Gümrük Kıymeti
Gümrük kıymetinin hangi yöntemlerle ve hangi sırayla belirlendiğini, satış bedeline yapılacak ilaveler ile bedele dahil edilmeyen giderleri ve kıymetin Türk Lirası olarak beyanı ile kur çevrimini ele alır. Altı kıymet yöntemi ve bir hesap örneğiyle konu sınav düzeyinde toparlanır.
Gümrük kıymeti nedir, ne için gereklidir?
Gümrük kıymeti, Gümrük Tarifesinin ve eşya ticaretine ilişkin belirli konularda getirilen tarife dışı düzenlemelerin uygulanması amacıyla, kanunun kıymet bölümündeki hükümler çerçevesinde belirlenen kıymettir.
Kıymet, ad valorem (kıymet esasına göre) alınan verginin matrahıdır; ayrıca katma değer vergisi matrahının da temel unsurudur. Bu nedenle kıymetin bir lira eksik veya fazla beyan edilmesi, yalnızca gümrük vergisini değil, ithalatta alınan diğer vergi ve yükleri de etkiler. Kıymet tespiti, tarife pozisyonu tespitiyle birlikte dosyanın iki temel teknik sorusudur.
Birinci yöntem: satış bedeli
İthal eşyasının gümrük kıymeti eşyanın satış bedelidir. Satış bedeli, Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta gerekli düzeltmelerin de yapıldığı, fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır.
Satış bedelinin kıymete esas alınabilmesi dört koşula bağlıdır. Alıcının eşyayı elden çıkarması veya kullanımı, kanun ve yetkili mercilerce konulan kısıtlamalar, eşyanın tekrar satılabileceği coğrafi bölgeyi sınırlayan kısıtlamalar ve kıymeti önemli ölçüde etkilemeyen kısıtlamalar dışında hiçbir kısıtlamaya tabi olmamalıdır. Satış veya fiyat, kıymeti tespit edilemez bir koşul veya edim konusu olmamalıdır. Alıcının tekrar satışından doğan hasılanın bir bölümü satıcıya intikal ediyorsa, bu tutar ilave edilebilmelidir. Alıcı ile satıcı arasında ilişki bulunmamalı; ilişki varsa satış bedeli yine de kıymet olarak kabul edilebilir nitelikte olmalıdır.
Alıcı ile satıcı arasındaki ilişkinin varlığı tek başına satış bedelinin reddedilmesi için yeterli neden değildir. İlişki, fiyatı etkilemişse idare bedeli kabul etmez ve sıradaki yönteme geçilir.
Diğer yöntemler ve uygulama sırası
Satış bedeline göre belirlenemeyen kıymet, sıra hâlinde dört yöntemle belirlenir: aynı eşyanın satış bedeli, benzer eşyanın satış bedeli, Türkiye içinde satışa dayalı kıymet ve hesaplanmış kıymet. Bir üst bent hükümlerine göre kıymet belirlenebildiği sürece alt bende geçilemez.
Ancak beyan sahibinin yazılı talebinin idarece uygun bulunması şartıyla, Türkiye içinde satışa dayalı kıymet ile hesaplanmış kıymetin uygulama sırası değiştirilebilir. Bu istisna, maliyet verilerine ulaşabilen ithalatçıya kolaylık sağlar.
Bu yöntemlerin hiçbiri uygulanamıyorsa kıymet, GATT'ın VII nci maddesinin uygulanmasına ilişkin anlaşmanın ve kanunun kıymet bölümünün prensip ve genel hükümlerine uygun yöntemlerle, Türkiye'de mevcut veriler esas alınarak belirlenir. Kanun bu son aşamada hangi verilerin esas alınamayacağını da sayar: Türkiye'de üretilen eşyanın iç piyasa satış fiyatı, iki alternatiften yüksek olanını kabul ettiren sistem, eşyanın ihraç ülkesindeki iç piyasa fiyatı, hesaplanmış kıymet dışındaki maliyet bedeli, Türkiye'den başka bir ülkeye ihraç edilen eşyanın fiyatı, asgari gümrük kıymetleri ve keyfi veya fiktif kıymetler.
Satış bedeline yapılan ilaveler
Kıymet belirlenirken fiilen ödenen veya ödenecek fiyata bazı unsurlar eklenir: satın alma komisyonları dışındaki komisyonlar ve tellaliye, eşya ile tek eşya muamelesi gören kapların maliyeti, işçilik ve malzeme giderleri dahil ambalaj bedeli; alıcı tarafından bedelsiz veya düşük bedelle sağlanan malzeme, aksam, parça, araç, gereç, kalıp, tüketilen maddeler ile Türkiye dışında yapılan mühendislik, geliştirme, sanat ve çizim çalışmaları gibi hizmetlerin uygun payı; satış koşulu gereği ödenmesi gereken royalti ve lisans ücretleri; eşyanın tekrar satışından doğan hasılanın doğrudan veya dolaylı olarak satıcıya intikal eden bölümü.
İlaveler, bu unsurların fiyata dahil edilmemiş olması hâlinde yapılır. Fiyata zaten dahil edilmiş bir unsur ikinci kez eklenmez; bu nedenle ilave hesabı yapılırken sözleşme ve fatura kalemleri tek tek ayrıştırılır.
Kıymete dahil edilmeyen giderler
Fiilen ödenen veya ödenecek fiyattan ayırt edilebilmeleri koşuluyla bazı giderler gümrük kıymetine dahil edilmez: eşyanın gümrük bölgesine giriş yerine varışından sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri; ithalattan sonra yapılan inşa, kurma, montaj, bakım veya teknik yardım giderleri; yazılı bir finansman anlaşmasına dayanan ve piyasa faiz seviyesini aşmayan faiz giderleri; eşyanın Türkiye'de çoğaltılması hakkı için yapılan ödemeler; satın alma komisyonları; eşyanın ithali veya satışı nedeniyle Türkiye'de ödenecek ithalat vergileri.
Bu listenin sınavdaki işlevi şudur: ilave ve indirim kalemlerini karıştırmamak. Nakliye ve sigortanın hangi kısmının kıymete girdiği, teslim şekline (Incoterms® kuralına) göre belirlenir; kural metni ICC'nin telifindedir, bu nedenle burada yalnızca hangi tarafın hangi masrafı taşıdığı esas alınır. CIF teslimde navlun ve sigorta satıcıdadır ve fiyata dahildir; FOB teslimde ise bunlar ayrıca ilave edilir.
Kıymetin beyanı, kur çevrimi ve özel hâller
Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir.
Kıymet bölümü hükümleri, gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulduktan sonra serbest dolaşıma giren eşyanın kıymetinin belirlenmesine ilişkin özel hükümleri etkilemez. Ayrıca, genellikle konsinye şekilde teslim edilen çabuk bozulabilir eşyanın kıymeti, beyan sahibinin talebi üzerine idarece basitleştirilmiş usullere göre belirlenebilir. Bilgisayarlarda kullanılmak üzere veri veya komutlar yüklü bilgi taşıyıcılarının kıymet tespitine ilişkin usul ve esaslar ise yönetmelikle belirlenir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.