Evlenme Başvurusu ve Töreni

Evlenme, evlendirme memurluğuna birlikte başvuruyla başlar; memurun incelemesi ve törenin yapılmasıyla tamamlanır. Koşulların bulunmaması evlenmenin butlanı sonucunu doğurabilir.

Başvuru ve gerekli belgeler

Evlenme, birbirleriyle evlenecek erkek ve kadının içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurmasıyla başlar. Başvurunun birlikte yapılması, evlenme iradelerinin her iki tarafça da ortaya konmasını sağlar. Başvuru sözlü veya yazılı olabilir. Evlendirme memuru, başvuruyu aldıktan sonra evlenme koşullarının incelenmesine geçer.

Başvuru sırasında evleneceklerden nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği istenir. Önceki evlilik sona ermişse bunu gösteren belge de sunulur. Sağlık raporu, evlenmeye engel bir hastalığın bulunmadığını ortaya koyar. Küçük veya kısıtlı olanlar bakımından yasal temsilcinin izin belgesi gerekir. Belgelerin tamamlanması, incelemenin sağlıklı yürütülmesi için zorunludur.

Belgelerde eksiklik bulunursa evlendirme memuru, giderilmesi için evleneceklere uygun bir süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa başvuru işleme konmaz. Belgelerin verilmesinden itibaren altı ay geçmesi hâlinde de evlenme töreni yapılamaz. Bu süre, belgelerin güncelliğini ve evlenme koşullarının yakın zamanda incelenmiş olmasını güvence altına alır.

Başvurunun usulüne uygun yapılması, evliliğin geçerliliği bakımından önemli bir aşamadır. Ancak başvuru tek başına evlilik birliği kurmaz. Evlilik, törenin kanunda öngörülen biçimde yapılmasıyla kurulur. Bu ayrım, hazırlık işlemleri ile kurucu işlem arasındaki farkı ortaya koyar. Başvuru, törenin yapılabilmesi için gerekli ön koşulu oluşturur.

İnceleme, ret kararı ve itiraz

Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler. İnceleme, evlenme engellerinin ve ehliyet koşullarının bulunup bulunmadığını kapsar. Memur, yalnızca sunulan belgelerle yetinmez; gerekli gördüğünde ek bilgi ve belge isteyebilir. Bu görev, evlenmenin hukuka uygun kurulmasını sağlamayı amaçlar.

Başvuruda bir noksanlık veya evlenme engeli varsa memur, evlenmeyi reddeder. Ret kararı gerekçeli olmalıdır. İlgililer, ret kararının kendilerine bildirilmesini takiben mahkemeye başvurabilir. İtiraz, evlenmenin yapılmasını durdurur. Böylece yargısal denetim, idari kararın kesinleşmesinden önce devreye girer.

Mahkeme, ret kararının yerinde olup olmadığını inceler. Evlenme koşullarının bulunduğu sonucuna varırsa ret kararını kaldırır. Bu karar üzerine evlendirme memuru töreni yapar. Mahkemenin kararı, memur bakımından bağlayıcıdır. Yargısal denetim, evlenme hakkının idari bir engelle keyfî biçimde sınırlanmasını önler.

Ret kararına itiraz süresi ve usulü, ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir. İtirazın süresinde yapılmaması, kararın kesinleşmesine yol açar. Ancak koşulların sonradan tamamlanması hâlinde yeniden başvuru yapılabilir. Bu imkân, evlenme hakkının sürekli olarak engellenmesini önler. İnceleme ve itiraz mekanizması, hem bireyin hakkını hem de kamu düzenini korur.

Evlenme töreni ve dinî tören

Evlenme töreni, evlendirme dairesinde evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip iki tanığın önünde yapılır. Evleneceklerden birinin hastalığı veya hastalık derecesindeki engeli sebebiyle törenin başka bir yerde yapılması gerekebilir. Bu hâlde memur, töreni evleneceklerin bulunduğu yerde yapar. Törenin aleniyeti, evliliğin toplumsal niteliğini yansıtır.

Evlendirme memuru, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar. Tarafların olumlu beyanı üzerine evlenmenin yapıldığı açıklanır. Bu beyan, evlilik birliğini kuran irade açıklamasıdır. Memurun soruyu yöneltmesi ve cevabı alması, törenin kurucu unsurları arasındadır. Beyanın her iki tarafça da açıkça verilmesi gerekir.

Tören biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir. Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz. Bu kural, resmî evlilik ile dinî tören arasındaki sıralamayı belirler. Ancak evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir. Resmî tören, evlilik birliğinin kurulması için tek başına yeterlidir.

Dinî törenin resmî evlilikten sonraya bırakılması, birden çok evliliğin ve hukuki belirsizliklerin önlenmesini amaçlar. Aile cüzdanı, resmî evliliğin yapıldığını gösteren belgedir. Dinî törenin hukuki sonuç doğurmaması, laik hukuk düzeninin bir gereğidir. Böylece evliliğin geçerliliği bakımından resmî işlem belirleyici olur. Bu düzen, eşlerin ve çocukların haklarının güvencesini sağlar.

Mutlak ve nisbi butlan

Aşağıdaki hâllerde evlenme mutlak butlanla batıldır: Eşlerden birinin evlenme sırasında evli bulunması, sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel bir akıl hastalığının bulunması veya yakın hısımlık ilişkisinin varlığı. Mutlak butlan, kamu düzenini doğrudan ilgilendiren ağır sakatlıklarda söz konusu olur. Bu hâllerde evlenmenin geçersizliği, ilgililerin iradesinden bağımsız olarak değerlendirilir.

Mutlak butlan davası, kural olarak Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen açılır. Bu dava, ilgisi olan herkes tarafından da açılabilir. Dava hakkının kullanılması bazı sınırlamalara tabidir. Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı savcı tarafından re'sen dava edilemez; ancak ilgililer karar altına alınmasını isteyebilir. Bu düzenleme, hukuki istikrar ile kamu düzeni arasında denge kurar.

Nisbi butlan hâlleri ise irade sakatlıklarına ve ehliyet eksikliğine dayanır. Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir. Yanılma, aldatma ve korkutma hâllerinde de iptal davası açılabilir. Yasal temsilcinin izni olmadan yapılan evlenme de iptal edilebilir. Bu hâllerde butlan, kural olarak yalnızca belirli kişiler tarafından ileri sürülebilir.

Batıl bir evlilik ancak hâkimin kararıyla sona erer. Mutlak butlan hâlinde bile evlenme, hâkimin kararına kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Bu evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyiniyetli olmasalar bile evlilik içinde doğmuş sayılır. Evlenirken iyiniyetli bulunan eş, kazandığı kişisel durumunu korur. Böylece butlan kararının geriye etkili sonuçları, üçüncü kişiler ve çocuklar bakımından yumuşatılır.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.