Forward Sözleşmeleri ve Faiz Paritesi
Forward sözleşmesinin kuruluşu ve tarafları, tezgâh üstü yapısı, vadeli kurun faiz paritesiyle fiyatlanması, prim ve indirim, ihracatçı ve ithalatçı açısından kullanımı, karşı taraf riski.
Forward nedir
Forward, tarafların bugün anlaştığı fiyat üzerinden, belirli bir tutarı gelecekteki belirli bir tarihte alıp satmayı taahhüt ettiği sözleşmedir. Sözleşmenin kurulması sırasında bir ödeme yapılmaz; taraflar vadede teslim ve ödeme yükümlülüğü altına girer. Forward, organize borsada değil, bankalar ve müşteriler arasında tezgâh üstü piyasada yapılır. Bu nedenle tutar, vade ve para birimi tarafların ihtiyacına göre serbestçe belirlenebilir. Sözleşme tarafları birbirine karşı yükümlüdür; banka araya girdiğinde müşteri için karşı taraf banka olur. Forward, kur riskini sabitlemenin en yalın ve yaygın aracıdır.
Vadeli kurun fiyatlanması
Vadeli kur, spot kur ile iki para biriminin faiz oranları arasındaki ilişkiye göre belirlenir. Faiz paritesi, aynı risk ve vadeye sahip iki yatırımın farklı para birimlerinde farklı getiri sağlamaması gerektiğini ifade eder. Yüksek faizli para biriminin vadeli kuru, spot kura göre indirimli; düşük faizli para biriminin vadeli kuru ise primli işlem görür. Bu fark, iki para birimi arasındaki faiz farkını yansıtır ve piyasada arbitraj fırsatı bırakmayacak şekilde oluşur. İşletme için vadeli kur, gelecekteki kur beklentisinin değil, bugünkü faiz koşullarının fiyatıdır. Bu nedenle forward maliyeti, kur tahminiyle değil, spot kur ve faiz farkıyla karşılaştırılmalıdır.
Prim ve indirim
Vadeli kurun spot kurdan yüksek olması prim, düşük olması indirim olarak adlandırılır. Prim ve indirim, mutlak kur farkı veya yıllıklandırılmış yüzde olarak ifade edilebilir. Yıllıklandırma, farklı vadelerdeki fiyatlamaları karşılaştırmayı kolaylaştırır. İhracatçı vadeli satış yaptığında, primli bir vadeli kur lehine; indirimli bir kur aleyhine sonuç doğurur. Ancak prim veya indirim tek başına korunmanın iyi ya da kötü olduğunu göstermez; belirleyici olan işletmenin maliyet yapısı ve bütçesidir. Korunmanın amacı en yüksek kuru yakalamak değil, nakit akışını öngörülebilir kılmaktır. Bu nedenle fiyatlama, spekülatif beklentiyle değil, bütçe hedefiyle karşılaştırılmalıdır.
İhracatçı ve ithalatçı kullanımı
İhracatçı, vadeli döviz alacağını forward satışıyla sabitleyerek tahsilatının Türk lirası karşılığını bugünden bilir. İthalatçı ise vadeli döviz borcunu forward alımıyla kapatarak ödeyeceği tutarı sabitler. Her iki durumda da vade ve tutar, sözleşmedeki nakit akışıyla mümkün olduğunca eşleşmelidir. Eksik veya fazla korunma, kalan pozisyonu açık bırakır ya da gereksiz işlem maliyeti doğurur. Vadede fiziksel teslim yerine netleştirme (fark ödemesi) kararlaştırılabilir; bu, özellikle aynı para biriminde zaten nakit akışı olan işletmeler için pratiktir. Forward, opsiyondan farklı olarak esneklik sunmaz; kur lehte hareket etse bile işletme sözleşmeyle bağlıdır. Bu nedenle forward, kesin nakit akışları için uygundur.
Karşı taraf ve likidite riski
Forward tezgâh üstü bir sözleşme olduğu için taraflar birbirinin ödeme gücüne maruzdur. Vadede kur işletmenin aleyhine hareket etmişse, karşı tarafın yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde işletme korunma etkisini kaybeder. Bu nedenle banka seçiminde kredi notu, sermaye yeterliliği ve limitler dikkate alınmalıdır. Sözleşmenin erken sona erdirilmesi hâlinde piyasa değerine göre bir kapatma maliyeti doğabilir; bu da likidite riskidir. Uzun vadeli ve büyük tutarlı forward işlemlerinde teminat veya kredi limiti istenmesi yaygındır. İşletme, karşı taraf riskini tek bir bankada yoğunlaştırmamalı ve limitleri düzenli izlemelidir. Korunma aracının kendisi yeni bir risk kaynağına dönüşmemelidir.
Sözleşmenin hukuki niteliği
Forward sözleşmesi, taraflara gelecekte ifa yükümlülüğü yükleyen bir sözleşmedir. Sözleşmenin geçerliliği için yazılı şekil zorunlu değildir; ancak uygulamada bankalarla yapılan işlemler yazılı çerçeve sözleşmesine bağlanır. Çerçeve sözleşme, işlem limitlerini, teminat yükümlülüğünü, erken kapatma koşullarını ve uyuşmazlık çözümünü düzenler. Türev araçlar sermaye piyasası mevzuatında tanımlanmıştır; değeri bir döviz fiyatına veya fiyat değişikliğine bağlı araçlar bu kapsamdadır. Bankaların vadeli işlem sözleşmesi yapabilmesi bankacılık mevzuatındaki faaliyet izinlerine tabidir. İşletme, karşı tarafın yetkili olduğunu ve sözleşmenin kendi iç politikasına uygun olduğunu doğrulamalıdır. Hukuki belirsizlikler, ekonomik korunmanın etkisini zayıflatır.
Forward ve diğer araçlarla karşılaştırma
Forward, futures ve opsiyon arasındaki seçim, ihtiyacın kesinliğine ve esneklik beklentisine göre yapılır. Futures standarttır ve borsada işlem görür; günlük uzlaşma ve teminat gerektirir. Opsiyon, prim ödenmesi karşılığında lehte hareketten yararlanma hakkı verir; bu esnekliğin maliyeti vardır. Forward ise sıfır primli görünse de fırsat maliyeti taşır ve karşı taraf riski içerir. Kesin tutarlı ve kesin vadeli işlemlerde forward genellikle en uygun araçtır. Belirsiz veya iptal edilebilir işlemlerde opsiyon, standart ihtiyaçlarda futures düşünülebilir. İşletme, araçları tek tek değil, toplam korunma portföyü içinde değerlendirmelidir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.