Bütçe ve Faaliyet Tutarlılığı

Bütçe bir sayı listesi değil, faaliyet planının parayla yazılmış hâlidir. Bu konuda birim maliyet mantığını, programın hazır birim maliyetlerini, seyahat kuralını ve faaliyet ile bütçenin neden aynı hikâyeyi anlatmak zorunda olduğunu görüyoruz.

Birim maliyet: kalem, birim, adet, tutar

Bütçe tablosunun sütunları azdır ama her biri bir soruyu cevaplar: Kalem (ne için?), Birim (neye göre sayılıyor?), Adet (kaç birim?), Birim tutar (€) (birimin fiyatı) ve Tutar (adet × birim tutar). Toplam satırı kendiliğinden hesaplanır.

Bu düzenin adı birim maliyet mantığıdır ve bütçeyi tartışmadan denetlenebilir kılar. "Ulaşım 4.000 €" yazan bir satır soru üretir; "Seyahat · kişi · 30 · 90 €" yazan satır yalnız doğrulanır. Aynı şey her kalem için geçerlidir: bireysel destek günle, kurumsal destek katılımcıyla, koç desteği iş günüyle çarpılır.

Programın kendi birimleri vardır ve bunlar başvurana bırakılmaz: KA152'de kurumsal destek katılımcı başına 125 €, Türkiye'deki faaliyet için bireysel destek günlük 50 €, hazırlık ziyareti kişi başı 680 €, dahil etme desteği kişi başı 125 €. ESC30'da proje yönetimi/uygulama bütçesi ayda 630 €, koç desteği Türkiye için günlük 137 € (en fazla 12 iş günü).

Hazır satırlar: uydurmak yerine eklemek

JamEdu'nun bütçe bölümünde "Programın birim maliyetlerini ekle" düğmesi vardır. Bu düğme, seçilen programın birim maliyet tablosunu satır olarak ekler; tutarlar uygulamadaki hibe verisiyle aynıdır.

KA152 seçiliyse beş satır gelir: kurumsal destek (katılımcı, 125 €), bireysel destek (kişi × gün, 50 €), hazırlık ziyareti (kişi, 680 €), dahil etme desteği (kişi, 125 €) ve seyahat (kişi, tutar boş — mesafe bandına göre doldurulur). ESC30'da iki satır gelir: proje yönetimi/uygulama (ay, 630 €) ve koç desteği (iş günü ≤12, 137 €).

Ekleme sonrası uygulama ne yapılacağını söyler: "Birim maliyet satırları eklendi; adetleri ve seyahat tutarını doldur." Aynı kalem ikinci kez eklenmez. Bu tasarım, acemi hatasını — tutarı hatırlamaya çalışıp yanlış yazmayı — tamamen ortadan kaldırır.

Seyahat: mesafe bandı ve yeşil seyahat

Seyahat kalemi diğerlerinden farklıdır: tutarı sabit değildir. Hibe, mesafe bandı ve seyahat türü (yeşil/standart) tablosuna göre hesaplanır. 500 km altındaki mesafelerde yeşil seyahat (otobüs, tren, paylaşımlı araç) zorunludur.

Uygulamada bu satır tutarı boş olarak eklenir ve doldurulması beklenir; çünkü mesafeyi ve bandı yalnız başvuran bilir. Aynı şekilde hazırlık ziyaretinde bir sınır vardır: kuruluş başına en fazla 2 kişi.

Bu kalem, bütçenin neden "hesap" olduğunu gösterir: kural dışı bir satır (örneğin 3 kişilik hazırlık ziyareti ya da 500 km altında uçak) başvuruyu zayıflatır. Doğru tutar, rehberdeki tabloya bakılarak yazılır ve kaynak tarihi not edilir.

Faaliyet ile bütçe aynı hikâyeyi anlatmalı

Bütçenin en sık görülen hatası, faaliyet planıyla çelişmesidir. Faaliyet tablosunda 8 gün yazıyorsa bireysel destek 8 ile çarpılır; 30 katılımcı yazıyorsa kurumsal destek 30 ile çarpılır. İki tablo aynı projeyi anlatmak zorundadır.

Bunu denetlemenin kolay yolu, her bütçe satırının yanına faaliyet planındaki karşılığını yazmaktır: "bireysel destek 240 kişi-gün" → "8 gün × 30 kişi". Karşılığı olmayan satır, açıklanamayan satırdır.

JamEdu faaliyet tablosunda sayısal sınırları da denetler: KA152'de 5-21 gün aralığı ve lider hariç 16-60 katılımcı kuralı ihlal edilirse uyarı verir. Yani tutarsızlık, bütçeye gelmeden faaliyet tablosunda yakalanır. Sıra önemlidir: önce faaliyetler, sonra bütçe.

Bütçe bir kısıttır, dilek listesi değil

Proje yönetiminin klasik çerçevesinde maliyet, kapsam ve zamanla birlikte üç ana kısıttan biridir. Bütçe büyürse ya kapsam küçülür, ya süre kısalır, ya kaynak (emek) azalır.

Bu yüzden bütçe yazarken sorulacak soru "daha çok isteyebilir miyim?" değil, "yazdığım her satır hangi faaliyete hizmet ediyor?" olur. Programın hibe kalemleri bütçe bölümünde liste hâlinde görünür; bu liste, hangi kalemin desteklendiğini ve hangisinin desteklenmediğini gösterir. Desteklenmeyen bir gideri bütçeye yazmak, satırı değil başvuruyu zayıflatır.

Toplam tutar ekranda anında görünür: adet ve birim tutar değiştiğinde alt satırdaki toplam da değişir. Bu, bütçeyi bir kez yazıp bırakılan belge olmaktan çıkarır; yaşayan bir hesap yapar.

Gizli kural: her satırın bir cümlesi olmalı

Profesyonel bütçe şu testten geçer: bir satırı işaret edip "bunu neden istiyorsun?" diye sorulduğunda, cevap faaliyet planındaki bir cümleye işaret eder.

- Bireysel destek → "8 günlük hareketlilikte 30 katılımcı kalacak."
- Hazırlık ziyareti → "İki eğitmen Ekim'de mekânı görmeye gidecek."
- Dahil etme desteği → "İşitme engelli 4 katılımcı için tercüman desteği."

Cümlesi olmayan satır, kesilmesi gereken satırdır. Bu test, bütçeyi hem denetçiye hem ekibe anlatılabilir kılar; ayrıca proje yürürken harcamayı da disipline eder: olmayan bir ihtiyaç için para harcanmaz.

Aynı disiplin tersine de işler: faaliyet planında olup bütçede karşılığı olmayan iş varsa, o iş bedava yapılacak demektir. Bu, ekiplerin en sık yaptığı sessiz hatadır.

Fark et: iki bütçe

Önce: Bütçe satırları şöyle: "Ulaşım 4.000 €", "Konaklama 3.500 €", "Materyal 1.200 €". Toplam tutuyor gibi görünür; ama hiçbir satır faaliyet planıyla eşleşmez. Değerlendirici "kaç kişi, kaç gün?" diye sorar; cevap metinden çıkarılamaz.

Sonra: Aynı proje şöyle yazılır: "Bireysel destek · kişi × gün · 30 · 50 € → 12.000 €", "Kurumsal destek · katılımcı · 30 · 125 €", "Hazırlık ziyareti · kişi · 2 · 680 €", "Seyahat · kişi · 30 · (banda göre)". Her satırın faaliyet planında bir cümlesi vardır.

Aradaki fark, daha çok ya da az para istemek değil; aynı işi denetlenebilir yazmaktır. Birim maliyet mantığı, bütçeyi tartışmadan anlaşılır kılar.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.