UV Açma
UV, modelin üstündeki görünmez ikinci deridir. Bu derste dikişin nereden geçeceğine, adaların piksel bütçesini nasıl paylaşacağına ve tek doku yetmediğinde UDIM'in ne işe yaradığına bakıyoruz.
Gizli kural: UV modelin ikinci derisidir
Bir modele baktığımızda çoğu zaman yalnız şekli görürüz. Oysa her yüzeyin üstünde görünmeyen bir ikinci katman var: UV. UV, modelin her köşesinin dokunun hangi noktasına denk geldiğini söyleyen iki boyutlu bir haritadır. Blender kılavuzu UV açmayı bir portakalı soymaya benzetir: deriye birkaç kesik atılır, yüzey açılır ve düzleştirilir; bu kesiklerin adı dikiştir [k1]. Dikişin olduğu yerde UV haritası süreksizdir; yani doku bir kenarda biter, diğerinde yeniden başlar [k1].
Bu yüzden UV, modelin süsü değil, ikinci derisidir. Geometri doğru olsa bile UV yanlışsa doku kayar, gerilir ya da dikiş tam yüzün ortasında görünür. Usta için UV, modelleme bittikten sonra açılan bir kapı değil; modelin nasıl dikileceğine dair baştan verilen bir karardır.
Dikiş sayısı bir denge kararıdır
UV açarken iki uç vardır: hiç dikiş atmamak ya da her yere dikiş atmak. Kılavuz, dikiş sayısı arttıkça gerilmenin azaldığını ama doku eşlemenin zorlaştığını söyler; hedef "olabildiğince az dikişle en az gerilme" dengesidir [k1]. Yani dikiş bedava bir kolaylık değil, ödediğimiz bir bedeldir.
İkinci kural daha az konuşulur: dikiş görünmeyen yerden geçer. Kılavuz, dikişlerin görülmeyecek yerlere saklanmasını önerir [k1]. Ense, kulak arkası, kol altı, bacak içi, kemer altı ve saçın altında kalan derzler bu yüzden tesadüf değildir. Dikişi öne koymak, doku sanatçısına "bu çizgiyi gizle" demektir; arkaya koymak ise işi baştan doğru kurmaktır.
Bir de gerilme tarafı var: az dikişle açılan uzun bir boru, dikişin iki yanında dokuyu uzatır. Bu yüzden dikiş yerini seçerken iki soru birlikte sorulur: burada dikiş görünür mü, ve buradaki gerilmeyi doku kaldırır mı?
Adalar: piksel bütçesini paylaştırmak
UV açıldığında yüzey, adalar adı verilen parçalara ayrılır. Blender'ın UV düzenleme sayfası hedefleri açıkça sıralar: parçaları birbirine dikmek, görüntüdeki boş alanı azaltmak, daha çok detay istenen yüzleri büyütmek, gerilen yüzleri yeniden boyutlandırmak ve gereğinden fazla detaylı yüzleri küçültmek [k2]. Aynı sayfa, bir UV yüzünün bir piksel kadar küçük ya da bütün görüntü kadar büyük olabileceğini söyler [k2].
Bu cümle işin özüdür: doku bütçesi eşit dağıtılmaz. Yüz, göz ve eller daha çok piksel alır; ense, sırt ve ayakkabı tabanı daha az. Yeni başlayan her yüzeye eşit alan verir; usta kameranın nereye bakacağını bilerek piksel dağıtır.
Boş alan da bir kayıptır. Adalar arasında kalan ölü boşluk büyüdükçe aynı doku çözünürlüğünde detaya ayrılan piksel azalır [k2]. Bu yüzden UV yerleşimi bir "sığdırma" işi değil, bir bütçe tablosudur.
Tek doku yetmediğinde: UDIM
Bazen tek doku yetmez. Kılavuz, tek dokunun bütün mesh için tek çözünürlük demek olduğunu; büyük ve önemli parçalarla küçük parçaların aynı çözünürlüğü paylaştığını söyler [k3]. Bu, ya büyük parçada bulanıklığa ya da küçük parçada boşa harcanan piksele yol açar.
UDIM burada devreye girer: UV adaları birden çok dokuya yayılır, her karo kendi görüntüsünü taşır [k3]. Ana karo 1001'dir; sonrakiler 1002, 1003 diye devam eder [k3]. Pratikte yüz için 4K, gövde için 2K, küçük parçalar için 1K kullanılabilir [k3].
Burada gizli kural şudur: UDIM bir "daha çok doku" değil, doku bütçesini parçalara ayırma aracıdır. Her karo ayrı bir dosya, ayrı bir bellek ve ayrı bir teslim kalemidir. Oyun için çalışıyorsak UDIM sayısı da bütçeye yazılır.
Fark et: aynı kutu, iki dikiş
Aşağıdaki şemada aynı kutu iki kez açılmış. Solda dikiş ön yüzden geçiyor; sağda aynı dikiş arka kenara taşınmış. İki modelin geometrisi, doku çözünürlüğü ve ışığı aynı. Fark yalnızca dikişin yeri.
Fark et: Solda dikiş, kutunun en çok bakılan yüzünü ikiye bölüyor. Doku kenarları birbirini tutmazsa çizgi görünür; tutsa bile gerilme ön yüzde kalır [k1]. Sağda dikiş arka kenarda; ön yüz tek parça, doku kesintisiz. Aynı doku, aynı poligon, çok daha temiz bir yüzey.
İkinci fark adalarda: sağdaki açılımda ön yüz tek büyük ada olarak kalır ve daha çok piksel alır; arka yüz küçülür [k2]. Yani dikiş yeri yalnız görüntüyü değil, piksel bütçesini de değiştirir.
Bu yüzden "UV'yi sonra açarım" cümlesi, "dikişleri sonra düşünürüm" demektir. Oysa dikiş, modelin neresinde çizgi olacağına dair bir karardır. Dikiş sonradan değil, baştan planlanır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.