Fatura ve İhracat Faturası
Faturanın ticari ve vergisel işlevini, zorunlu unsurlarını, düzenleme süresini, ihracat faturasına özgü alanları ve gümrük belgeleriyle uyumunu ele alır.
Faturanın iki işlevi: ispat ve vergi
Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere satıcı veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır. Bu tanım, faturayı yalnızca bir tahsilat belgesi olmaktan çıkarır: Fatura hem satış ilişkisinin hem de vergiye tabi işlemin dayanağıdır.
Muhasebe açısından fatura, satışın kayda alınmasını sağlar. Alıcılar hesabı borçlanır, yurtdışı satışlar hesabı alacaklanır; hesaplanan KDV varsa ayrı bir hesapta izlenir. Vergi açısından ise fatura, teslimin ve bedelin belgelenmesidir. İhracatta bu belge ayrıca gümrük beyannamesiyle eşleşerek istisnanın dayanağını oluşturur.
Bu nedenle fatura, sözleşmeden bağımsız düzenlenemez. Sözleşmedeki teslim şekli, ödeme yöntemi, malın niteliği ve miktarı faturaya yansımalıdır. Fatura ile sözleşme arasındaki çelişki, hem ticari uyuşmazlık hem vergi incelemesi riski doğurur.
Faturada bulunması gereken unsurlar
Faturada en az şu bilgiler bulunur: Faturanın düzenlenme tarihi ile seri ve sıra numarası; faturayı düzenleyenin adı, varsa ticaret unvanı, iş adresi, bağlı olduğu vergi dairesi ve hesap numarası; müşterinin adı, ticaret unvanı, adresi, varsa vergi dairesi ve hesap numarası; malın veya işin nevi, miktarı, fiyatı ve tutarı; satılan malların teslim tarihi ve irsaliye numarası.
İhracat faturasında bu unsurların yanı sıra alıcının yurt dışındaki tam adresi, teslim şekli, malın menşei, navlun ve sigorta bedelinin ayrı gösterimi, döviz cinsi ve kur bilgisi, gümrük beyannamesi numarası gibi alanlar yer alır. Bu alanların bir kısmı doğrudan kanunda sayılmamıştır; ancak gümrük beyannamesi ve akreditif belgeleriyle uyum sağlamak için gereklidir. Faturadaki bilgilerin diğer belgelerle tutarlı olması, sonradan yapılacak düzeltmelerin önüne geçer.
Özellikle malın nevi ve miktarı, gümrük tarife istatistik pozisyonu ve beyannamedeki tanımla aynı olmalıdır. Farklı tanım, gümrükte kıymet veya istisna tartışmasına yol açar.
Düzenleme zamanı ve fatura nizamı
Faturalar sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir. Aynı işletmenin farklı şube ve kısımlarında ayrı fatura kullanılıyorsa şube veya kısmın adı yazılmalı ya da özel işaretle seri ayrımı yapılmalıdır. Faturalar en az bir asıl ve bir örnek olarak düzenlenir; birden fazla örnek varsa her birine kaçıncı örnek olduğu işaretlenir. Faturanın baş tarafında iş sahibinin veya imzaya yetkili kişilerin imzası bulunur.
Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir. Hazine ve Maliye Bakanlığı, malın veya hizmetin türü, miktarı, fiyatı, satış biçimi, faaliyet konusu, sektör veya mükellefiyet türünü dikkate alarak bu süreyi indirmeye ya da faturanın teslim veya ifa anında düzenlenmesi zorunluluğunu getirmeye yetkilidir. Bu süreler içinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.
İhracatta bu süre, gümrük çıkış tarihi ve sevkiyat takvimiyle birlikte yönetilmelidir. Gecikmeli fatura, hem vergisel belge eksikliği hem de akreditif ibraz süresinin kaçırılması sonucunu doğurabilir.
İhracat faturasında teslim şekli ve bedel ayrımı
İhracat faturası, satış bedelinin hangi teslim şekline göre belirlendiğini göstermelidir. Incoterms kuralları, alıcı ve satıcının görev, maliyet ve risklerini üç harfli terimlerle netleştirir. Faturada terimin açıkça yazılması, navlun ve sigortanın bedele dahil olup olmadığını belirler.
Bedelin ayrıştırılması muhasebe açısından önemlidir: Mal bedeli, navlun ve sigorta kalemleri farklı hesaplarda izlenebilir. Gümrük kıymeti ile fatura kıymeti arasındaki ilişki de bu ayrıma bağlıdır. Teslim şekli yanlış yazılırsa, gümrük beyannamesindeki kıymet ile fatura tutarı uyuşmaz ve ek tahakkuk veya düzeltme gerekebilir.
Faturada para birimi ve kur da açık olmalıdır. Bedel yabancı parayla belirlenmişse, kayda alınacak Türk lirası tutarı için hangi kurun esas alınacağı muhasebe politikasında belirlenmelidir. Kur bilgisinin faturada yer alması, sonradan yapılacak değerleme ve kur farkı hesaplarında dayanak sağlar.
Belge uyumu ve düzeltme
İhracat dosyasında fatura yalnız başına bulunmaz. Sevk irsaliyesi, gümrük beyannamesi, taşıma belgesi, sigorta poliçesi ve varsa akreditif belgeleri bir bütün oluşturur. Faturadaki alıcı adı, mal tanımı, miktar, tutar ve teslim şekli bu belgelerle uyumlu olmalıdır.
Hata bulunduğunda fatura iptal edilip yenisi düzenlenebilir veya düzeltme belgesiyle düzeltilir. Ancak düzeltmenin gümrük beyannamesine de yansıması gerekebilir. Gümrük çıkışı tamamlandıktan sonra yapılan düzeltmelerde, vergi dairesi ve gümrük idaresi nezdinde ayrı işlemler gerekir. Bu nedenle hataların sevkiyattan önce yakalanması esastır.
Pratik kontrol listesi şöyledir: Alıcı unvanı ve adresi doğru mu? Mal tanımı beyannameyle aynı mı? Miktar ve birim fiyat sözleşmeyle uyumlu mu? Teslim şekli ve navlun-sigorta ayrımı doğru mu? Döviz kuru ve para birimi yazılı mı? Fatura tarihi yedi günlük süre içinde mi? İmza ve örnek sayısı tam mı? Bu soruların yanıtı alınmadan dosya kapatılmamalıdır.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.