Cinsel Taciz ve Cinsel İstismar
Cinsel taciz suçunun unsurlarını ve nitelikli hâllerini, çocukların cinsel istismarı suçunu, yaş kümelerini ve iki suçun cinsel saldırıdan ayrımını açıklar.
Cinsel taciz suçunun tanımı
Cinsel taciz, TCK m. 105’te düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, kişinin cinsel dokunulmazlığı ve cinsel özgürlüğüdür. m. 105/1 uyarınca bir kimseyi cinsel amaçlı olarak taciz eden kişi hakkında, mağdurun şikayeti üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezasına veya adlî para cezasına hükmolunur; fiilin çocuğa karşı işlenmesi hâlinde altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Cinsel taciz, cinsel saldırıdan farklı olarak vücut dokunulmazlığını ihlâl etmeyen cinsel amaçlı davranışlardır. Örneğin sözlü cinsel içerikli sözler, cinsel içerikli mesajlar, ısrarlı cinsel teklifler veya uygunsuz bakışlar taciz oluşturabilir. Hareket, cinsel amaçlı tacizdir; fiilin mağdurda rahatsızlık doğurması gerekir. Fail, herhangi bir kişi olabilir. Manevî unsur kasttır; cinsel amaç, özel kast unsurudur. Cinsel taciz, şikâyete bağlı bir suçtur. Uzlaştırma, cinsel taciz suçunda kural olarak uygulanmaz.
Cinsel tacizin nitelikli hâlleri
m. 105/2, cinsel tacizin nitelikli hâllerini düzenler. Buna göre suçun kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin ya da aile içi ilişkinin sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle, vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından, aynı işyerinde çalışmanın sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle, posta veya elektronik haberleşme araçlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle veya teşhir suretiyle işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır. Aynı fıkranın son cümlesi uyarınca bu fiil nedeniyle mağdur; işi bırakmak, okuldan veya ailesinden ayrılmak zorunda kalmış ise verilecek ceza bir yıldan az olamaz. Elektronik haberleşme, sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları ve e-posta yoluyla işlenen tacizi kapsar. Aile içi ilişki, aynı konutta yaşayan veya hısım olan kişiler arasındaki kolaylığı ifade eder. Teşhir, cinsel organını mağdura gösterme gibi davranışlardır. İşyerinde taciz, iş hukuku bakımından da haklı fesih sebebi oluşturabilir. Bu hâllerde şikâyet şartı devam eder; nitelikli hâl, yalnızca cezayı artırır. Mağdurun iş veya okul değiştirmek zorunda kalması, fiilin ağırlığını gösterir.
Çocukların cinsel istismarı: kavram ve yaş kümeleri
Çocukların cinsel istismarı, TCK m. 103’te düzenlenmiştir. m. 103/1 uyarınca çocuğu cinsel yönden istismar eden kişi, sekiz yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; cinsel istismarın sarkıntılık düzeyinde kalması hâlinde üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; mağdurun on iki yaşını tamamlamamış olması hâlinde verilecek ceza, istismar durumunda on yıldan, sarkıntılık durumunda beş yıldan az olamaz. Cinsel istismar deyiminden, on beş yaşını tamamlamamış veya tamamlamış olmakla birlikte fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneği gelişmemiş olan çocuklara karşı gerçekleştirilen her türlü cinsel davranış ile diğer çocuklara karşı sadece cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen başka bir nedene dayalı olarak gerçekleştirilen cinsel davranışlar anlaşılır. Yani on beş yaş altı her türlü cinsel davranış istismardır; on beş-on sekiz yaş arası ise yalnızca cebir, tehdit, hile veya iradeyi etkileyen neden varsa istismar oluşur. Aksi hâlde m. 104 uygulanır. Bu ayrım, çocuğun cinsel gelişimini koruma amacına dayanır.
Cinsel istismarın ağır biçimleri ve nitelikli hâlleri
m. 103/2 uyarınca cinsel istismarın vücuda organ veya sair bir cisim sokulması suretiyle gerçekleştirilmesi durumunda, on altı yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur; mağdurun on iki yaşını tamamlamamış olması hâlinde verilecek ceza on sekiz yıldan az olamaz. Bu, istismarın en ağır biçimidir. m. 103/3, nitelikli hâlleri düzenler: suçun birden fazla kişi tarafından birlikte, toplu yaşam ortamlarının sağladığı kolaylıktan faydalanmak suretiyle, üçüncü derece dâhil kan veya kayın hısımlığı ilişkisi içinde bulunan bir kişiye karşı ya da üvey baba, üvey ana, üvey kardeş veya evlat edinen tarafından, vasi, eğitici, öğretici, bakıcı, koruyucu aile veya sağlık hizmeti veren ya da koruma, bakım veya gözetim yükümlülüğü bulunan kişiler tarafından veya kamu görevinin veya hizmet ilişkisinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır. m. 103/4 uyarınca cebir veya tehditle ya da silah kullanmak suretiyle işlenmesi hâlinde de ceza yarı oranında artırılır. m. 103/5, ağır neticelerde kasten yaralama hükümlerinin de uygulanmasını öngörür. m. 103/6 uyarınca suç sonucu mağdurun bitkisel hayata girmesi veya ölümü hâlinde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmolunur.
Cinsel taciz, cinsel istismar ve cinsel saldırı ayrımı
Üç suç arasındaki ayrım, fiilin niteliğine ve mağdurun yaşına dayanır. Cinsel taciz, vücut dokunulmazlığını ihlâl etmeyen cinsel amaçlı davranışlardır; cinsel saldırı, vücut dokunulmazlığını ihlâl eden cinsel davranışlardır. Cinsel istismar ise çocuğa karşı işlenen cinsel saldırı ve taciz fiillerinin özel görünümüdür. On beş yaş altındaki bir çocuğa karşı cinsel amaçlı dokunma, cinsel saldırı değil, cinsel istismar oluşturur. On beş-on sekiz yaş arası çocuğa karşı cebir, tehdit, hile olmaksızın cinsel ilişki, m. 104 kapsamındadır. Cinsel taciz, çocuğa karşı işlendiğinde m. 105/1’in ikinci cümlesi uyarınca altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun hangi hükmün uygulanacağı, öncelikle mağdurun yaşına, sonra fiilin niteliğine göre belirlenir. Failin yaşı, çocuk olması hâlinde m. 31 uyarınca ayrıca değerlendirilir. Öğretide, çocukların cinsel istismarında korunan yararın çocuğun cinsel gelişimi olduğu kabul edilir.
Şikâyet, zamanaşımı ve uygulamada öne çıkan sorunlar
Cinsel taciz ve reşit olmayanla cinsel ilişki şikâyete bağlıdır; cinsel saldırının nitelikli hâlleri ile cinsel istismar ise resen soruşturulur. Şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Cinsel istismarda zamanaşımı, suçun ağırlığına göre uzun sürelidir; nitelikli hâllerde zamanaşımı süresi daha da uzundur. TCK m. 66 uyarınca kamu davası, suçun gerektirdiği cezanın ağırlığına göre sekiz yıldan otuz yıla kadar sürelerin geçmesiyle düşer. Çocuk mağdurlar bakımından zamanaşımının ergin oluncaya kadar durması gerektiği öğretide savunulmaktadır; mevcut düzenlemede böyle bir durma öngörülmemiştir. Etkili soruşturma yükümlülüğü, çocuk mağdurların özel olarak korunmasını gerektirir. Mağdurun beyanının tek başına yeterli olup olmadığı, uygulamada tartışmalıdır; destekleyici delil aranır. Cinsel suçlarda mağdurun ikinci kez mağdur edilmemesi için özel usuller uygulanır. Bu suçlar, ağır insan hakları ihlalleri olarak uluslararası belgelerde de düzenlenmiştir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.