Gümrüğe Sunma, Geçici Depolama ve Transit Rejimi

Eşyanın gümrük bölgesine girişinden bir gümrük rejimine bağlanmasına kadar geçen aşamaları ele alır: gümrük gözetimi ve gümrüğe sunma, özet beyan, geçici depolama, tasfiye ve transit rejiminin işleyişi, teminatı ve belgenin kapatılması.

Gümrük gözetimi ve gümrüğe sunma yükümlülüğü

Gümrük bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir ve gümrük idareleri tarafından denetlenir. Eşya; gümrük statüleri belirleninceye, serbest dolaşımda olmayan eşya ise statüsü değişinceye ya da serbest bölgeye girene yahut yeniden ihraç veya imha edilinceye kadar gümrüğün gözetimi altında kalır.

Gümrük bölgesine getirilen eşya, getiren kişi tarafından gecikmeksizin belirlenen usul ve esaslara uygun olarak; belirlenen bir gümrük idaresine veya gümrükçe uygun görülen herhangi bir yere ya da deniz veya havayoluyla ya da gümrük bölgesinden geçmeksizin karayoluyla doğrudan bir serbest bölgeye götürülür. Eşyanın gümrük idaresi dışında bir yere konulması veya depolanması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Özet beyan

Gümrük bölgesinin kara suları veya hava sahasından gümrük bölgesi içinde durmaksızın geçen taşıt araçları ile taşınan eşya hariç olmak üzere, gümrük bölgesine getirilen eşya için özet beyan verilir. Özet beyan, eşyanın gümrük bölgesine getirilmesinden önce verilir; ibraz süresi, istisnaları ve özet beyandan vazgeçilebilmesine dair şartlar yönetmelikle düzenlenir.

Özet beyanı, eşyayı gümrük bölgesine getiren veya eşyanın gümrük bölgesine taşıma sorumluluğunu üstlenen kişi verir; bu kişiler adına hareket edenler, eşyayı yetkili gümrük idaresine sunabilenler ve temsilcileri de yönetmelikteki şartlarla beyanı verebilir. Özet beyanın şekli ve içeriği, risk analizi ve gümrük kontrollerinin etkin yapılabilmesi için gerekli bilgileri kapsayacak şekilde belirlenir. Özet beyan, risk analizine dayalı gümrük kontrollerinin planlanmasında kullanılan temel veri kaynağıdır.

Geçici depolama

Eşya, gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar geçici depolanan eşya statüsünde bulunur. Geçici depolanan eşya, yalnızca gümrük idarelerinin uygun gördüğü yerlerde ve belirlediği koşullarda depolanabilir; idare, tahakkuk edebilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere eşya sahibinden teminat isteyebilir.

Geçici depolanan eşya, görünüş ve teknik özelliklerinin değiştirilmemesi koşuluyla, aynı durumda muhafazalarını sağlamak üzere yönetmelikle belirlenen elleçlemeye tabi tutulabilir. Geçici depolama bir rejim değil, rejim öncesi bir statüdür; bu sürede eşyanın ticari amaçla işlenmesi veya dönüştürülmesi mümkün değildir.

Süreler ve süre sonunda tasfiye

Özet beyan kapsamındaki eşyaya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek buna ilişkin işlemler; denizyolu ile gelen eşya için özet beyanın verildiği tarihten itibaren kırkbeş gün, diğer yolla gelen eşya için yirmi gün içinde tamamlanır. Gümrük idaresi, şartlar gerektirdiğinde bu sürelerden daha kısa bir süre saptayabilir veya sürelerin uzatılmasına izin verebilir.

Belirlenen süreler içinde kendilerine gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayini için gerekli işlemlere başlanmamış eşya, herhangi bir adli veya idari takibata konu olmaması hâlinde tasfiye hükümlerine göre tasfiye edilir. Gümrük idareleri, durumu belirleninceye kadar eşyayı eşya sahibinin risk ve hesabına gümrüğün gözetimindeki özel bir yere sevk edebilir.

Transit rejimi ve işleyişi

Transit rejimi; ithalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içindeki bir noktadan diğerine taşınmasına uygulanır. Taşıma; transit rejimi beyanı, TIR karnesi, ATA karnesi, form 302, posta yolu veya yönetmelikle belirlenen hâllerde demiryolu, konteyner, havayolu ve denizyolu belgeleri kapsamında yapılır.

Transit rejimine tabi eşya ve gerekli belgeler, rejimi düzenleyen hükümlere uygun olarak varış gümrük idaresine sunulduğunda transit rejimi sona erer. Hareket ve varış gümrük idarelerindeki bilgi ve belgelerin karşılaştırılması sonucunda rejimin usulüne uygun sonlandırıldığı belirlenirse rejim ibra edilir. Taşıma sırasında eşya, şüphe veya ihbar durumları hariç olmak üzere varış gümrük idaresine kadar muayene edilmeksizin ve gerektiğinde mühür altına alınarak sevk edilir. Eşya, varış gümrük idaresine sunuluncaya kadar transit rejimi hükümlerine tabi kalır. Bu nedenle taşıma boyunca eşyanın ayniyetinin korunması ve öngörülen süreye uyulması, rejimin usulüne uygun sonlandırılmasının ve ibra edilmesinin ön koşuludur.

Teminat ve asıl sorumlunun yükümlülükleri

Transit eşyası için tahakkuk edebilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere teminat verilmesi zorunludur. Ancak havayoluyla, boru hattıyla, demiryoluyla ve denizyoluyla yapılan taşımalar için, yönetmelikle belirlenen hâller dışında teminat aranmaz. Teminat, tek bir transit işlemi için bireysel; idarenin izin vermesi hâlinde birden fazla işlem için kapsamlı teminat şeklinde olabilir.

Asıl sorumlu, eşyayı öngörülen süre içinde ve idarenin ayniyet tespiti için aldığı önlemlere uymak suretiyle varış gümrük idaresine sağlam ve noksansız olarak sunmak ve transit rejimi hükümlerine uymakla yükümlüdür. Transit rejimine göre taşındığını bilerek eşyayı kabul eden taşıyıcı veya alıcı da aynı şekilde sunma yükümlülüğü altındadır. Bu nedenle süre hesabı, güzergâh ve mühür bütünlüğü, transit taşımalarının en kritik noktalarıdır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.