Tacir Yardımcıları

Ticari temsilci, ticari vekil, satış görevlileri ve acentenin tanımını, yetkilerini, sorumluluklarını ve rekabet yasağını açıklar.

Tacir yardımcısı kavramı

Tacir yardımcıları, tacirin ticari faaliyetini yürütmesine yardım eden kişilerdir. Bağımlı yardımcılar işletmeye hizmet sözleşmesiyle bağlıdır; bağımsız yardımcılar ise kendi işletmeleriyle tacire hizmet verir. Acente bağımsız yardımcının tipik örneğidir.

Yardımcıların yetkileri kanunla ve sözleşmeyle belirlenir. Yetki sınırlarının bilinmesi, üçüncü kişilerin korunması ve tacirin sorumluluğunun doğru belirlenmesi bakımından önemlidir. Yetkisiz işlem, taciri kural olarak bağlamaz.

Tacir yardımcısı, tacirin tüzel kişiliğini temsil etmez; onun adına ve hesabına işlem yapar. Bu nedenle işlemin sonuçları tacirde doğar. Yardımcının kendi adına yaptığı işlemler ise ayrı bir hukuki ilişki oluşturur.

Ticari temsilci

Ticari temsilci, işletme sahibinin ticari işletmeyi yönetmek ve işletmeye ilişkin işlemlerde ticaret unvanı altında kendisini temsil etmek üzere açıkça ya da örtülü olarak yetki verdiği kişidir. Ticari temsilcilik yetkisinin ticaret siciline tescil ettirilmesi zorunludur.

Ticari temsilci, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı işletme sahibi adına kambiyo taahhüdünde bulunmaya ve işletmenin amacına giren her türlü işlemi yapmaya yetkili sayılır. Ancak açıkça yetkili kılınmadıkça taşınmazları devredemez veya bir hakla sınırlandıramaz.

Temsil yetkisi bir şubenin işleriyle veya birden çok kişinin birlikte imzası koşuluyla sınırlandırılabilir. Bu sınırlamalar ticaret siciline tescil edilmedikçe iyiniyetli üçüncü kişilere karşı hüküm doğurmaz. Yetki her zaman geri alınabilir; geri alma sicile tescil edilmelidir.

Ticari vekil

Ticari vekil, bir ticari işletme sahibinin kendisine ticari temsilcilik yetkisi vermeksizin işletmesini yönetmek veya bazı işlerini yürütmek için yetkilendirdiği kişidir. Yetki, işletmenin alışılmış bütün işlemlerini kapsar.

Ticari vekil, açıkça yetkili kılınmadıkça ödünç olarak para veya benzerlerini alamaz, kambiyo taahhüdünde bulunamaz, dava açamaz ve açılmış davayı takip edemez. Bu sınırlar, vekilin yetkisinin temsilciden daha dar olduğunu gösterir.

Ticari vekil ile ticari temsilci arasındaki ayrım, yetkinin kapsamına dayanır. Temsilci işletmenin bütün işlerini yürütebilirken vekil alışılmış işlerle sınırlıdır. Üçüncü kişi, karşı tarafın hangi sıfatla hareket ettiğini kontrol etmelidir.

Diğer tacir yardımcıları

Toptan, yarı toptan veya perakende satışla uğraşan işletmelerin görevli ve hizmetlileri, işletme içinde müşterilerin kolayca görebileceği bir yerde yazılı aksine duyuru yapılmadıkça belirli işlemler için yetkilidir. Alışılmış satış işlemlerini yapmak ve faturaları imzalamak bu yetkiler arasındadır.

Bu görevliler, alışılmış işlemlerden doğan borçların ifasına ilişkin ihtar ve açıklamaları işletme sahibi adına yapabilir. Ayıp bildirimlerini kabul etmek de bu kapsamdadır. Yetki, işletmenin olağan işleyişini kolaylaştırmayı amaçlar.

Diğer yardımcılar arasında pazarlamacılar, satış temsilcileri ve işletme çalışanları yer alır. Bunların yetkisi, görev tanımları ve işletmedeki konumlarıyla sınırlıdır. İşletme dışında yapılan duyurular, yetkinin kapsamını üçüncü kişilere bildirir.

Acente

Acente, ticari mümessil, ticari vekil veya işletmenin çalışanı gibi işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelere aracılık etmeyi veya bunları tacir adına yapmayı meslek edinen kimsedir.

Acente, aracılıkta bulunduğu sözleşmelerle ilgili ihtar, ihbar ve protesto gibi hakkı koruyan beyanları müvekkili adına yapmaya ve bunları kabule yetkilidir. Sözleşme yapma yetkisi için özel ve yazılı yetki gerekir. Bu yetki belgesinin tescil ve ilanı zorunludur.

Acente, kendi çabasıyla kazandırdığı müşterilerle kurulan işlemler için ücret isteyebilir. Ücret, doğumu tarihinden itibaren en geç üç ay içinde ve her hâlde sözleşmenin sona erdiği tarihte ödenir. Acentenin hapis hakkı ve denkleştirme talebi de kanunda düzenlenmiştir.

Rekabet yasağı ve sorumluluk

Bir işletmenin bütün işlerini yöneten veya işletme sahibinin hizmetinde bulunan ticari temsilciler, ticari vekiller ve diğer tacir yardımcıları, işletme sahibinin izni olmaksızın kendi veya üçüncü kişi hesabına işletmenin yaptığı türden iş yapamaz. Bu yasak, sadakat yükümlülüğünün sonucudur.

Yasağa aykırı davranış hâlinde işletme sahibi, zararın giderilmesini isteyebilir. Bunun yerine, yardımcının kendi hesabına yaptığı işlerin kendi hesabına yapılmış sayılmasını ve bu işlerden alınan ücretin verilmesini talep edebilir. Seçim hakkı, işletme sahibine aittir.

Yardımcı, görevini özenle yerine getirmekle yükümlüdür. Kusuruyla verdiği zarardan sorumlu olur. İşletme sahibi de yardımcının yetkisini her zaman geri alabilir; ölüm veya ehliyet kaybı yetkiyi kendiliğinden sona erdirmez. Bu düzenleme, işletmenin sürekliliğini korur.

Tacir yardımcıları, görevlerini özenle yerine getirmek ve tacirin menfaatlerini gözetmekle yükümlüdür; yetkilerini aşan işlemlerden doğan zarardan sorumlu olurlar. Acente, müvekkilinin talimatına uygun hareket etmek ve işlemleri bildirmekle yükümlüdür.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.