Finansman Yönetimi ve Finansal Tablolar

Finansman yönetimi, işletmenin ihtiyaç duyduğu parayı en uygun maliyetle sağlamak ve kullanmaktır. Bu konu finansman kaynaklarını, finansal tabloları, oran analizini ve ihracat finansmanını ele alır.

Finansman yönetiminin iki sorusu

Finansman yönetimi iki temel soruya cevap verir:

1. Kaynak nereden bulunacak? Öz kaynak mı, yabancı kaynak mı, hangi vade ve maliyetle?
2. Kaynak nereye yatırılacak? Stok, alacak, makine, bina veya yeni pazar?

Bu iki soru arasındaki denge, işletmenin finansal yapısını belirler. Kısa vadeli ihtiyaç (stok, alacak) kısa vadeli kaynakla, uzun vadeli yatırım (makine, bina) uzun vadeli kaynakla finanse edilmelidir. Kısa vadeli kaynakla uzun vadeli yatırım yapmak, vade uyumsuzluğu yaratır ve borç çevirme riskini büyütür.

Temel kural şudur: Vade uyumu sağlanmadan kârlılık sürdürülemez. Ucuz görünen kısa vadeli kredi, sürekli yenilendiğinde faiz ve kur riskini taşır.

Finansman kaynakları

Kaynaklar iki ana gruba ayrılır:

- Öz kaynak: Ortakların koyduğu sermaye ve işletmede bırakılan kâr. Geri ödeme yükümlülüğü yoktur, karar gücü verir; ancak sınırlıdır.
- Yabancı kaynak: Banka kredisi, tahvil, tedarikçi kredisi, leasing. Faiz veya kira maliyeti vardır, geri ödenir; ancak yönetim kontrolü paylaşılmaz.

Yabancı kaynak vadeye göre ayrılır: Bir yıl içinde ödenecek borçlar kısa vadeli, bir yılı aşan borçlar uzun vadelidir. Kısa vadeli kaynaklar genelde daha ucuz görünür, çünkü vade riski düşüktür; buna karşılık her yenilemede faiz ve koşul değişebilir.

İhracat işletmesinde tedarikçi kredisi önemli bir kaynaktır: Malın bedeli vadeli ödenir, mal ise peşin satılabilir. Bu, işletmeye kısa süreli faizsiz finansman sağlar; ancak vade kaçırıldığında tedarik ilişkisi ve iskonto kaybedilir.

Çalışma sermayesi ve nakit döngüsü

Çalışma sermayesi, dönen varlıklar ile kısa vadeli borçlar arasındaki farktır. Pozitif olması, kısa vadeli borçların dönen varlıklarla karşılanabildiğini gösterir.

Nakit döngüsü, paranın stoğa, stoğun alacağa, alacağın nakde dönmesi arasındaki süredir:

Nakit döngüsü = Stokta kalma süresi + Alacak tahsil süresi − Borç ödeme süresi

Örnek: Stok 60 gün, alacak 45 gün, tedarikçiye ödeme 30 gün ise döngü 60 + 45 − 30 = 75 gün. İşletme bu 75 gün boyunca dışarıdan finansman bulmak zorundadır.

Döngüyü kısaltmanın üç yolu vardır: stoğu hızlandırmak, alacağı erken tahsil etmek ve tedarikçi vadesini uzatmak. İhracatta alacak süresi genellikle uzundur; bu nedenle vade ve ödeme şekli, fiyat kadar önemli bir rekabet unsurudur.

Finansal tablolar

Finansal tablolar, işletmenin ekonomik fotoğrafıdır. Üç temel tablo vardır:

- Bilanço: Belirli bir tarihte varlıkları, borçları ve öz kaynağı gösterir. Temel denklem: Varlıklar = Borçlar + Öz kaynak.
- Gelir tablosu: Bir dönemin gelir, gider ve kârını gösterir. Faaliyet kârı ile net kâr ayrı okunur.
- Nakit akış tablosu: Dönem içinde nakit giriş ve çıkışını işletme, yatırım ve finansman faaliyetlerine göre gösterir.

Kâr ile nakit aynı şey değildir. Kârlı görünen bir işletme, alacaklarını tahsil edemezse nakit sıkıntısına düşebilir. Bu nedenle gelir tablosu tek başına yeterli değildir; nakit akış tablosuyla birlikte okunmalıdır.

Tabloların hukuki dayanağı kanunla belirlenmiştir: Tacir, ticari faaliyetinin başında ve her dönem sonunda varlık ve borçlarını gösteren finansal tabloyu çıkarmak zorundadır.

Oran analizi

Oran analizi, tabloların tek başına anlattığından fazlasını görünür kılar. Dört grup oran kullanılır:

- Likidite: Cari oran = Dönen varlıklar / Kısa vadeli borçlar. Asit-test oranı stokları dışarıda bırakır.
- Kaldıraç: Yabancı kaynak / Toplam kaynak. Borç yükünü gösterir; yüksek oran faiz ve geri ödeme riskini artırır.
- Kârlılık: Net kâr / Satışlar, Net kâr / Öz kaynak. Kârın büyüklüğünü değil, verimini ölçer.
- Faaliyet: Stok devir hızı, alacak devir hızı. Varlıkların ne hızda paraya döndüğünü gösterir.

Oranın tek başına anlamı yoktur; karşılaştırma gerekir: aynı sektör, aynı dönem ve önceki yıllarla. Sektör ortalamasının çok üzerinde bir kârlılık, çoğu zaman muhasebe kaydı veya tek seferlik gelir kaynaklıdır.

İhracatta finansman ve kur riski

İhracat, satıştan tahsile kadar uzun bir süre taşır. Bu süreyi finanse eden araçlar şunlardır:

- Peşin ödeme: İhracatçı için en güvenli yöntemdir; alıcı için risk taşır.
- Akreditif: Banka şartlı taahhüdü; belgeler şartlara uygun sunulursa ödeme garanti edilir.
- Vesaik mukabili: Belgeler banka aracılığıyla teslim edilir; ödeme alıcının kabulüne bağlıdır.
- Faktoring ve forfaiting: Alacağın bankaya veya finans kuruluşuna devri; nakit erken sağlanır, maliyet düşülür.

Kur riski, döviz cinsinden alacak ve borçların ulusal para karşısında değer değiştirmesidir. Risk üç yolla yönetilir: para birimini eşleştirmek (alacak ve borcu aynı para biriminde tutmak), vadeli işlem sözleşmesi yapmak ve fiyata kur ayarlama maddesi koymak. Kur riskini yok saymak, kâr marjından daha büyük kayba yol açabilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.