Dosya Biçimleri: glTF, OBJ, FBX

Dosya biçimi bir kap değil, bir sözleşmedir: hangi bilginin sağ kalacağını seçer. Bu derste glTF, OBJ ve FBX'in neyi taşıyıp neyi düşürdüğünü, .gltf ile .glb farkını ve biçimi alıcıya göre seçmeyi görüyoruz.

Gizli kural: biçim bir kap değil, sözleşmedir

Yeni başlayan "hangi biçim en iyi?" diye sorar. Usta, "alıcı hangi aracı açacak ve hangi bilgiyi kullanacak?" diye sorar. Çünkü dosya biçimi bir kap değil, bir sözleşmedir: içine ne konursa o sağ kalır, gerisi düşer.

Blender kılavuzu glTF'i web ve yerel uygulamalarda 3B model iletmek ve yüklemek için tanımlar; modelin boyutunu ve çalışma anında açmak için gereken işlemi azalttığını söyler [k1]. OBJ için "yalnız temel geometri ve malzeme desteği" der [k2]. FBX'i ise özellikle animasyonlu karakterler ve karmaşık sahne verisi alışverişi için tanımlar [k3].

Aynı sandık üç biçimde de "sandık"tır; ama biri rig taşır, biri taşımaz, biri dokuyu ayrı klasörde bekler. Biçim seçmek, neyi kaybetmeye razı olduğunu yazmaktır. Bu yüzden biçim, model bitince verilen bir karar değil, teslimin ilk kararıdır.

glTF: teslim edilen model

glTF'in iç yapısı, grafik yongalarının gerçek zamanlı çizimde kullandığı bellek tamponlarını taklit eder; bu yüzden varlık masaüstü, web veya mobil istemciye teslim edilip en az işlemle görüntülenebilir [k1]. Yani glTF bir çalışma dosyası değil, bir teslim formatıdır.

Bu teslimin bedeli vardır: aktarırken dörtgenler ve n-gonlar otomatik olarak üçgenlere çevrilir; kopuk UV'ler ve düz gölgeli kenarlar Blender'a göre daha yüksek tepe noktası sayısı üretebilir; eğriler ve mesh olmayan veriler korunmaz [k1]. Kılavuz bunları hata olarak değil, formatın çalışma biçimi olarak yazar.

Paket de tek dosya değildir: .gltf JSON tanımıdır, büyük veri .bin tamponlarında ve ayrı dokularda durur; .glb ise bunları tek ikili kapta taşır [k4]. Bu yüzden "glTF'i gönderdim" cümlesi, yanında .bin ve doku klasörü yoksa yarımdır.

glTF 2.0'in malzeme modeli metallic-roughness'tir; temel renk, metalik ve pürüzlülük alanları pakette taşınır [k4]. Yani glTF, yalnız geometriyi değil, yüzeyin ışıkla nasıl konuşacağını da sözleşmeye yazar.

OBJ: geometri ve temel malzeme

OBJ popüler ve okunabilir bir düz metin biçimidir; ama yalnız temel geometri ve malzeme desteği vardır. Kılavuz açıkça söyler: armature, ışık, kamera, boş nesne, parent ve transform desteği yoktur [k2]. Yanında aynı adlı .MTL varsa malzemeler de içe aktarılır [k2].

Bu, OBJ'yi işe yaramaz yapmaz; sınırını bilmeyi gerektirir. Statik bir sandık, kaya ya da mobilya için OBJ hızlı ve hafiftir. Ama rigli bir karakteri OBJ olarak gönderirseniz kemikler, ağırlıklar ve animasyon yoktur; karşı tarafa donmuş bir heykel gider. Eşleşen .MTL yoksa malzeme de gelmez [k2].

Bir ayrıntı daha: NURBS yüzeyler, text3D ve metaball'lar dışa aktarım sırasında mesh'e çevrilir [k2]. Yani OBJ, sahnenin değil, mesh'in formatıdır.

FBX: animasyonlu karakterin taşıyıcısı

FBX (Filmbox), uygulamalar arasında 3B veri alışverişinde yaygın kullanılır; özellikle animasyonlu karakterler ve karmaşık sahne verisi için tanımlanır. Autodesk Maya, 3ds Max, Cinema 4D ile Unity ve Unreal Engine tarafından desteklenir [k3].

Bu genişlik bir bedel getirir: FBX bir sahne kabıdır; rig, animasyon, kamera ve hiyerarşi gibi çok sayıda şeyi taşıyabilir. Bu yüzden yalnız mesh göndermek istediğinizde bile yanında taşıdığı fazlalıkları ayıklamak gerekir. Web'e teslimde ise glTF'in hafifliği genellikle daha uygundur [k1][k3].

Kural şudur: FBX, alıcı bir oyun motoru ya da DCC aracıysa ve rig/animasyon gerekiyorsa seçilir; web vitrini için değil.

Fark et: aynı sandık, üç teslim

Aşağıdaki şemada aynı sandık üç biçimde teslim ediliyor. glTF kutusunda geometri, PBR malzeme ve dokular vardır; dosya üçgenleşmiştir ve paket .gltf + .bin + dokulardan oluşur [k1][k4]. OBJ kutusunda geometri ve temel malzeme vardır; rig, ışık, kamera ve transform yoktur [k2]. FBX kutusunda ise rig ve animasyon taşınabilir; ama kutu ağırdır ve fazlalık taşır [k3].

Fark et: Üç kutuda da sandığın silueti aynı. Değişen şey görüntü değil, hangi bilginin sağ kaldığıdır. Bir biçimin "kötü" olması, o sahne için yanlış olmasından gelir; sandık için OBJ yeterliyken, yürüyen bekçi için yetersizdir.

İkinci fark: test yeri. Bir dosyanın doğru olduğunu Blender'da yeniden açarak anlayamazsınız; çünkü Blender eksik veriyi kendi tamamlar. Test, dosyayı alıcının aracında açmaktır: tarayıcıda glTF görüntüleyici, motorda import, baskı aracında OBJ.

Bu yüzden teslim notuna yalnız dosya adı değil, sözleşme yazılır: "sandik.glb — geometri + PBR + dokular, üçgen; rig yok". Kaybolan şey hata değil, sözleşmenin dışında kalan şeydir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.