AB Vatandaşlığı ve Serbest Dolaşım

Birlik vatandaşlığının kurulması ve ek niteliği, vatandaşlık hakları, serbest dolaşım ve ikamet rejimi, 2004/38/EC sayılı Direktif'in temel kuralları.

Birlik vatandaşlığının kurulması

Birlik vatandaşlığı kurulmuştur. Bir üye devletin vatandaşlığına sahip her kişi Birlik vatandaşıdır. Birlik vatandaşlığı, ulusal vatandaşlığa ek niteliktedir ve onun yerini almaz.

Bu düzenleme, vatandaşlık yetkisinin üye devletlerde kalmasını sağlar. Birlik vatandaşlığı, ulusal vatandaşlığa bağlı olarak doğar; kişi Birlik vatandaşı olmak için ayrıca bir başvuru yapmaz. Bu nedenle üye devletlerin vatandaşlık kuralları, dolaylı olarak Birlik vatandaşlığının kapsamını da belirler.

Vatandaşlık hakları

Birlik vatandaşları, antlaşmalarda öngörülen haklardan yararlanır ve yükümlülüklere tabidir. Bu haklar arasında özellikle üye devletlerin topraklarında serbestçe dolaşma ve ikamet etme hakkı; yerleşik bulundukları üye devlette, o devletin vatandaşlarıyla aynı koşullarda Avrupa Parlamentosu seçimlerine ve belediye seçimlerine katılma ve aday olma hakkı; vatandaşı oldukları üye devletin üçüncü ülkelerde temsil edilmediği durumlarda, herhangi bir üye devletin diplomatik ve konsolosluk makamlarının korumasından o devletin vatandaşlarıyla aynı koşullarda yararlanma hakkı; Avrupa Parlamentosu'na dilekçe verme, Avrupa Ombudsmanı'na başvurma ve Birlik kurumlarına ve danışma organlarına antlaşma dillerinden herhangi birinde yazma ve aynı dilde yanıt alma hakkı yer alır.

Bu haklar, antlaşmalarda ve antlaşmalar uyarınca kabul edilen tedbirlerde tanımlanan koşullar ve sınırlar içinde kullanılır. Hakların kullanımı, Birlik hukukunun ilgili ikincil düzenlemelerine göre somutlaşır.

Serbest dolaşım ve ikamet hakkı

Her Birlik vatandaşı, antlaşmalarda ve uygulanması için kabul edilen tedbirlerde öngörülen sınırlamalar ve koşullar saklı kalmak kaydıyla, üye devletlerin topraklarında serbestçe dolaşma ve ikamet etme hakkına sahiptir.

Bu hak, Birlik vatandaşlığının en görünür sonucudur. Ancak sınırsız değildir; antlaşmalarda ve ikincil hukukta öngörülen koşullara tabidir. Özellikle ekonomik faaliyette bulunmayan kişiler bakımından ikamet hakkı, yeterli kaynak ve sağlık sigortası gibi koşullara bağlanabilir. Bu koşullar, ev sahibi üye devletin sosyal yardım sisteminin aşırı yüklenmesini önlemeyi amaçlar.

Ayrımcılık yasağı

Antlaşmaların uygulama alanında ve içerdiği özel hükümlere halel getirmeksizin, vatandaşlığa dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Avrupa Parlamentosu ve Konsey, olağan yasama usulüne uygun olarak bu ayrımcılığı yasaklamaya yönelik kurallar kabul edebilir.

Ayrımcılık yasağı, serbest dolaşım hakkının etkili biçimde kullanılmasının ön koşuludur. Ev sahibi üye devlet, diğer üye devlet vatandaşlarını kendi vatandaşlarından farklı muameleye tabi tutamaz. Farklı muamelenin objektif bir gerekçeye dayandığı ve orantılı olduğu durumlar bu yasağın dışında kalabilir.

Çıkış ve giriş hakkı

2004/38/EC sayılı Direktif, Birlik vatandaşlarının ve aile üyelerinin serbest dolaşımını ayrıntılı biçimde düzenler. Geçerli kimlik kartı veya pasaporta sahip tüm Birlik vatandaşları ve geçerli pasaporta sahip üye devlet vatandaşı olmayan aile üyeleri, başka bir üye devlete seyahat etmek üzere bir üye devletin topraklarından çıkma hakkına sahiptir. Bu kişilere çıkış vizesi veya eşdeğer bir formalite uygulanamaz.

Üye devletler, Birlik vatandaşlarına geçerli kimlik kartı veya pasaportla topraklarına giriş izni verir; üye devlet vatandaşı olmayan aile üyelerine geçerli pasaportla giriş izni verir. Birlik vatandaşlarına giriş vizesi veya eşdeğer bir formalite uygulanamaz. Bu hükümler, dolaşım hakkının sınır geçişlerinde fiilen kullanılabilmesini sağlar.

İkamet süreleri

Birlik vatandaşları, geçerli kimlik kartı veya pasaport bulundurma koşulu dışında hiçbir koşul veya formaliteye tabi olmaksızın, başka bir üye devletin topraklarında üç aya kadar ikamet etme hakkına sahiptir. Bu hüküm, Birlik vatandaşına eşlik eden veya onunla birleşen ve geçerli pasaporta sahip üye devlet vatandaşı olmayan aile üyeleri için de geçerlidir.

Üç aydan uzun ikamet için Direktif ek koşullar öngörür. Birlik vatandaşları, ev sahibi üye devlette işçi veya serbest meslek sahibi olmaları; kendileri ve aile üyeleri için ev sahibi üye devletin sosyal yardım sistemine yük olmayacak yeterli kaynağa sahip olmaları ve ev sahibi üye devlette kapsamlı hastalık sigortası bulunması; ya da ev sahibi üye devlet tarafından akredite edilen veya finanse edilen bir özel veya kamu kurumuna kayıtlı olmaları gibi koşullardan birini karşılamalıdır.

Kalıcı ikamet

Ev sahibi üye devlette beş yıl boyunca kesintisiz olarak yasal biçimde ikamet eden Birlik vatandaşları, orada kalıcı ikamet hakkına sahiptir. Bu hak, Direktif'in üçüncü bölümünde öngörülen koşullara tabi değildir.

Aynı kural, Birlik vatandaşıyla birlikte ev sahibi üye devlette beş yıl boyunca kesintisiz olarak yasal biçimde ikamet eden ve üye devlet vatandaşı olmayan aile üyeleri için de geçerlidir. Yılda toplam altı ayı aşmayan geçici yokluklar veya daha uzun süreli bazı yokluklar ikametin kesintisizliğini etkilemez. Kalıcı ikamet, dolaşım hakkının uzun vadeli bir güvenceye kavuşmasını sağlar.

Eşit işlem

Direktif uyarınca ev sahibi üye devlette ikamet eden tüm Birlik vatandaşları, antlaşmanın kapsamı içinde o üye devletin vatandaşlarıyla eşit işlem görme hakkına sahiptir. Bu hak, ikamet hakkına veya kalıcı ikamet hakkına sahip olan üye devlet vatandaşı olmayan aile üyelerine de tanınır.

Eşit işlem hakkının bazı istisnaları vardır. Ev sahibi üye devlet, ilk üç ay içinde sosyal yardım hakkı tanımak zorunda değildir; öğrenciler bakımından da belirli sınırlamalar öngörülebilir. Bu istisnalar, serbest dolaşımın sosyal güvenlik sistemleri üzerinde aşırı yük oluşturmasını önlemeyi amaçlar; ancak ayrımcılık yasağının çekirdeğini ortadan kaldıramaz.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.