DAP, DPU ve DDP

Teslimin varış yerinde gerçekleştiği ve riskin en uzun süre satıcıda kaldığı üç kuralı ele alır: DAP, 2020 sürümünde adı değişen DPU ve ithalat gümrük işlemleriyle vergileri satıcıya yükleyen DDP. Üç kural arasındaki boşaltma ve gümrük farkı ile DDP'nin uygulamadaki sınırları incelenir.

DAP: varış yerinde boşaltmaya hazır teslim

DAP kuralında satıcı, eşyayı kararlaştırılan varış yerine getirir ve boşaltmaya hazır biçimde alıcının tasarrufuna bırakır. Teslim ve risk geçişi bu anda gerçekleşir; eşyanın varış yerine kadar taşınmasından doğan bütün masraflar satıcıya aittir. Eşyanın taşıma aracından boşaltılması ise alıcının işidir.

DAP'ta ihracat gümrük işlemleri satıcıya, ithalat gümrük işlemleri alıcıya aittir. Satıcıya sigorta yaptırma yükümlülüğü getirilmemiştir; ancak risk varış yerine kadar satıcıda kaldığı için, uzun ve çok araçlı taşımalarda satıcının kendi menfaatine sigorta yaptırması ticari bir gereklilik olarak ortaya çıkar. Sigorta yükümlülüğünün bulunmaması, satıcının sigorta yaptırmayacağı anlamına gelmez; yalnızca alıcının bunu satıcıdan isteme hakkı yoktur.

DPU: 2020 sürümünde adı ve sırası değişen kural

DPU, DAP'ın boşaltma yükümlülüğünü satıcıya yükleyen kardeşidir. Satıcı eşyayı kararlaştırılan varış yerine getirir ve boşaltılmış olarak alıcının tasarrufuna bırakır. Bu kural, satıcının eşyayı boşaltmakla yükümlü olduğu tek kuraldır; boşaltma sırasında oluşan hasar satıcıda kalır. İhracat gümrük işlemleri satıcıya, ithalat gümrük işlemleri alıcıya aittir.

2010 sürümünde bu kuralın adı "Delivered at Terminal" (DAT) idi ve teslim yeri terminal ile sınırlıydı. 2020 sürümünde kuralın adı "Delivered at Place Unloaded" (DPU) olarak değiştirildi; böylece teslim yeri artık terminal olmak zorunda değil, kararlaştırılan herhangi bir yer olabilir. Kuralın adı değişirken sıralaması da değiştirildi: DPU, DAP'tan sonra gelecek biçimde düzenlendi. Bu değişiklikler, uygulamada DAT yazan eski sözleşmelerin güncellenmesini gerektirir; sözleşmede hangi sürümün kararlaştırıldığının açıkça yazılması bu nedenle önemlidir.

DDP: ithalat gümrük işlemleri ve vergiler satıcıda

DDP kuralında satıcı, eşyayı kararlaştırılan varış yerine getirir, boşaltmaya hazır biçimde alıcının tasarrufuna bırakır, ithalat gümrük işlemlerini yapar ve ithalat vergilerini öder. DDP, ithalat gümrük işlemlerinin satıcıya ait olduğu tek kuraldır; boşaltma yine alıcının işidir.

İthalatta gümrük yükümlülüğü, ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi için verilecek gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar ve yükümlü, beyan sahibidir; dolaylı temsil durumunda hesabına gümrük beyanında bulunulan kişi de yükümlüdür. Bir eşyaya uygulanacak ithalat vergileri tutarı, o eşyaya ilişkin gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihteki vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına göre belirlenir. Gümrük vergileri deyimi, ilgili mevzuat uyarınca eşyaya uygulanan ithalat vergilerinin ya da ihracat vergilerinin tümünü ifade eder. DDP'de satıcı, ithalatçı gümrük idaresine karşı beyanın doğruluğundan sorumlu olduğu için kıymet, tarife ve menşe bilgilerini alıcıdan istemek zorunda kalır.

DDP'nin uygulamadaki sınırları

DDP teoride alıcı için en rahat kuraldır; ancak uygulamada ciddi sınırları vardır. İthalat beyanını verecek kişinin Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik olması gerekir; yurt dışında yerleşik bir satıcı, transit taşımacılık veya arızi beyan istisnaları dışında beyan sahibi olamaz ve Türkiye'de yerleşik bir dolaylı temsilci görevlendirmek zorunda kalır. Dolaylı temslide temsilci kendi adına, ancak hesabına beyanda bulunulan kişi adına hareket eder.

İkinci sınırlama maliyete ilişkindir. İthalatta ödenen katma değer vergisi, ithalat sırasında ödenen her türlü vergi, resim, harç ve paylar matraha dâhil edilerek hesaplanır; satıcının Türkiye'de vergi mükellefiyeti yoksa ödediği bu vergiyi indirim konusu yapamaz ve tutar doğrudan maliyetine döner. Ayrıca eşyanın ithali veya satışı nedeniyle Türkiye'de ödenecek ithalat vergileri, gümrük kıymetine eklenen unsurlar arasında sayılmamıştır; bu kalemler kıymete eklenmez, kıymet üzerinden ayrıca hesaplanır. Bu nedenle DDP, satıcı açısından fiyatlaması en zor kuraldır ve genellikle satıcının ithalatçı ülkede yerleşik bir iştirakinin bulunduğu hâllerde tercih edilir.

D grubunda risk ve boşaltma

DAP, DPU ve DDP'de risk varış yerinde teslimle alıcıya geçer. Satıcı, teslim şekilleri arasında riski en uzun süre taşıyan gruptur; eşya satıcının ülkesinden çıktıktan sonra da uzun bir süre satıcının risk alanında kalır. Üç kuralda da satıcıya sigorta yükümlülüğü getirilmemiştir; buna karşılık riskin satıcıda kaldığı süre uzadığı için sigortasız çalışmak satıcı açısından ağır sonuçlar doğurabilir.

Boşaltma yükümlülüğü üç kuralda farklı dağıtılır: DAP ve DDP'de boşaltma alıcıya, DPU'da satıcıya aittir. Boşaltma sırasında oluşan hasar da bu paylaşıma göre belirlenir. Taşıma hükümleri ayrıca, sözleşmeden, durumun gereğinden veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça gönderenin eşyayı taşıma güvenliğine uygun biçimde yüklemek ve aynı şekilde boşaltmak zorunda olduğunu; taşıyıcının da yüklemenin işletme güvenliğine uygun olmasını sağlamakla yükümlü bulunduğunu belirtir.

Sınav için akılda kalan

Üç kuralda da teslim varış yerinde gerçekleşir ve risk varışta alıcıya geçer. Fark, boşaltma ile ithalat gümrük işlemlerinin paylaşımındadır. DAP'ta boşaltma alıcıda, ithalat gümrük işlemleri alıcıdadır. DPU'da boşaltma satıcıda, ithalat gümrük işlemleri alıcıdadır; DPU 2020'de DAT'ın yerini almış ve DAP'tan sonra sıralanmıştır. DDP'de boşaltma alıcıda, ithalat gümrük işlemleri ve vergiler satıcıdadır. Üçünde de satıcıya sigorta yükümlülüğü yüklenmemiştir; yalnız CIF ve CIP'te satıcı sigorta yaptırmakla yükümlüdür.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.