İhracat Bedellerinin Getirilmesi Yükümlülüğü
İhracat bedelinin yurda getirilmesi yükümlülüğünün dayanağını, temel süreyi ve ödeme şekillerini, özelliği olan ihracatta geçerli süreleri, sorumluları ve hesap kapatma sürecini tebliğ metninden aktarır.
Yükümlülüğün dayanağı ve temel kural
İhracat bedelinin yurda getirilmesi yükümlülüğü iki katmanlı bir düzenin ürünüdür. 32 sayılı Kararın 8 inci maddesi ihracat bedellerinin tasarrufunu serbest bırakır ve Bakanlığa, ihtiyaç duyulması halinde bedellerin yurda getirilmesine ilişkin düzenleme yapma yetkisi verir. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan ihracat bedellerine ilişkin tebliğ, usul ve esasları belirler.
Tebliğin temel kuralı şudur: Türkiye'de yerleşik kişiler tarafından gerçekleştirilen ihracat işlemlerine ilişkin bedeller, ithalatçının ödemesini müteakip doğrudan ve gecikmeksizin ihracata aracılık eden bankaya transfer edilir veya getirilir. Bedellerin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez.
Bu hükümde iki ölçü birlikte yer alır. Birincisi nitelik ölçüsüdür: bedel, ihracata aracılık eden bankaya gelmelidir. İkincisi süre ölçüsüdür: süre fiili ihraç tarihinden işlemeye başlar ve 180 günü aşamaz. Ayrıntılı süreler ve istisnalar tebliğin ilerleyen maddelerinde düzenlenmiştir.
Ödeme şekilleri ve para birimi
Tebliğ, bedelin hangi ödeme şekilleriyle getirilebileceğini sayar: akreditifli ödeme, vesaik mukabili ödeme, mal mukabili ödeme, kabul kredili akreditifli ödeme, kabul kredili vesaik mukabili ödeme, kabul kredili mal mukabili ödeme ve peşin ödeme. Bu liste, dış ticarette kullanılan klasik ödeme şekillerinin kambiyo karşılığıdır.
Para birimi bakımından esas, ihracat bedelinin beyan edilen Türk parası veya döviz üzerinden yurda getirilmesidir. Ancak esneklik tanınmıştır: döviz üzerinden yapılacağı beyan edilen ihracat karşılığında farklı bir döviz cinsinin veya Türk parası üzerinden yapılacağı beyan edilen ihracat karşılığında döviz getirilmesi mümkündür.
Bedelin yolcu beraberinde efektif olarak yurda getirilmesi hâlinde, gümrük idarelerine beyan edilmesi zorunludur. Bu beyan, banka kaydı yerine geçen izi kurar ve bedelin yurda girdiğinin kanıtlanmasında kullanılır.
Özelliği olan ihracatta süreler
Tebliğ, genel 180 günlük sürenin yanında özelliği olan ihracat türleri için ayrı süreler belirler.
- Yurt dışına müteahhit firmalarca yapılacak ihracatın bedelinin 365 gün içinde yurda getirilmesi zorunludur.
- Konsinye yoluyla yapılacak ihracatta bedeller, kesin satışı müteakip; uluslararası fuar, sergi ve haftalara bedelli olarak satılmak üzere gönderilen malların bedelleri ise gönderildikleri fuar, sergi veya haftanın bitimini müteakip 180 gün içinde yurda getirilir.
- Geçici ihracı yapılan malların verilen süre veya ek süre içinde yurda getirilmemesi ya da bu süreler içinde satılması hâlinde satış bedeli, süre bitiminden veya kesin satış tarihinden itibaren 90 gün içinde yurda getirilir.
- Kredili veya kiralama yoluyla yapılan ihracatta bedel, kredili satış veya kiralama sözleşmesinde belirlenen vade tarihlerini izleyen 90 gün içinde yurda getirilir.
- İhracat işlemlerine ait sözleşmelerde bedellerin tahsili için fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günden fazla vade öngörülmesi durumunda, bedeller vade bitiminden itibaren 90 gün içinde yurda getirilir.
Son iki hâl, uygulamada en çok karıştırılan noktadır: uzun vadeli satışta süre, vadenin bitiminden sonra işlemeye başlar.
Sorumluluk: ihracatçı ve banka
İhraç edilen malların bedelinin süresinde yurda getirilmesinden ve ihracat hesabının süresinde kapatılmasından ihracatçılar sorumludur. Sorumluluk, bedelin getirilmemesi hâlinde muhatabın kim olacağını belirler.
Tebliğ, alacağın satın alınması suretiyle ticari riskin bankalar veya faktoring şirketlerince üstlenilmesi durumunda, ihracat bedelinin yurda getirilmesi ile ilgili sorumluları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığını yetkili kılar. Böylece faktoring işlemi, sorumluluğun kime ait olacağı sorusunu gündeme getirebilir.
İhracata aracılık eden bankalar ise ihracat bedellerinin yurda getirilmesini izlemekle yükümlüdür. İzleme yükümlülüğü, hesap kapatma ve ihbar sürecinin banka tarafında yürütülmesinin dayanağıdır.
Bedelden yapılan indirimler ve mahsup
Yurda getirilmesi gereken tutar, ihracat bedelinin tamamı olmayabilir. Tebliğ, ihracatla ilgili bazı masrafların bedelden indirilmesine izin verir: navlun, sigorta primi, komisyon, ardiye, depolama, antrepo, gümrük resmi, harç ve faktoring masrafları ile uluslararası para piyasalarında geçerli faiz oranlarını geçmemek üzere iskonto giderleri. Konsinyasyon yoluyla ihraç edilen mallarla ilgili nakil, muhafaza, bakım, fümigasyon, rafa, satış ve benzeri masraflar da bu kapsamdadır.
Ticari teamüllerin gereği olarak satış akdinde veya akreditiflerde varış yerinde tartı ve analiz yapılması şartı bulunuyorsa, tartı ve analiz sonucunda tespit edilen vezin noksanlığı veya kalite farkı ile ekspertiz ve tahkim ücretleri ve rafa masraflarının mal bedelinden mahsubu da mümkündür. Bu indirim ve mahsuplar bankalarca incelenip sonuçlandırılır.
Karşılıklı ticarette ise mahsup yolu açıktır: dış ticaret mevzuatı hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilen mal ihraç ve ithalinde, tarafların aynı kişiler olması ve ihraç bedellerinin yurda getirilme süresi içinde kalınması kaydıyla, mal ihraç ve ithal bedellerinin bankalarca mahsubuna ilişkin esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenir. Mahsuba izin verilen hallerde ihracat bedelleri süresi içinde yurda getirilmiş sayılır.
Hesap kapatma, ihbar ve ihtarname
Ticari amaçla mal ihracında, bedelleri yurda getirilme süresi içinde gelen ihracatla ilgili hesaplar aracı bankalarca kapatılır. Bankalar, bedellerin yurda getirildiğine dair İhracat Bedeli Kabul Belgesi düzenler.
Süresi içinde kapatılmayan ihracat hesapları aracı bankalarca 5 iş günü içinde, muamelenin safhalarını belirtecek şekilde yazılı olarak ilgili Vergi Dairesi Başkanlığına veya Vergi Dairesi Müdürlüğüne ihbar edilir. İhbarı müteakip 10 iş günü içinde ilgililere, hesapların kapatılmasını teminen 90 gün süreli ihtarname gönderilir. Bu süre içinde hesapların kapatılması veya mücbir sebep hallerinin ya da haklı durumun belgelenmesi gerekir.
İhbar ve ihtarname zinciri, yükümlülüğün idari aşamaya geçişini gösterir. Süreler iş günü olarak düzenlenmiştir; sürelerin hesabında 32 sayılı Kararın 22 nci maddesi uygulanır ve son günün resmî tatile rastlaması hâlinde süre izleyen ilk iş gününün çalışma saati sonunda biter.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.