CISG'de Sözleşmenin Kurulması: İcap, Kabul ve Değişiklikler
CISG'ın sözleşmenin kurulmasına ilişkin rejimini ele alır: icabın unsurları, geri alınması ve cayılması, kabulün hüküm doğurması, değişiklikle kabulün karşı icap sayıldığı hâller, süre hesabı ve sözleşmenin kurulduğu an. Fiyatın açık bırakılması örnekle gösterilir.
İcap: tanım ve unsurlar
Bir veya birden çok belirli kişiye yöneltilmiş ve sözleşme kurma iradesini taşıyan öneri, yeterince kesin olduğunda icap sayılır. Andlaşmanın 14 üncü maddesine göre yeterince kesinlik iki unsuru gerektirir: öneri malı göstermeli, miktarı ve fiyatı açıkça veya dolaylı olarak belirlemeli ya da belirlenebilir kılmalıdır.
Belirli kişilere yöneltilmeyen öneriler kural olarak icaba davet sayılır; öneride bulunan aksini açıkça belirtmedikçe bu sonuç değişmez. Uygulamada katalog gönderme, vitrin ve internet ilanları bu nedenle icap değil, icaba davet olarak değerlendirilir. Önemli olan önerinin muhatabının belirli olması ve öneride bağlanma iradesinin bulunmasıdır.
İcadın hüküm doğurması, geri alınması ve cayılması
İcap, muhataba ulaştığı anda hüküm doğurur. Geri alma (withdrawal), ancak icaptan önce veya icap ile aynı anda muhataba ulaşırsa etkili olur; yani icabı gönderdikten sonra pişman olan taraf, henüz ulaşmamış bir icabı geri alabilir.
Cayma (revocation) farklıdır: sözleşme kurulana kadar icap, muhatap kabulü göndermeden önce cayma bildirimini almışsa ortadan kaldırılabilir. Ancak iki hâlde icaptan cayılamaz. Birincisi, icap kabul için belirli bir süre tanımış veya başka biçimde bağlayıcı olduğunu göstermişse. İkincisi, muhatabın icabı bağlayıcı sayması makul ise ve muhatap bu icaba dayanarak davranmışsa. Ret bildirimi ulaştığında ise icap, cayılamaz olsa bile sona erer.
Kabul: beyan, davranış ve sessizlik
Kabul, muhatabın icaba uygun irade açıklaması veya davranışıdır. Sessizlik ya da hareketsizlik tek başına kabul sayılmaz. Kabul, irade açıklaması göndericiye ulaştığı anda etkili olur; gönderici belirlediği süre içinde veya süre belirlenmemişse makul süre içinde ulaşmayan açıklama kabul sayılmaz. Sözlü icap, şartlar aksini göstermedikçe derhâl kabul edilmelidir.
Bir istisna vardır: icabın kendisi, taraflar arasında yerleşmiş uygulama veya teamül gereği muhatap, göndericiye ayrıca bildirimde bulunmadan malın gönderilmesi ya da bedelin ödenmesi gibi bir fiille kabulünü gösterebiliyorsa, kabul bu fiilin gerçekleştirildiği anda etkili olur. Uygulamada peşin ödeme yapan ya da derhâl yüklemeye geçen alıcı tipik olarak bu hükme girer.
Değişiklikle kabul ve esaslı değişiklik ölçütü
Kabul görünümünde olan ancak ekleme, sınırlama veya başka değişiklik içeren cevap, kural olarak ret sayılır ve karşı icap oluşturur. Buna karşılık icabın şartlarını esaslı biçimde değiştirmeyen ek veya farklı şartlar içeren cevap kabul sayılır; icap sahibi gecikmeksizin sözlü olarak itiraz etmez veya itiraz bildirimi göndermezse sözleşme, icabın şartları ile kabuldeki değişiklikler üzerine kurulur.
Esaslı değişiklik sayılan konular andlaşmanın 19 uncu maddesinde örneklenmiştir: fiyat, ödeme, malın niteliği ve miktarı, teslim yeri ve zamanı, taraflardan birinin sorumluluğunun kapsamı ile uyuşmazlıkların çözümü. Uygulamada en sık karşılaşılan durum, alıcının miktarı veya ödeme vadesini değiştirmesidir; bu iki unsur da listede olduğu için cevap karşı icap sayılır ve sözleşme kurulmuş olmaz.
Süreler, geç kabul ve kabulün geri alınması
Kabul süresi, icap sahibi tarafından telgraf veya mektupla belirlenmişse telgrafın gönderiye verildiği andan veya mektupta yazılı tarihten, tarih yoksa zarfın üzerindeki tarihten işlemeye başlar. Telefon, teleks veya anlık iletişim araçlarıyla belirlenen süre ise icabın muhataba ulaştığı andan başlar. Resmî tatil ve iş günü olmayan günler süreye dahildir; ancak sürenin son günü, icap sahibinin işyerinde tatil olduğu için kabul bildirimi ulaştırılamıyorsa süre izleyen ilk iş gününe uzar.
Geç ulaşan kabul kural olarak etkisizdir; iki istisna getirilmiştir. İcap sahibi gecikmeksizin sözlü olarak veya bildirimle kabulü geçerli saydığını bildirirse kabul geçerlidir. Ayrıca, geç kabulü içeren yazı, normal iletim hâlinde zamanında ulaşacağını gösteriyorsa, icap sahibi gecikmeksizin icabın düştüğünü bildirmezse kabul geçerli sayılır. Kabul, etkili olacağı andan önce veya aynı anda göndericiye ulaşan bildirimle geri alınabilir.
Sözleşmenin kurulduğu an, fiyatın açık bırakılması ve değişiklikler
Sözleşme, kabulün andlaşma hükümlerine göre etkili olduğu anda kurulur. Bir beyanın muhataba ulaşmış sayılması için sözlü olarak yapılması ya da şahsen, işyerine, posta adresine veya bunlar yoksa mutad meskene teslim edilmesi gerekir.
Fiyat açık bırakılmış olsa bile geçerli biçimde kurulmuş bir sözleşmede, aksi yönde bir işaret yoksa tarafların, ilgili ticaret dalında benzer koşullarda satılan bu tür mallar için kuruluş anında genel olarak uygulanan fiyata zımnen atıf yaptıkları kabul edilir. Fiyat malın ağırlığına göre belirlenecekse şüphe hâlinde net ağırlık esas alınır. Taraflar sözleşmeyi yalnız anlaşarak değiştirebilir veya sona erdirebilir; yazılı sözleşmede değişikliğin yazılı olacağı kararlaştırılmışsa kural bu şekle bağlıdır, ancak bir taraf davranışıyla bu kayda dayanmaktan men edilebilir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.