Serbest Dolaşıma Giriş ve İhracat Rejimi
Serbest dolaşıma giriş rejiminin şartlarını, nihai kullanım ve lehe oran uygulamalarını, serbest dolaşım statüsünün kaybını, ihracat rejimini, çıkışta beyan zorunluluğunu ve geri gelen eşya muafiyetini ele alır.
Serbest dolaşıma giriş rejimi
Gümrük bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi; ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin yerine getirilmesi ve kanunen alınması gereken gümrük vergilerinin tahsili ile mümkündür. Serbest dolaşıma giriş, eşyaya serbest dolaşım statüsü kazandırır; bu statü, eşyanın gümrük bölgesi içinde herhangi bir gümrük kısıtlaması olmaksızın dolaşabilmesi anlamına gelir.
Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tesciliyle birlikte eşyanın tabi olduğu rejim hükümleri uygulanmaya başlar; tarife, kıymet, menşe ve vergi oranı bu tarihe göre belirlenir. İthalatta uygulanacak oran ve önlemler, eşyanın pozisyonuna göre Türk Gümrük Tarife Cetveli ve İthalat Rejimi Kararına ekli listelerden doğrulanır.
Eşyanın gümrük bölgesine getirilmeden serbest dolaşıma girişine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Rejimin uygulanmasında İthalat Rejimi Kararı ve serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin tebliğler esas alınır.
Lehe oran ve karışık yükte tek pozisyon uygulaması
Beyan sahibi, tarımsal mali yükler dışında kalan ithalat vergilerinin oranlarının serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinden sonra, fakat eşyaya ilişkin gümrük vergilerinin ödenmesinden veya teminata bağlanmasından önce indirilmesi hâlinde lehine olan oranın uygulanmasını isteyebilir. Beyan sahibinden kaynaklanan nedenlerle gümrük işlemleri tamamlanamazsa bu imkân kullanılamaz.
Bir taşıma belgesi içeriği eşyanın değişik tarife pozisyonlarına girdiği hâllerde, her eşya için kendi pozisyonuna göre işlem yapılması ek iş yükü ve masrafa sebep oluyorsa, beyan sahibinin talebi üzerine idare eşyanın tamamına en yüksek ithalat vergi oranına tabi eşyanın pozisyonuna göre vergi uygulayabilir. Bu kolaylıkta beyan sahibi, daha yüksek oranı kabul etmiş olur.
Nihai kullanım ve serbest dolaşım statüsünün kaybı
Nihai kullanım nedeniyle indirimli veya sıfır vergi oranından yararlanarak serbest dolaşıma girmiş eşyanın gümrük gözetimi, nihai kullanım olarak kabul edilen amaç dışında kullanılması hâlinde sona erer; eşya, kullanım amacı dışında kullanılacaksa idarenin izniyle gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanıma tabi tutulur. Aksi hâlde vergi farkı ve idari yaptırımlar gündeme gelir.
Serbest dolaşımda bulunan eşya belirli hâllerde bu statüsünü kaybeder: serbest dolaşıma giriş beyannamesinin iptal edilmesi, geri ödeme veya kaldırma kararı verilmesi, eşyanın ihracat, hariçte işleme, transit veya antrepo rejimlerine tabi tutulması gibi durumlarda eşya yeniden serbest dolaşımda olmayan eşya statüsüne geçer. Statü kaybı, sonraki işlemlerde rejim seçimini ve vergilendirmeyi doğrudan etkiler.
İhracat rejimi
İhracat rejimi, serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla gümrük bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. İhracat; ticaret politikası önlemleri ve gerektiğinde ihracat vergileri de dâhil olmak üzere çıkış işlemlerine ilişkin hükümlerin uygulanmasıyla gerçekleştirilir. Gümrük bölgesinden ihraç edilecek eşya, ihracata ilişkin gümrük beyannamesi ile yetkili gümrük idaresine beyan edilir; beyannameye tabi olmayacak hâl ve şartlar yönetmelikle belirlenir.
İhraç eşyası, beyannamenin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliğini gümrük kontrolünden çıktığı sırada da aynen muhafaza etmesi ve bu hâliyle gümrük bölgesini terk etmesi koşuluyla fiilen ihraç edilmiş sayılır; bu durumda eşya üzerindeki gümrük kontrolü sona erer. İhracatta da beyan, tescil ve kontrol zinciri ithalatla aynı disipline tabidir.
İhracat rejimi kapsamında eşya, çıkış gümrük idaresinin kontrolüne tabidir; ihracat işlemleri, ihracata ilişkin tebliğlerle belirlenen usul ve esaslara göre yürütülür.
Çıkışta beyan zorunluluğu ve geri gelen eşya
Gümrük bölgesinin kara suları veya hava sahasından gümrük bölgesi içinde durmaksızın geçen taşıt araçları ile taşınan eşya hariç olmak üzere, gümrük bölgesinden çıkacak eşya için gümrük beyannamesi ya da beyanname verilmesinin gerekmediği durumda özet beyan verilir. Çıkış işlemlerinde beyanın ibraz süresi ve istisnaları yönetmelikle düzenlenir.
Serbest dolaşımda bulunan eşya, gümrük bölgesinden veya Türkiye'nin dâhil olduğu gümrük birliği gümrük bölgelerinin diğer bir noktasından ihraç edildikten sonra üç yıl içinde yeniden serbest dolaşıma girmesi ve beyan sahibinin talebi üzerine ithalat vergilerinden muaf tutulur. Üç yıllık süre beklenmeyen hâller veya mücbir sebeplerle uzatılabilir. Eşya, ihraç edilmeden önce özel amaçlı kullanım nedeniyle indirimli veya sıfır orandan yararlanmışsa, aynı amaca yönelik yeniden serbest dolaşıma girişte bu imkân şartlarıyla birlikte değerlendirilir.
Muafiyetin kapsamı sınırsız değildir: aynen ihraç edildiği durumda olması hâli hariç, hariçte işleme rejimi çerçevesinde ihraç edilen eşyaya ve ihracı bir dış ticaret önlemine konu olan eşyaya bu muafiyet tanınmaz. İthal amacının ilk girişteki amaçla aynı olmaması hâlinde, eşyaya uygulanacak ithalat vergileri tutarı serbest dolaşıma ilk girişi sırasında alınmış tutar kadar indirilir; ilk girişte alınan tutar yeniden girişte alınacak tutardan fazlaysa hiçbir iade yapılmaz.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.