Gümrük Cezaları ve Kaçakçılıkla Mücadele

Gümrük hukukunda idari para cezalarını ve kaçakçılık suçlarını ele alır: vergi kaybına neden olan işlemler, yasak eşya, rejim ihlalleri ve usulsüzlükler, 5607 sayılı Kanundaki suç tipleri, nitelikli hâller, etkin pişmanlık ile arama ve elkoyma yetkileri.

İdari yaptırımların çerçevesi

Gümrük Kanununun ceza hükümleri, vergi kaybına neden olan işlemlere uygulanacak cezalar ile usulsüzlüklere ilişkin cezaları ayrı bölümlerde düzenler. Bu Kısmın İkinci Bölüm hükümlerine göre gümrük vergileri ile birlikte alınması gereken para cezaları, bu vergiler ile aynı zamanda karara bağlanarak tebliğ edilir ve aynı zamanda ödenir. Konusu ve yükümlüsünün aynı olması, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık bulunması şartıyla birden fazla işleme veya beyannameye ilişkin gümrük vergileri ve para cezaları için tek tahakkuk ve ceza kararı düzenlenebilir. İdari yaptırım kararları gümrük idarelerinin amirleri veya yardımcıları tarafından verilir.

Zamanaşımı bakımından idari yaptırıma konu fiil, ceza uygulamasını gerektiren bir fiile ilişkinse ve zamanaşımı daha uzun bulunan bu fiil nedeniyle ceza davası açılmışsa, idari yaptırım kararları Türk Ceza Kanunundaki dava ve ceza zamanaşımı süreleri içerisinde uygulanır. Gümrük vergileri alacağına bağlı idari para cezalarının zamanaşımı ise bu cezalara ilişkin gümrük vergilerinin zamanaşımına tabidir. Ceza, vergiden bağımsız bir yaptırım değildir; vergi alacağının kaderine sıkı biçimde bağlanmıştır.

Vergi kaybına neden olan işlemler

Serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda; Gümrük Tarifesini oluşturan unsurlarda veya vergilendirmeye esas olan sayı, baş, ağırlık gibi ölçülerinde aykırılık görüldüğü ve beyana göre hesaplanan ithalat vergileri ile muayene sonuçlarına göre alınması gereken ithalat vergileri arasındaki fark %5'i aştığı takdirde, ithalat vergilerinden ayrı olarak bu farkın üç katı para cezası alınır. Aykırılığın kıymet beyanından kaynaklanması hâlinde de Kanun, beyan edilen kıymet ile tespit edilen kıymet arasındaki ilişkiyi esas alan benzer bir ceza kurgusu öngörür.

Aykırılıkların gümrük idaresince tespit edilmesinden önce beyan sahibince bildirilmesi durumunda söz konusu cezalar yüzde on nispetinde uygulanır. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri için bu ceza hükümleri uygulanmaz; bu hâllerde usulsüzlük cezasına ilişkin hüküm uygulanır. Bir ila üçüncü fıkralara göre verilen cezalar, usulsüzlük cezası için öngörülen miktardan az olamaz. Bu düzenleme, beyan sahibinin kendi hatasını idare tespit etmeden bildirmesini teşvik eden bir indirim mekanizmasıdır.

Yasak eşya, antrepo ve özet beyan ihlalleri

Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrol sonucunda eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ithalinin yasaklanmış olduğunun tespiti hâlinde, varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra gümrüklenmiş değerinin dört katı idari para cezası verilir. Eşyanın değersiz, artık veya atık madde olması durumunda idari para cezası; dökme hâlinde gelen eşya için ton başına otuz bin Türk Lirası, ambalajlı gelmesi hâlinde kap başına altı yüz Türk Lirası olarak hesaplanır ve eşya yurt dışına çıkarılır.

Teminat alınmış olsa bile, gümrük işlemlerine başlanmadan veya işlemler bitirilip idarenin izni alınmadan gümrük antrepolarından ya da eşya konulmasına izin verilen yerlerden kısmen veya tamamen eşya çıkarılması, buralardaki eşyanın değiştirilmesi ya da sayımlarda kayıtlara göre eşyanın bir kısmının noksan olduğunun anlaşılması hâllerinde, bu eşyanın gümrük vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir. Özet beyan veya özet beyan olarak kullanılan belgelerdeki kayıtlı miktara göre noksan çıkan kapların durumu idarece belirlenecek süre içinde kanıtlanamazsa, bu noksan kaplara ait eşyadan tarife pozisyonuna göre hesaplanacak gümrük vergileri kadar para cezası alınır.

Rejim ihlalleri ve usulsüzlük cezaları

Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı; tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus taşıtlara ilişkin rejim ihlallerinde ise gümrük vergileri tutarının dörtte biri idari para cezası verilir. Bu cezalar da usulsüzlük cezası için öngörülen alt sınırdan az olamaz. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri hakkında rejim ihlali cezaları uygulanmaz; bu durumda usulsüzlük cezası hükümleri uygulanır.

Gümrük Kanununda ayrı bir ceza tayin edilmiş hâller saklı kalmak üzere, Kanuna aykırı hareket edenlere, söz konusu düzenlemelerde açıkça öngörülmüş olması kaydıyla altmış Türk Lirası usulsüzlük cezası uygulanır; bu miktar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Usulsüzlük cezası bazı hâllerde iki, dört veya sekiz katı olarak uygulanır. Örneğin geçerli bir temsil yetkisi olmadığı hâlde başka bir kişi adına veya hesabına gümrük idarelerinde iş takip edilmesi, cezanın dört katı olarak uygulandığı hâller arasındadır.

Kaçakçılık suçları: 5607 sayılı Kanun

Gümrük ceza hukukunun ikinci ayağını 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu oluşturur. Eşyayı gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır; eşyanın gümrük kapıları dışından ülkeye sokulması hâlinde verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır. Eşyayı aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokan kişi ise iki yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır.

Transit rejimi çerçevesinde taşınan serbest dolaşımda bulunmayan eşyayı rejim hükümlerine aykırı olarak gümrük bölgesinde bırakan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Belli bir amaç için kullanılmak veya işlenmek üzere geçici ithalat ve dahilde işleme rejimi çerçevesinde getirilen eşyayı hile ile yurt dışına çıkarılmış gibi işlem yapan kişi de aynı ceza ile cezalandırılır. Ayrıca ithalat veya ihracat vergilerinden muaf eşyayı belirlenen gümrük kapıları dışında başka yerlerden izinsiz ithal veya ihraç edenlere, Gümrük Kanunu uyarınca eşyanın CIF değerinin ya da FOB değerinin onda biri oranında para cezası verilir. Böylece aynı fiil, ağırlığına göre idari para cezası ya da adli yaptırım ile karşılanır.

Nitelikli hâller, etkin pişmanlık ve mücadele yetkileri

5607 sayılı Kanunda tanımlanan suçların bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde verilecek ceza iki kat artırılır; üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ise yarı oranında artırılır. Suçun konusunu oluşturan eşyanın Devletin siyasi, iktisadi veya askerî güvenliğini bozacak ya da çevre veya toplum sağlığını tehdit edecek nitelikte olması hâlinde verilecek hapis cezası on yıldan az olamaz.

Etkin pişmanlık, failin işlediği suçun sonuçlarını gidermesini teşvik eden bir kurumdur: Yedinci fıkrası hariç, Kanunda tanımlanan suçlardan birini işlemiş olan kişi, etkin pişmanlık göstererek suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine soruşturma evresi sona erinceye kadar ödediği takdirde hakkında verilecek ceza yarı oranında indirilir. Bu hüküm mükerrirler hakkında veya suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde uygulanmaz. Mücadele bakımından gümrük salonları ve gümrük kapılarında kaçak eşya sakladığından kuşkulanılan kişilerin üzeri, eşyası, yükleri ve araçları gümrük kontrolü amacıyla gümrük görevlilerince aranabilir ve tespit edilen kaçak eşyaya derhal elkonulur; belirlenen kapı ve yollardan başka yerlerden gümrük bölgesine girmek, çıkmak veya geçmek yasaktır. Kaçakçılığı önleme görevlileri, "dur" uyarısına uymayan kişiye karşı havaya ateş ederek uyarıyı yineler; ancak silahla karşılık verilmesi gibi meşru müdafaa durumunda doğrudan hedefe ateş edilebilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.