Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma ve Tehdit

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun unsurlarını, nitelikli hâllerini, tehdit suçunun türlerini ve iki suçun içtima ilişkisini açıklar.

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun tanımı

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, TCK m. 109’da düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, kişinin hareket özgürlüğüdür; yani bir yere gitme veya bir yerde kalma hürriyetidir. m. 109/1 uyarınca bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Hareket, kişinin hareket özgürlüğünün hukuka aykırı olarak kısıtlanmasıdır. Hukuka aykırılık, kanunda öngörülen bir yetkiye dayanmamayı ifade eder; yakalama ve gözaltı kanuni şartlara uygunsa suç oluşmaz. Mağdur, herhangi bir kişidir. Fail, herhangi bir kişi olabilir. Suç, kısa süreli kısıtlamalarda da oluşabilir; sürenin uzunluğu, cezanın belirlenmesinde dikkate alınır. Manevî unsur kasttır; taksirle işlenemez. Rıza, hukuka uygunluk sebebi olabilir; ancak kişinin rızasını serbestçe açıklayabilmesi gerekir. Suç, şikâyete bağlı değildir; resen soruşturulur.

Cebir, tehdit veya hile kullanılması

m. 109/2 uyarınca kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Cebir, fizikî güç kullanarak mağdurun iradesini kırma anlamına gelir. Tehdit, mağdurun gelecekteki bir kötülükle korkutulmasıdır. Hile, mağdurun aldatılarak hürriyetinden yoksun bırakılmasıdır; örneğin sahte bir iş teklifiyle bir yere götürülmesi. Bu unsurların kullanılması, suçun daha ağır cezalandırılmasını gerektirir; çünkü mağdurun savunma imkânı azalır. Cebir veya tehdit, bağımsız suç oluşturuyorsa bu suçlardan ayrıca ceza verilmez; m. 109/2 bu fiilleri içinde barındırır. Ağır neticeler doğarsa m. 109/6 uygulanır. Cebir, kasten yaralama boyutuna ulaşırsa gerçek içtima gündeme gelir. Tehdit, m. 106’yı oluşturuyorsa, m. 109/2 özel hüküm olarak uygulanır. Fiilin hangi aşamada cebir, tehdit veya hile içerdiği, cezanın belirlenmesinde belirleyicidir.

Nitelikli hâller

m. 109/3, nitelikli hâlleri düzenler. Buna göre suçun silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle, kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle, üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı veya çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı işlenmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır. Kamu görevi nedeniyle işlenmesi, kamu görevlisine yaptığı işten dolayı yönelen saldırıyı kapsar. Kamu görevinin sağladığı nüfuz, görevin verdiği yetkiyi kötüye kullanmayı ifade eder. Aile içi hürriyetten yoksun kılma, nitelikli hâl olarak daha ağır cezalandırılır. m. 109/4 uyarınca bu suçun mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olması halinde, ayrıca bin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur. m. 109/5 uyarınca suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezalar yarı oranında artırılır. Cinsel amaç, fiilin cinsel saikle işlendiğini gösterir; bu hâlde cinsel saldırı ayrıca gerçekleşmişse gerçek içtima uygulanır.

Ağır neticeler ve benzer suçlardan ayrım

m. 109/6 uyarınca bu suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralama suçunun neticesi sebebiyle ağırlaşmış hallerinin gerçekleşmesi durumunda, ayrıca kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır. Bu, gerçek içtima öngörür. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ile konut dokunulmazlığının ihlâli (m. 116) birlikte işlenebilir; bu hâlde gerçek içtima uygulanır. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması, TCK m. 234’te ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir; bu hüküm, velayet hakkı çerçevesinde özel hüküm niteliğindedir. İnsan ticareti (m. 80), kişiyi hürriyetinden yoksun kılmadan daha ağır bir suçtur; fiil insan ticareti kapsamına giriyorsa m. 80 uygulanır. İşkence (m. 94) kapsamında hürriyetten yoksun kılma, işkence suçunun unsuru olarak değerlendirilir. Gözaltı ve tutuklama, hukuka uygun olduğu sürece suç oluşturmaz; şartların ortadan kalkmasından sonra devam eden kısıtlama, suç oluşturur. Etkin pişmanlık, m. 110’da ayrıca düzenlenmiştir.

Tehdit suçunun tanımı ve türleri

Tehdit, TCK m. 106’da düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, kişinin gelecekteki bir saldırıdan korkmama özgürlüğü ve iç huzurudur. m. 106/1 uyarınca bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; bu suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle tehditte ise, mağdurun şikayeti üzerine, iki aydan altı aya kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur. Bu ikinci hâl, daha hafif tehdit türüdür ve şikâyete bağlıdır. Tehdit, gelecekteki bir kötülüğün bildirilmesidir; geçmişteki bir kötülük tehdit değildir. Tehdidin ciddi ve objektif olarak korkutucu olması gerekir. Mağdurun korkması gerekmez; tehdidin objektif olarak elverişli olması yeterlidir. Fail, herhangi bir kişi olabilir. Manevî unsur kasttır. Şaka veya abartı, kastı ortadan kaldırabilir.

Tehdidin nitelikli hâlleri ve içtima

m. 106/2, tehdidin nitelikli hâllerini düzenler. Buna göre tehdidin silahla, kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, birden fazla kişi tarafından birlikte veya var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi hâlinde fail hakkında iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. Örgüt gücünden yararlanma, mağdurda daha büyük bir korku yaratır. m. 106/3 uyarınca tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ceza verilir; bu, gerçek içtima öngörür. Tehdit ile şantaj (m. 107) arasındaki fark, şantajda mağdurun bir şey yapmaya veya yapmamaya zorlanmasıdır. Tehdit ile kişiyi hürriyetinden yoksun kılma (m. 109) birlikte işlenirse gerçek içtima uygulanır. Tehdit, cinsel saldırı veya eziyet suçunun unsuru olarak gerçekleşirse özel hüküm uygulanır. Aile içi şiddet bağlamında tehdit, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbir kararına dayanak oluşturabilir.

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.