Fiyatlandırma ve Teslim Şeklinin Fiyata Etkisi
İhracat fiyatının maliyet, rekabet ve değer bileşenleri; Incoterms® basamakları ve kur riski.
Fiyatın üç ayağı
Uluslararası fiyatlandırma üç referansın kesişiminde kurulur:
- Maliyet: Üretim, ambalaj, sertifikasyon, navlun, sigorta, komisyon ve finansman giderleri.
- Rekabet: Hedef pazardaki rakip fiyatları ve ithalatçının alternatif tedarikçileri.
- Değer: Müşterinin üründen algıladığı fayda; marka, hız, güvenilirlik ve satış sonrası hizmet.
Yalnızca maliyete dayanan fiyat, müşterinin ödemeye razı olduğu bedeli kaçırır. Yalnızca rekabete dayanan fiyat, maliyetin altında satış riski taşır. Değer temelli fiyat ise kanıt ister: daha hızlı teslim, daha düşük işletme maliyeti veya daha yüksek satış. Fiyat, bu üç referansın gerekçeli dengesidir.
İhracat fiyatının basamakları
Teslim şekli, fiyatın hangi masrafları içerdiğini belirler. Incoterms® kuralları bu dağıtımı standartlaştırır; ancak mülkiyetin devrini veya ödeme yöntemini düzenlemez. Başlıca basamaklar şöyle özetlenebilir:
- EXW: Mal, satıcının işyerinde alıcıya hazır edilir; yükleme ve ihracat işlemleri çoğunlukla alıcıdadır.
- FOB: Mal, belirlenen limanda gemiye yüklendiğinde teslim edilir; navlun alıcıya aittir.
- CIF: Satıcı navlunu ve sigortayı öder; risk yine yükleme limanında geçer.
- DAP: Mal, varış yerinde boşaltmaya hazır olarak alıcıya teslim edilir; ithalat vergileri alıcıdadır.
- DDP: Satıcı ithalat vergileri dahil bütün masrafları üstlenir.
Fiyat teklifi verilirken hangi kalemin dahil olduğu açıkça yazılmalıdır.
Örnek fiyat hesabı
Bir ürünün fabrika çıkış fiyatı 100 EUR olsun. İç taşıma ve ihracat gümrük masrafları 7 EUR, deniz navlunu 8 EUR, sigorta 1,5 EUR, ithalat gümrük vergisi varsayımsal %10, ithalat KDV'si varsayımsal %20 olsun.
- EXW fiyat: 100,00 EUR
- FOB fiyat: 100 + 7 = 107,00 EUR
- CIF fiyat: 107 + 8 + 1,5 = 116,50 EUR
- Gümrük vergisi: 116,50 × 0,10 = 11,65 EUR
- KDV matrahı: 116,50 + 11,65 = 128,15 EUR
- KDV: 128,15 × 0,20 = 25,63 EUR
- Alıcının toplam maliyeti: 128,15 + 25,63 = 153,78 EUR
Görüldüğü gibi satıcının 100 EUR'luk fabrika fiyatı, alıcı için 153,78 EUR'ya çıkmaktadır. Oranlar varsayımsaldır; gerçek oran ürün ve ülkeye göre değişir.
Kur riski ve para birimi
İhracat sözleşmesinde fiyatın hangi para biriminde tutulacağı temel bir karardır. Satıcı kendi para biriminde fiyat verirse kur riski alıcıya geçer; alıcının para biriminde fiyat verirse satıcı kur riski taşır. Üçüncü bir para birimi (örneğin USD veya EUR) ortak ölçü sağlayabilir.
Kur riski yönetilirken şu araçlar kullanılır: fiyat listesinin kısa aralıklarla güncellenmesi, sözleşmeye kur farkı maddesi konması, vadeli döviz işlemi veya opsiyonla korunma, borç-alacak para birimlerinin eşleştirilmesi. Yüksek enflasyonlu pazarda fiyatın sabit tutulması, sessiz bir zarar üretir. Kur maddesi yazılırken hangi kurun (merkez bankası, banka gişesi) ve hangi tarihin esas alınacağı belirtilmelidir.
Kanal marjı ve raf fiyatı
İhracatçının fiyatı ile tüketicinin ödediği fiyat aynı değildir. Araya distribütör, toptancı ve perakendeci girdikçe her halka kendi marjını ekler. Distribütörün %25, perakendecinin %40 marj aldığı bir zincirde, raf fiyatından geriye doğru hesaplama yapılır.
Örneğin raf fiyatı 100 TL olsun. Perakendeci %40 marjla çalışıyorsa alış fiyatı 100 / 1,40 = 71,43 TL'dir. Distribütör %25 marjla çalışıyorsa ihracatçının distribütöre satış fiyatı 71,43 / 1,25 = 57,14 TL olur. Bu hesap, indirim ve KDV hariç yapılır. İhracatçı yalnızca kendi maliyetine bakarsa, zincirin sonundaki fiyatın pazarda rekabet edip edemeyeceğini göremez.
Damping ve transfer fiyatlaması riski
İhracat fiyatı, ithalatçı ülkenin rekabet ve ticaret kurallarıyla da sınırlıdır. Bir ülke, normal değerin altında satış yapıldığı iddiasıyla damping soruşturması açabilir; bu durumda ek vergi uygulanabilir. Normal değer, genellikle benzer ürünün ihracatçı ülke içindeki satış fiyatı veya üçüncü ülke fiyatı üzerinden belirlenir.
İlişkili şirketler arasındaki satışlarda ise transfer fiyatlaması kuralları devreye girer. Fiyatın emsallere uygunluk ilkesine göre belirlenmesi ve belgelenmesi gerekir. Vergi idaresi, kârın yapay biçimde düşük vergili ülkeye kaydırıldığını tespit ederse düzeltme yapabilir. Bu nedenle fiyat politikası, hukuk ve vergi birimleriyle birlikte kurulmalı; yalnızca satış ekibinin kararına bırakılmamalıdır.
Fiyat teklifinin yazılı çerçevesi
İhracat fiyat teklifi sözlü olarak verilmez; yazılı teklifte ürün, miktar, teslim şekli, liman/yer, para birimi, ödeme koşulu, geçerlilik süresi ve fiyata dahil masraflar yer alır. Teklifin kaç gün geçerli olduğu özellikle önemlidir; navlun ve kur kısa sürede değişebilir. Alıcı teklifi kabul ettiğinde hangi belgenin sözleşme sayılacağı da belirtilmelidir. Bu disiplin, sonradan çıkan 'navlun dahil miydi?' tartışmasını önler.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.