Boşanma Sebepleri

Boşanma sebepleri özel ve genel sebepler olarak düzenlenmiştir. Zina, hayata kast, suç işleme, terk ve akıl hastalığı özel; evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise genel sebeptir.

Zina, hayata kast ve onur kırıcı davranış

Eşlerden biri zina ederse, diğer eş boşanma davası açabilir. Zina, evlilik birliğinin sadakat yükümlülüğünün en ağır ihlali olarak değerlendirilir. Dava hakkı, mutlak bir hak olmayıp süreye bağlanmıştır. Davaya hakkı olan eşin boşanma sebebini öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.

Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranış da boşanma sebebidir. Eşlerden her biri, diğeri tarafından hayatına kastedilmesi, kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Bu sebepler, evlilik birliğinin güven ve saygı temelini ağır biçimde zedeler. Şiddet içeren davranışlar bu kapsamda değerlendirilir.

Bu iki sebep bakımından da hak düşürücü süreler uygulanır. Sebebin öğrenilmesinden itibaren altı ay, sebebin doğumundan itibaren beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Süreler, hukuki istikrarı ve evliliğin fiilî durumunu korumayı amaçlar. Affeden taraf, artık bu sebebe dayanarak dava açamaz. Af, açık veya örtülü olabilir; somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Bu sebepler, aynı zamanda tazminat ve nafaka taleplerinin değerlendirilmesinde de önem taşır. Kusurlu eşin davranışı, maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası bakımından belirleyici olabilir. Hâkim, kusur durumunu boşanmanın sonuçlarıyla birlikte ele alır. Böylece boşanma sebebi, yalnızca evliliğin sona ermesine değil, sonuçların düzenlenmesine de etki eder.

Suç işleme, haysiyetsiz hayat sürme ve terk

Eşlerden biri küçük düşürücü bir suç işler veya haysiyetsiz bir hayat sürer ve bu sebeplerden ötürü onunla birlikte yaşaması diğer eşten beklenemezse, bu eş boşanma davası açabilir. Suçun niteliği ve toplumsal etkisi, birlikte yaşamanın çekilmez hâle gelip gelmediği değerlendirilir. Haysiyetsiz hayat sürme, süreklilik gösteren ve ailenin itibarını zedeleyen bir yaşam biçimini ifade eder. Bu sebep, evlilik birliğinin toplumsal saygınlığını korumayı amaçlar.

Terk, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi maksadıyla diğer eşin ortak konuttan ayrılması anlamına gelir. Terk edilen eşin boşanma davası açabilmesi için ayrılığın en az altı ay sürmüş ve devam ediyor olması gerekir. Ayrıca istem üzerine hâkim veya noter tarafından yapılan ihtar sonuçsuz kalmalıdır. Bu koşullar, terkin boşanma sebebi olarak ileri sürülmesini belirli bir usule bağlar.

İhtar, terk eden eşe iki ay içinde ortak konuta dönmesi gerektiğini ve dönmemesi hâlinde doğacak sonuçları bildirir. İhtar gerektiğinde ilân yoluyla yapılır. Boşanma davası açmak için belirli sürenin dördüncü ayı bitmedikçe ihtar istenemez ve ihtardan sonra iki ay geçmedikçe dava açılamaz. Bu süreler, terkin kalıcı olduğunu ve evlilik birliğinin fiilen sona erdiğini ortaya koymayı amaçlar.

Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın ortak konuta dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Bu düzenleme, terkin yalnızca fiilî ayrılmadan ibaret olmadığını gösterir. Haklı sebebe dayanan ayrılık ise terk olarak nitelendirilmez. Hâkim, ayrılığın nedenini ve tarafların davranışlarını değerlendirir. Böylece terk kurumu, kötüye kullanıma karşı korunur.

Akıl hastalığı ve evlilik birliğinin temelinden sarsılması

Eşlerden biri akıl hastası olup da bu yüzden ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelirse, boşanmaya karar verilebilir. Ancak hastalığın iyileşmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi gerekir. Bu koşul, akıl hastalığının geçici veya tedavi edilebilir olması hâlinde boşanma yerine destek mekanizmalarının işletilmesini sağlar. Hastalık ile ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi arasında illiyet bağı aranır.

Genel boşanma sebebi, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır. Bu sebebe dayanarak eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Temelinden sarsılma, tek bir olaydan çok evlilik ilişkisinin bütünüyle değerlendirilmesini gerektirir. Hâkim, tarafların davranışlarını, yaşam koşullarını ve birliğin geleceğini birlikte inceler.

Davacının kusuru daha ağır ise davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir. Bu düzenleme, kusurlu eşin boşanma hakkını tümüyle ortadan kaldırmaz. Evliliğin fiilen bitmiş olması, itirazın etkisini sınırlar.

Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır. Eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. Bu düzenleme, süregelen fiilî ayrılığı evliliğin sona ermesi için yeterli görür. Böylece hukuk, tarafların gerçek yaşamını yansıtır.

Anlaşmalı boşanma, ayrılık ve geçici önlemler

Boşanma davası açmaya hakkı olan eş, dilerse boşanma, dilerse ayrılık isteyebilir. Ayrılık, evlilik birliğinin sona ermesini değil, belirli bir süre askıya alınmasını ifade eder. Hâkim, ayrılığa bir yıldan üç yıla kadar bir süre için karar verebilir. Bu süre ayrılık kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Sürenin bitiminde ortak hayat yeniden kurulmamışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir.

Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Anlaşmalı boşanma olarak anılan bu usulde hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması da gerekir. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada değişiklik yapabilir.

Anlaşmalı boşanmada tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz. Bu istisna, iradelerin serbestçe açıklandığı konusunda hâkimin bizzat kanaat edinmesine dayanır. Hâkim, boşanmanın sonuçları bakımından tarafların gerçek iradesini denetler. Çocukların menfaati bu denetimin sınırını oluşturur. Böylece anlaşmalı boşanma, usul ekonomisi sağlarken çocukların ve zayıf tarafın korunmasını gözetir.

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri re'sen alır. Bu önlemler, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkindir. Tedbir nafakası bu önlemlerin başında gelir. Hâkim, dava süresince ortaya çıkabilecek mağduriyetleri önlemekle yükümlüdür. Geçici önlemler, nihai karar verilinceye kadar hukuki koruma sağlar.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.