Dahilde İşleme ve Hariçte İşleme Rejimleri
Ekonomik etkili gümrük rejimlerini ele alır: dahilde işlemenin şartlı muafiyet ve geri ödeme sistemleri, eşdeğer eşya, izin, süre ve verimlilik oranı, hariçte işlemenin işleyişi ve vergi hesabı, standart değişim sistemi ile antrepo ve geçici ithalat rejimlerine giriş.
Dahilde işleme rejimi: iki sistem
Dahilde işleme rejiminde serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra gümrük bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle geçici olarak ithal edilebilir; eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı hâlinde teminat iade olunur. Bu sisteme şartlı muafiyet sistemi denir.
Serbest dolaşımda bulunan eşyanın işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra gümrük bölgesinden ihraç edilmesi hâlinde ise eşyanın serbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş ithalat vergileri geri verilir; bu sisteme geri ödeme sistemi denir. İki sistemin ortak amacı, ihracata yönelik üretimde kullanılan girdilerin vergi yükünü ortadan kaldırarak ihracatçının uluslararası rekabet gücünü korumaktır.
Eşdeğer eşya, izin ve süre
İşlem görmüş ürünlerin eşdeğer eşyadan elde edilmesine veya eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünlerin ithal eşyasının serbest dolaşıma girmesinden önce gümrük bölgesi dışına ihraç edilmesine izin verilebilir. Eşdeğer eşyanın, ithal eşyası ile aynı özellik ve nitelikleri taşıması gerekir; özel hâllerde daha kaliteli veya daha ileri imalat aşamasında olmasına izin verilebilir. İşlem görmüş ürünlerin eşdeğer eşyadan elde edilmesi durumunda gümrük işlemlerinde ithal eşyası eşdeğer eşya, eşdeğer eşya ise ithal eşyası olarak değerlendirilir.
Dahilde işleme izni, işleme faaliyetlerini yapan veya yaptıran kişinin talebi üzerine verilir; izin, gümrük bölgesinde yerleşik kişilere ve belirli koşulların varlığı hâlinde tanınır. İşlem görmüş ürünlerin ihracı veya yeniden ihracı için gerekli süreler işleme faaliyetinin gerçekleştirilmesine ve ürünlerin elden çıkarılmasına yeterli olacak şekilde belirlenir; süre iznin alındığı tarihten itibaren işlemeye başlar ve haklı gerekçelerle ek süre verilebilir.
Verimlilik oranı ve verginin hesabı
Dahilde işleme izni kapsamı eşyanın verimlilik oranı veya bu oranın belirlenme yöntemi, işleme faaliyetinin gerçekleştiği ya da gerçekleşeceği koşullar göz önünde bulundurularak belirlenir. İlgili kuruluşların görüşleri alınarak hesaplanan standart verimlilik oranları, asli nitelikleri itibarıyla aynı özelliklere sahip eşya kullanılmak şartıyla aynı kalitede işlem görmüş ürünlerin elde edilmesiyle sonuçlanan ve belirli teknik koşullar altında yürütülen işleme faaliyetlerine ilişkin olarak tespit edilir.
Dahilde işleme rejimi kapsamında bir gümrük yükümlülüğünün doğması hâlinde gümrük vergileri, kural olarak ithal eşyasının rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları göz önünde bulundurularak hesaplanır. İthal eşyası, rejim beyannamesinin tescil tarihinde tarife kotaları ve tavanları çerçevesinde tercihli tarifeden yararlanabilir durumda ise bu tercihten yararlanabilmesi, serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescili tarihinde de tercihli tarifenin yürürlükte olmasına bağlıdır. Geri ödeme sisteminden her eşya yararlanamaz; ithalat miktar kısıtlamasına tabi eşya, kota kapsamında tarife önlemi uygulanan eşya ve belirli tarım ürünleri gibi hâllerde geri ödeme sistemi uygulanmaz.
Hariçte işleme rejimi
Hariçte işleme rejimi, serbest dolaşımdaki eşyanın işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere gümrük bölgesinden geçici olarak ihracı ve bu faaliyetler sonucunda elde edilen ürünlerin ithalat vergilerinden tam veya kısmi muafiyet suretiyle yeniden serbest dolaşıma girişine ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. Serbest dolaşımdaki eşyanın geçici ihracı hâlinde, eşyaya gümrük bölgesi dışına çıkışı için öngörülen ihracat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve diğer işlemler uygulanır.
Hariçte işleme izni, işleme faaliyetini yaptıracak kişiye verilir; izin, gümrük bölgesinde yerleşik kişilere ve işlem görmüş ürünlerin geçici ihracat eşyasının işlenmesi sonucu elde edildiğinin tespitinin mümkün olduğu hâllerde tanınır. İşlem görmüş ürünlerin yeniden ithali için gereken süre izinde belirtilir ve izin hak sahibinin talebinin uygun bulunması hâlinde uzatılabilir.
Hariçte işlemede vergi hesabı ve standart değişim
Hariçte işlemede ithalat vergileri; işlem görmüş ürünlere ait ithalat vergileri tutarından, geçici ihracat eşyasına en son işleme faaliyetine tabi tutulduğu ülkeden aynı tarihte ithal edilse idi uygulanacak olan ithalat vergileri tutarının indirilmesi suretiyle hesaplanır. İndirilecek tutarın hesabında geçici ihracat eşyasının rejim beyannamesinin tescili tarihindeki miktar ve niteliği ile işlem görmüş ürünlerin yeniden serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescili tarihinde uygulanabilir diğer vergilendirme unsurları dikkate alınır. Rejimin şartlarından birine uyulmazsa tam veya kısmi muafiyet uygulanmaz; ancak aykırılığın rejimin doğru işleyişine önemli bir etkisi olmadığı tespit edilirse muafiyet yine uygulanır.
Standart değişim sistemi kapsamında, ikame ürün olarak adlandırılan ithal eşyasının bir işlem görmüş ürün ile değiştirilmesi mümkündür; işlem görmüş ürünlere uygulanan hükümler ikame ürünlere de uygulanır. Bu sistem özellikle tamir amacıyla geçici ihracı basitleştirir; idare, ithalat vergileri tutarını karşılayan bir teminat alınması hâlinde ikame ürünlerin kullanımına izin verebilir.
Diğer ekonomik etkili rejimler
Antrepo rejimi, ithalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşya ile gümrük antreposuna alınması hâlinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek serbest dolaşımdaki eşyanın gümrük antreposuna konulmasına ilişkin hükümleri belirler. Gümrük antreposu genel veya özel antrepo olabilir; serbest dolaşımda olmayan eşyanın sergilendiği fuar ve sergiler de antrepo sayılır.
Geçici ithalat rejimi ise serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın gümrük bölgesi içinde kullanılmasına ve olağan yıpranma dışında değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlar. Eşyanın rejim altında kalma süresi kural olarak azami yirmidört aydır; kısmi muafiyet hâlinde her ay için, eşyanın serbest dolaşıma girmesi hâlinde alınacak vergilerin %3'ü oranında ithalat vergisi alınır. Bu rejimlerin ortak paydası, ithalat vergilerinin askıya alınması veya hafifletilmesidir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.