Incoterms® Kurallarına Giriş

Incoterms® kurallarının ICC tarafından yayımlanan özel kurallar olduğunu, her taşıma türü ile yalnız deniz ve iç suyolu taşımalarına özgü iki grup ayrımını, kuralların satıcı ve alıcı yükümlülükleri biçimindeki yapısını ve 2020 sürümünde yapılan başlıca değişiklikleri ele alır.

Incoterms® kuralları nedir?

Incoterms® kuralları, ICC (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından 1936'dan bu yana yayımlanan ve satım sözleşmelerinde teslimden doğan görev, masraf ve riskleri açıklığa kavuşturan standart terimler kümesidir. ICC'nin belirttiğine göre kurallar, UNCITRAL tarafından dış ticarette en yaygın terimlerin yorumunda küresel standart olarak tanınmıştır. Kurallar uluslararası satışlarda kullanılabildiği gibi iç satışlarda da kararlaştırılabilir.

En güncel sürüm Incoterms® 2020'dir ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe girmiştir. Sürüm, 11 kural ile bu kuralların nasıl seçileceğine ilişkin rehberden oluşur. Kurallar kanun değildir; satım sözleşmesine dahil edildikleri ölçüde taraflar arasında bağlayıcı olur. Bu nedenle sözleşmede kural adının yanında coğrafi yer ve sürüm de yazılmalıdır.

İki grup ayrımı: her taşıma türü ve yalnız deniz taşımaları

Kurallar taşıma türüne göre ikiye ayrılır. Her taşıma türünde kullanılabilen kurallar EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP'dir. Bu kurallar karayolu, demiryolu, havayolu, denizyolu ve çok modlu taşımalarda kullanılabilir. Yalnız deniz ve iç suyolu taşımalarına özgü kurallar ise FAS, FOB, CFR ve CIF'tir.

Ayrım yalnız sınav bilgisi değildir. Konteynerle taşınan yük, limanda gemiye yüklenmek üzere bir terminale bırakılır; gemiye yüklenme ile terminale bırakılma arasında günler geçebilir. Deniz kurallarında risk gemiye yükleme anına bağlandığı için bu bekleme süresinde risk satıcıda kalır. Bu nedenle konteyner, hava ve demiryolu taşımalarında her taşıma türüne uygun kurallar tercih edilir.

Kuralların yapısı: A ve B yükümlülükleri

Her kural, satıcının yükümlülüklerini (A maddeleri) ve alıcının yükümlülüklerini (B maddeleri) karşılıklı olarak düzenler. Maddeler teslim, riskin geçişi, taşımanın düzenlenmesi, sigorta, gümrük işlemleri, bildirimler ve masraflar gibi başlıkları izler. 2020 sürümünde her kuralın masraf kalemleri A9/B9 maddelerinde toplanmıştır; böylece taraflar beklenen masrafların tamamını tek yerde görebilir.

Bir kural okunurken üç nokta ayrı ayrı belirlenmelidir: eşya nerede teslim edilmiş sayılır, risk hangi anda alıcıya geçer ve hangi masrafları kim üstlenir. Teslim noktası ile riskin geçiş noktası çoğu kuralda aynıdır. Buna karşılık masrafın bittiği nokta farklı olabilir: satıcı taşımayı varma yerine kadar ödemeyi üstlenebilir, risk ise daha erken bir anda alıcıya geçmiş olur.

Gümrük işlemleri ve sigorta yükümlülüğü

Kuralların ortak mantığı şudur: ihracat gümrük işlemleri satıcıya, ithalat gümrük işlemleri alıcıya aittir. Bu mantığın iki istisnası vardır. EXW kuralında ihracat gümrük işlemleri de alıcıya bırakılmıştır; DDP kuralında ise ithalat gümrük işlemleri ve ithalat vergileri satıcı tarafından üstlenilir.

Gümrük işlemleri taraflar arasında paylaştırılabilen bir iş olsa da devlete karşı doğan yükümlülük kamu hukukuna tabidir: ihraç edilecek eşya, ihracata ilişkin gümrük beyannamesi ile yetkili gümrük idaresine beyan edilir. Beyanı kimin verebileceği, beyan sahibinin kim olduğu ve yükümlülüğün kimde kaldığı gümrük mevzuatına göre belirlenir; teslim şekli bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Sigorta yükümlülüğü yalnız iki kuralda vardır: CIF ve CIP. Bu kurallarda satıcı, eşyayı alıcı lehine sigorta ettirmekle yükümlüdür. Diğer kurallarda sigorta zorunluluğu yoktur; riski taşıyan taraf dilerse kendi hesabına sigorta yaptırır.

Kuralların düzenlemediği konular

Incoterms® kuralları yalnız teslim, masraf ve risk paylaşımını düzenler. Mülkiyetin geçişi, bedelin ödenme zamanı ve yöntemi, sözleşmenin geçerliliği, teslim dışındaki ihlaller ve bunların sonuçları, sorumluluk sınırları ve uyuşmazlığın çözüm yolu kuralların kapsamı dışındadır. Bu konular satım sözleşmesinin diğer hükümlerine ve uygulanacak kanuna göre çözülür.

Teslim şekli taşıma sözleşmesinin yerini de tutmaz. Taşıma sözleşmesinde taşıyıcı eşyayı varma yerine götürmeyi ve orada gönderilene teslim etmeyi üstlenir; teslim şekli ise bu taşımanın hangi tarafın hesabına düzenleneceğini gösterir. İki sözleşme birbirini tamamlar, ancak farklı hukuki ilişkilerdir.

2020 sürümündeki başlıca değişiklikler

2020 sürümü 2010 sürümüne göre birkaç noktada değişmiştir. En görünür değişiklik, eski DAT kuralının DPU adını almasıdır: teslim yeri yalnız bir terminal olmak zorunda olmadığı ve kuralın DAP'tan tek farkının boşaltma olduğu vurgulanmak istenmiştir. Teslim boşaltmadan sonra gerçekleştiği için DPU, 2020 listesinde DAP'tan sonra yer alır.

İkinci değişiklik FCA kuralındadır: taraflar anlaşabilirse, alıcı taşıyıcıya talimat vererek yükleme tamamlandıktan sonra satıcıya on-board konşimento düzenlenmesini sağlayabilir ve satıcı bu belgeyi alıcıya, uygulamada genellikle bankalar üzerinden, teslim edebilir. Üçüncü değişiklik sigorta teminatındadır: CIF kuralında varsayılan teminat düzeyi korunmuş, CIP kuralında ise daha geniş kapsamlı bir teminat düzeyi kuralın gereği hâline getirilmiştir.

Ayrıca masraf kalemleri A9/B9 maddelerinde toplanmış, taşımanın tarafların kendi taşıma aracıyla yapılabileceği açıkça kabul edilmiş ve güvenlikle ilgili yükümlülükler taşıma ve gümrük maddelerinde ayrıntılandırılmıştır.

Sınav için akılda kalan

Incoterms® 2020'de 11 kural vardır. Her taşıma türünde kullanılabilenler EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP; yalnız deniz ve iç suyolunda kullanılabilenler FAS, FOB, CFR, CIF'tir. Her kuralda üç soru sorulur: teslim nerede gerçekleşir, risk ne zaman geçer, masrafları kim öder. Sigorta yükümlülüğü yalnız CIF ve CIP'te bulunur. İhracat gümrük işlemleri kural olarak satıcıda, ithalat gümrük işlemleri alıcıdadır; istisnalar EXW ve DDP'dir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.