Hırsızlık
Hırsızlık suçunun unsurlarını, nitelikli hâllerini, daha az cezayı gerektiren durumları, malın değerinin azlığını ve kullanma hırsızlığını açıklar.
Hırsızlık suçunun tanımı ve unsurları
Hırsızlık, TCK m. 141’de düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, malvarlığı ve zilyetliktir. m. 141/1 uyarınca zilyedinin rızası olmadan başkasına ait taşınır bir malı, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamak maksadıyla bulunduğu yerden alan kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Suçun unsurları şunlardır: malın başkasına ait olması, malın taşınır olması, malın bulunduğu yerden alınması, zilyedin rızasının bulunmaması ve yarar sağlama maksadı. Mal, ekonomik değeri olan taşınır eşyadır; gayrimenkul hırsızlığa konu olamaz. Başkasına ait olma, malın failin mülkiyetinde bulunmamasını ifade eder; kendi malını başkasının zilyetliğinden alan kişi de hırsızlık işleyebilir. Bulunduğu yerden alma, malın zilyedin hâkimiyet alanından çıkarılmasıdır. Yarar sağlama maksadı, özel kasttır; failin kendisine veya başkasına yarar sağlama amacı taşıması gerekir. Manevî unsur kasttır; taksirle hırsızlık mümkün değildir. Suç, şikâyete bağlı değildir; resen soruşturulur.
Nitelikli hırsızlık: üç yıldan yedi yıla kadar cezayı gerektiren hâller
m. 142/1, hırsızlığın nitelikli hâllerini düzenler. Buna göre suçun kime ait olursa olsun kamu kurum ve kuruluşlarında veya ibadete ayrılmış yerlerde bulunan ya da kamu yararına veya hizmetine tahsis edilen eşya hakkında, halkın yararlanmasına sunulmuş ulaşım aracı içinde veya bunların belli varış veya kalkış yerlerinde bulunan eşya hakkında, bir afet veya genel bir felaketin meydana getirebileceği zararları önlemek veya hafifletmek maksadıyla hazırlanan eşya hakkında veya adet veya tahsis veya kullanımları gereği açıkta bırakılmış eşya hakkında işlenmesi hâlinde üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Kamu kurumlarında bulunan eşya, kamu malı niteliğindedir. İbadete ayrılmış yerler, cami, kilise, havra gibi ibadet yerlerini kapsar. Ulaşım araçları, otobüs, tren, uçak gibi halkın kullandığı araçlardır. Afet eşyası, deprem, sel gibi felaketlerde kullanılacak malzemelerdir. Açıkta bırakılmış eşya, kullanımı gereği dışarıda bırakılan mallardır. Bu hâllerde korunan yarar, yalnızca mülkiyet değil, kamu düzeni ve toplumsal güvenliktir.
Nitelikli hırsızlık: beş yıldan on yıla kadar cezayı gerektiren hâller
m. 142/2, daha ağır nitelikli hâlleri düzenler. Buna göre suçun kişinin malını koruyamayacak durumda olmasından veya ölmesinden yararlanarak, elde veya üstte taşınan eşyayı çekip almak suretiyle ya da özel beceriyle, doğal bir afetin veya sosyal olayların meydana getirdiği korku veya kargaşadan yararlanarak, haksız yere elde bulundurulan veya taklit anahtarla ya da diğer bir aletle kilit açmak veya kilitlenmesini engellemek suretiyle, bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle, tanınmamak için tedbir alarak veya yetkisi olmadığı halde resmi sıfat takınarak, büyük veya küçük baş hayvan hakkında veya herkesin girebileceği bir yerde bırakılmakla birlikte kilitlenmek suretiyle ya da bina veya eklentileri içinde muhafaza altına alınmış olan eşya hakkında işlenmesi hâlinde beş yıldan on yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Ayrıca bu fıkranın (b) bendinde belirtilen surette, beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olan kimseye karşı işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte biri oranına kadar artırılır. Kapkaç, bu fıkranın (b) bendine karşılık gelir. Bilişim sistemleri yoluyla hırsızlık, banka hesabından izinsiz para transferi gibi fiillerdir. Özel beceri, yankesicilik gibi el becerisi gerektiren fiillerdir.
Enerji hırsızlığı, gece vakti ve diğer ağırlaştırıcı nedenler
m. 142/3 uyarınca suçun sıvı veya gaz hâlindeki enerji hakkında ve bunların nakline, işlenmesine veya depolanmasına ait tesislerde işlenmesi halinde, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; bu fiilin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, ceza yarı oranında artırılır ve onbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. Bu hüküm, kaçak elektrik ve doğalgaz kullanımını kapsar. m. 142/4 uyarınca hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlâli veya mala zarar verme suçunun işlenmesi halinde, bu suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için şikâyet aranmaz. Yani hırsızlık amacıyla konuta girilmesi, konut dokunulmazlığının ihlâli suçunu resen soruşturulur hâle getirir. m. 142/5 uyarınca hırsızlık suçunun işlenmesi sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmetinin geçici de olsa aksaması hâlinde, yukarıdaki fıkralar hükümlerine göre verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılır. m. 143 uyarınca hırsızlık suçunun gece vakti işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Daha az cezayı gerektiren hâller
m. 144, daha az cezayı gerektiren hâlleri düzenler. Buna göre hırsızlık suçunun paydaş veya elbirliği ile malik olunan mal üzerinde veya bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi hâlinde şikayet üzerine, fail hakkında iki aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Paydaşlık, paylı mülkiyet (müşterek mülkiyet) ilişkisini; elbirliği ile malik olma, miras ortaklığı gibi elbirliği mülkiyeti ilişkisini ifade eder. Fail, kendi hakkı olduğunu düşündüğü malı almaktadır; ancak zilyetliğe hukuka aykırı müdahale etmektedir. Alacağı tahsil amacıyla işlenen fiil, failin gerçek bir alacağı olması hâlinde daha az ceza gerektirir; alacağın hukukî ilişkiye dayanması gerekir. Bu hâllerde suç, şikâyete bağlıdır. m. 145 uyarınca hırsızlık suçunun konusunu oluşturan malın değerinin azlığı nedeniyle, verilecek cezada indirim yapılabileceği gibi, suçun işleniş şekli ve özellikleri de göz önünde bulundurularak, ceza vermekten de vazgeçilebilir. Değerin azlığı, objektif ölçütlere göre belirlenir; mağdurun ekonomik durumu da dikkate alınır.
Kullanma hırsızlığı ve benzer suçlardan ayrım
Kullanma hırsızlığı, TCK m. 146’da düzenlenmiştir; buna göre hırsızlık suçunun, malın geçici bir süre kullanılıp zilyedine iade edilmek üzere işlenmesi halinde, şikayet üzerine, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilir; ancak malın suç işlemek için kullanılmış olması halinde bu hüküm uygulanmaz. Kullanma hırsızlığı, malın geçici olarak kullanılması ve geri verilmesi amacıyla alınmasıdır; bu hâlde failin kalıcı olarak malı elde tutma kastı yoktur. Örneğin bir bisikletin kısa süreliğine alınması ve geri bırakılması kullanma hırsızlığı oluşturabilir. Hırsızlık ile yağma (m. 148) arasındaki fark, yağmada cebir veya tehdit kullanılmasıdır. Hırsızlık ile dolandırıcılık (m. 157) arasındaki fark, dolandırıcılıkta mağdurun hile ile aldatılarak malı vermesidir; hırsızlıkta mağdurun rızası yoktur. Hırsızlık ile güveni kötüye kullanma (m. 155) arasındaki fark, güveni kötüye kullanmada malın başlangıçta rızayla teslim edilmesidir. Hırsızlık ile mala zarar verme (m. 151) arasındaki fark, hırsızlıkta malın alınması, mala zarar vermede ise malın tahrip edilmesidir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.