Gümrük Beyanı ve Beyanname
Gümrük beyanının türlerini, yazılı beyanın unsurlarını, beyannamenin tescili ve tescilin hukuki sonuçlarını, düzeltme ve iptal rejimini, basitleştirilmiş usulleri ve eşyanın teslimini ele alır.
Beyan yükümlülüğü ve beyan türleri
Bir gümrük rejimine tabi tutulmak istenen eşya, bu rejime uygun şekilde yetkili gümrük idaresine beyan edilir. İhracat, hariçte işleme, transit veya antrepo rejimi için beyan edilen serbest dolaşımda bulunan eşya ise gümrüğe verilen beyannamenin tescilinden itibaren gümrük bölgesinden çıkıncaya, imha edilinceye ya da beyanname iptal edilinceye kadar gümrük gözetimi altında kalır.
Gümrük beyanı; yazılı olarak, bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla, sözlü olarak veya eşya sahibinin eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla yapılabilir. Uygulamada ağırlıklı biçim, bilgisayar veri işleme tekniğiyle hazırlanan ve tescil edilen elektronik beyandır.
Yazılı beyan ve beyanname
Yazılı beyan, beyanname ile yapılır. Beyannamenin, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimini düzenleyen hükümlerin uygulanması için gerekli bütün bilgileri ihtiva etmesi ve imzalanması gerekir. Rejimin uygulanması için gerekli bütün belgeler beyannameye eklenir; beyan bilgisayar veri işleme tekniğiyle yapıldığında idare, eklenmesi gereken belgelerin beyanname ile birlikte ibrazını istemeyebilir. Bu hâlde belgeler, idare istediğinde ibraz edilmek üzere beyan sahibince muhafaza edilir.
Kazıntılı ve silintili beyannameler kabul edilmez; ancak hatalı yazının üzeri okunacak şekilde çizilerek yanına doğrusu yazılıp beyan sahibince imzalanmak ve tescil sırasında resmî mühürle onaylanmak suretiyle düzeltilebilir. Beyan sahibi, beyannameyi verme yetkisine sahip olan veya verilmesini sağlayabilen kişidir; tescilin belirli bir kişi için özel yükümlülükler getirdiği hâllerde beyan sahibinin gümrük bölgesinde yerleşik olması gerekir.
Beyannamenin tescili ve tescilin sonuçları
Beyanname, ait olduğu eşyanın gümrüğe sunulmuş olması hâlinde tescil edilir. Tescil işlemi, beyana ilişkin bilgilerin gümrük bilgisayar sistemine girilerek sistem tarafından tescil tarihi ve sayısı verilmesini ya da beyannamenin üzerine mühür vurularak sıra numarası ile tarih konulmasını ve beyanname bilgilerinin tescil defterine yazılmasını ifade eder.
Aksine hüküm bulunmadıkça, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimine ilişkin tüm hükümlerin uygulanmasında esas alınacak tarih beyannamenin tescil edildiği tarihtir. Tescil edilmiş beyanname, ait olduğu eşyanın vergileri ve para cezalarından dolayı taahhüt niteliğinde beyan sahibini bağlar ve gümrük vergileri tahakkukuna esas tutulur. Uygulanacak tarife, kıymet ve menşe kuralları da bu tarihe göre belirlenir.
Beyannamede düzeltme ve iptal
Başka bir eşyanın beyanı sonucunu doğurmaması kaydıyla, beyan sahibinin talebi üzerine beyannamedeki bir veya daha fazla bilginin düzeltilmesine gümrük idarelerince izin verilir. Ancak beyan sahibine eşyanın muayene edileceğinin bildirilmesinden, bilgilerin yanlış olduğunun tespit edilmesinden veya eşyanın teslim edilmesinden sonra beyannamede düzeltme yapılamaz; teslimden sonraki düzeltme yalnızca eşyanın tesliminden sonra beyanın kontrolüne ilişkin özel hükümler çerçevesinde mümkündür.
Gümrük idareleri, beyan sahibinin talebi ve eşyanın yanlışlıkla beyanname konusu rejime tabi tutulduğuna ya da beyan edilen rejime tabi tutulmasının özel nedenlerle artık mümkün olmadığına ilişkin kanıtlayıcı belgelerin ibrazı hâlinde tescil edilmiş beyannameyi iptal edebilir ve gerektiğinde yeni bir rejim beyanında bulunulmasına izin verebilir. Muayene bildirimi yapılmışsa, muayene sonucu alınmadan iptal talebi kabul edilmez.
Eşyanın teslimi
Eşyanın ilgili rejime tabi tutulma şartlarının yerine getirilmesi ve eşyanın yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlere tabi olmaması kaydıyla, gümrük idareleri tescilden sonra beyannamedeki bilgileri kontrol ederek veya belli hâllerde kontrol etmeksizin eşyayı teslim eder. Beyannamenin incelenmesi makul sürede tamamlanamıyor ve bu sırada eşyanın hazır bulundurulmasına gerek yoksa eşya yine teslim edilir.
Aynı beyanname kapsamı eşyanın tümünün aynı anda teslimi esastır; beyanname iki veya daha fazla kalemi kapsıyorsa her kaleme ilişkin bilgiler ayrı bir beyanname konusu eşya gibi değerlendirilir. Yasaklama veya kısıtlama nedeniyle teslim edilemeyen eşyanın tabi olacağı işlemler yönetmelikle belirlenir.
Basitleştirilmiş usuller ve tamamlayıcı beyan
Gümrük idareleri, usul ve formalitelerin mümkün olduğunca basitleştirilmesi için; beyannameye eklenmesi gereken belgelerden bazılarının eklenmemesine veya bazı bilgilerin beyannameye yazılmamasına, beyanname yerine eşyanın rejime tabi tutulması talebiyle birlikte ticari veya idari bir belgenin verilmesine, eşyanın rejime geçişinin kayıt yoluyla yapılmasına izin verebilir. Kayıt yoluyla işlemde beyan sahibi, eşyayı gümrüğe sunma yükümlülüğünden muaf tutulabilir.
Basitleştirilmiş usulle yapılan beyan, eşyanın teşhisi için gerekli bilgileri kapsamak zorundadır. Beyan sahibi genel, dönemsel veya özet niteliğinde bir tamamlayıcı beyanda bulunabilir; tamamlayıcı beyanların usul ve esasları yönetmelikle belirlenir. Sözlü beyan ve eşya sahibinin rejime tabi tutma isteğini ifade eden diğer tasarruflar için de usuller yönetmelikle düzenlenir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.