir. Kanunun aksine hüküm öngörmediği hâllerde bu değerler sermaye olabilir. Nakden değerlendirilebilen diğer değerler de sermaye olarak kabul edilebilir.

Paradan başka bir değerin sermaye olarak konulması ayni sermaye sayılır. Ayni sermaye, bilirkişi tarafından değerlendirilir ve şirkete devredilir. Değerleme ve devir işlemleri tamamlanmadan ortak sermaye borcundan kurtulmaz. Bu nedenle ayni sermaye, belge ve sicil işlemleriyle birlikte yürütülmelidir.

Sermaye koyma borcunun ifasında gecikme, ortak bakımından temerrüt sonuçlarını doğurur. Şirket, ifa etmeyen ortaktan sermaye borcunu ve gecikme faizini isteyebilir.

Uygulanacak genel hükümler

Her şirket türüne özgü hükümler saklı kalmak şartıyla, Türk Medeni Kanunu'nun tüzel kişilere ilişkin genel hükümleri ticaret şirketlerine uygulanır. Bu hükümler, tüzel kişiliğin kuruluşu, organları ve sona ermesine ilişkin temel kuralları içerir.

Bu Kısımda hüküm bulunmayan hususlarda Türk Borçlar Kanunu'nun adi şirkete dair hükümleri, her şirket türünün niteliğine uygun olduğu oranda uygulanır. Bu tamamlayıcı uygulama, kanun boşluklarını doldurur. Ancak ticaret şirketinin yapısına uymayan hükümler uygulanmaz.

Uygulama sırasında önce ilgili şirket türünün özel hükümleri, sonra TTK'nın genel hükümleri, ardından Medeni Kanun ve Borçlar Kanunu hükümleri dikkate alınır. Bu sıra, şirketler hukukunun sistemli biçimde uygulanmasını sağlar.

Ortakların kişisel alacaklıları

Şahıs şirketi devam ettiği sürece ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, hakkını şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kâr payından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilir. Alacaklı, doğrudan şirket malvarlığına başvuramaz.

Sermaye şirketlerinde alacaklılar, ortağa düşen kâr veya tasfiye payından almak yanında, borçluya ait payların haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilir. Haciz, istek üzerine pay defterine işlenir. Bu yol, payın ekonomik değerinin alacaklıya ulaşmasını sağlar.

Alacaklılar, tüm ticaret şirketlerinde alacaklarını ortağın şirketten olan diğer alacaklarından da alabilir ve bunun için haciz yaptırabilir. Bu hükümler, borçlu ortağın şirket dışındaki mallarına başvurmayı engellemez. Böylece hem şirketin malvarlığı hem ortağın kişisel malvarlığı korunur.

Ortakların kişisel alacaklıları, şirket türüne göre farklı imkânlara sahiptir; şahıs şirketlerinde kâr ve tasfiye payı ile yetinilirken sermaye şirketlerinde payın haczi istenebilir. Şirket payının haczi, pay defterine işlenmekle üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.