Ölçek, Birim ve Dünyaya Yerleşme
Ölçek bir sayı değil, sahnedeki bütün nesnelerle imzalanmış bir sözleşmedir. Bu derste birim ayarının neyi değiştirip neyi değiştirmediğini, transform uygulamayı, origin'i ve glTF'in metre sözleşmesini görüyoruz.
Gizli kural: ölçek bir sözleşmedir
Bir modelin kaç metre olduğu yalnızca bir sayı değildir. Kapı 2.10 metre, karakter 1.75 metre, kamera 1.60 metre yükseklikteyse bu üç sayı birbirine göre anlam kazanır. Modeli 100 kat büyük yaparsak kapı 210 metre olur; karakter kapının altında kaybolur, kamera ayak bileğine bakar, fizik motoru adım boyunu hesaplayamaz.
Bu yüzden ölçek, sahnedeki bütün nesnelerle imzalanmış bir sözleşmedir. Yeni başlayan "kaç birim?" diye sorar; usta "hangi birim, hangi dünya, hangi kamera?" diye sorar. Aynı model, farklı birim varsayımıyla içe aktarıldığında başka bir dünyaya düşer.
Ölçek kararı, modelin sonradan düzeltilecek bir detayı değildir. Çünkü ölçek bozulunca yalnız boyut değil, ışık, gölge, fizik ve kamera da bozulur.
Bu sözleşme yazılıdır: "1 birim = 1 metre, kapı 2.10, karakter 1.75, kamera 1.60". Yazılmayan sözleşme, herkesin kendi varsayımıyla çalıştığı bir sözleşmedir. Ölçü defteri bu yüzden model dosyasının yanında durur.
Unit Scale yalnız arayüzü değiştirir
Blender'ın sahne özellikleri sayfası, Unit Scale'in iç birimlerle arayüzde gösterilen değerler arasındaki dönüşüm olduğunu söyler. Bu ayar, mikroskobik ya da astronomik ölçeklerde modelleme yaparken değiştirilebilir; ancak kılavuz açıkça "bu yalnızca arayüzde gösterilen değerleri etkiler, şeylerin içte nasıl davrandığını etkilemez" der ve fizik simülasyonlarının unit scale'i hesaba katmadığını ekler [k1].
Yani ekranda "2 m" yazması, sahnenin fiziğinin 2 metre olduğu anlamına gelmez. Unit Scale okunabilirliği değiştirir; dünyanın kendisini değiştirmez [k1].
Bu ayrım önemli: birim ayarını "ölçeği düzelttim" sanmak, yanlış ölçekli modeli yalnızca daha güzel etiketlenmiş hâliyle bırakır. Gerçek ölçek, nesnenin boyutudur; etiket değil. Bu yüzden ölçü defterine yalnız "2" değil, "2.10 m" yazılır; birim ve değer birlikte okunur.
Transformu uygulamak: rigging'den önce
Bir nesneyi ölçeklediğimizde Blender bunu nesnenin transform değerlerinde tutar. Kılavuz, transform uygulamanın modifier, constraint ve parenting davranışını etkileyebileceğini söyler; çünkü bunlar çoğu zaman nesnenin transform değerlerine bağlıdır [k2]. Armature nesneleri için de rigging ve animasyondan önce transform uygulanması önerilir [k2].
Bu neden önemli? Çünkü 0.01 ölçekle bırakılmış bir karakter, riglendiğinde kemikler ve kısıtlar beklenenden farklı davranır. Sanatçı "rig bozuk" sanır; oysa sorun modelin ölçeğinin hâlâ nesnede durmasıdır.
Usta, modeli doğru boyutta kurar ve teslimden önce transformu uygular. Böylece sahneye giren herkes aynı varsayımla çalışır: nesnenin ölçeği 1.0'dır ve gerçek boyutu geometrisindedir.
Transformu uygulamak, ölçeği geometriye gömer. Nesne artık "0.01 ölçekli" değil, gerçekten o boyuttadır. Bu yüzden aynı model ikinci bir sahneye alındığında sürpriz olmaz; taşıdığı boyut açıktır.
Origin: nesnenin dönme ve ölçek merkezi
Her nesnenin bir origin noktası vardır. Blender kılavuzu, bu noktanın konumunun nesnenin 3B uzaydaki yerini belirlediğini ve taşıma, döndürme, ölçeklemede önemli olduğunu söyler [k3].
Kapıyı düşünelim: origin kapının ortasındaysa kapı ortasından döner; menteşedeyse menteşeden döner. Karakterde origin ayakların altındaysa zemine oturtmak kolaydır; göğüs hizasındaysa her yerleştirmede hesap gerekir. Aynı geometri, farklı origin ile farklı davranır.
Bu yüzden origin, "sonra ayarlanır" denilecek bir ayrıntı değil, modelin sahneye nasıl yerleşeceğinin kararıdır. Ölçek sözleşmesinin bir parçası da "nesne nereden tutulur?" sorusudur [k3].
Origin'i taşımak geometriyi taşımaz; yalnız tutamaç noktasını değiştirir. Bu yüzden teslimden önce origin'in nerede olduğu kontrol edilir: ayakta mı, menteşede mi, tekerleğin merkezinde mi? Cevap, modelin sahnedeki ilk hareketini belirler.
Fark et: 1.75 m mi, 175 m mi?
Aşağıdaki şemada aynı karakter ve kapı iki kez gösteriliyor. Solda sözleşme doğru: kapı 2.10 m, karakter 1.75 m, kamera 1.60 m. Sağda model santimetre sanılarak 100 kat büyük içe aktarılmış: kapı 210 m, karakter 175 m.
glTF şartnamesi sağ elli koordinat sistemi, +Y yukarı, +Z ileri ve metre birimini tanımlar [k4]. Yani dosya biçimi ölçeği kendi içinde taşır; içe aktaran araç bu sözleşmeyi okur. Yanlış varsayım, dosyayı değil, dünyayı bozar.
Fark et: Sağdaki sahnede karakter kapıdan büyük görünmüyor; kapı karakterden büyük görünüyor. Çünkü ikisi de aynı oranda büyümüş, ama kamera 1.60 m'de kalmış. Kamera artık karakterin ayak bileğine bakıyor; gölge ve perspektif de bu yüzden tuhaf.
İkinci fark: fizik. 175 m'lik bir karakterin adım boyu, düşme hızı ve çarpışma hacmi 1.75 m'lik karakterle aynı değildir. Ölçek, yalnız görüntüyü değil, simülasyonu da imzalar [k1][k4].
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.