Zimmet, Rüşvet ve Belgede Sahtecilik
Zimmet ve rüşvet suçlarının kamu görevlisi tarafından işlenişini, irtikap ve ihtilasla ilişkisini, resmî ve özel belgede sahtecilik suçlarını açıklar.
Zimmet suçunun tanımı ve unsurları
Zimmet, TCK m. 247’de düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, kamu malı ve kamu görevinin dürüstlüğüdür. m. 247/1 uyarınca görevi nedeniyle zilyedliği kendisine devredilmiş olan veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olduğu malı kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren kamu görevlisi, beş yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Fail, kamu görevlisidir; özel fail şartı vardır. Konu, görev nedeniyle zilyedliği devredilmiş veya koruma ve gözetimiyle yükümlü olunan malıdır. Zimmete geçirme, malın kamu görevinin gerektirdiği amaç dışında kendisinin veya başkasının malvarlığına katılmasıdır. Manevî unsur kasttır; failin malı kendisine veya başkasına mal etme iradesi taşıması gerekir. Malın geçici süreyle kullanılması zimmet oluşturmaz; ancak iade edilmemesi hâlinde zimmet gündeme gelir. Suç, resen soruşturulur. Zimmet, güveni kötüye kullanmanın kamu görevlisi bakımından özel görünümüdür.
Zimmetin nitelikli hâli ve geçici kullanma
m. 247/2 uyarınca suçun, zimmetin açığa çıkmamasını sağlamaya yönelik hileli davranışlarla işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır. Hileli davranış, kayıtların değiştirilmesi, sahte belge düzenlenmesi veya sayımın engellenmesi gibi zimmetin gizlenmesine yönelik fiillerdir. Bu hâlde ayrıca belgede sahtecilik suçu da oluşabilir; bu durumda gerçek içtima uygulanır. m. 247/3 uyarınca zimmet suçunun, malın geçici bir süre kullanıldıktan sonra iade edilmek üzere işlenmesi halinde, verilecek ceza yarı oranına kadar indirilebilir. Geçici kullanma, malın iade edilmesi kaydıyla kullanılmasıdır; bu hâlde failin malı kalıcı olarak elde tutma kastı yoktur. İndirim, zorunlu değildir; hâkimin takdirine bırakılmıştır. Malın iade edilmemesi hâlinde indirim uygulanmaz. Zimmet ile irtikap (m. 250) arasındaki fark, irtikapta kamu görevlisinin nüfuzunu kötüye kullanarak mağduru menfaat vermeye icbar etmesidir. Zimmette mal, kamu görevlisine görevi nedeniyle tevdi edilmiştir.
İrtikap suçu
İrtikap, TCK m. 250’de düzenlenmiştir. m. 250/1 uyarınca görevinin sağladığı nüfuzu kötüye kullanmak suretiyle kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi icbar eden kamu görevlisi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Aynı fıkranın ikinci cümlesi uyarınca kamu görevlisinin haksız tutum ve davranışları karşısında, kişinin haklı bir işinin gereği gibi, hiç veya en azından vaktinde görülmeyeceği endişesiyle, kendisini mecbur hissederek, kamu görevlisine veya yönlendireceği kişiye menfaat temin etmiş olması halinde, icbarın varlığı kabul edilir. İcbar, mağdurun menfaat vermeye zorlanmasıdır; mağdurun iradesi baskı altına alınmıştır. m. 250/2 uyarınca görevinin sağladığı güveni kötüye kullanmak suretiyle gerçekleştirdiği hileli davranışlarla, kendisine veya başkasına yarar sağlanmasına veya bu yolda vaatte bulunulmasına bir kimseyi ikna eden kamu görevlisi, üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. İkna, hileli davranışla sağlanır; icbarda ise baskı vardır. m. 250/3, kişinin hatasından yararlanarak işlenmesi hâlinde bir yıldan üç yıla kadar hapis öngörür. m. 250/4 uyarınca irtikap edilen menfaatin değeri ve mağdurun ekonomik durumu göz önünde bulundurularak, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısına kadar indirilebilir.
Rüşvet suçunun tanımı ve tamamlanması
Rüşvet, TCK m. 252’de düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, kamu görevinin tarafsızlığı ve dürüstlüğüdür. m. 252/1 uyarınca görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, bir kamu görevlisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kişi, dört yıldan oniki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. m. 252/2 uyarınca görevinin ifasıyla ilgili bir işi yapması veya yapmaması için, doğrudan veya aracılar vasıtasıyla, kendisine veya göstereceği bir başka kişiye menfaat sağlayan kamu görevlisi de birinci fıkrada belirtilen ceza ile cezalandırılır. Rüşvet, iki taraflı bir suçtur; hem veren hem alan cezalandırılır. 2012’de 6352 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle rüşvet veren de rüşvet alanla aynı cezaya tabi tutulmuştur. m. 252/3 uyarınca rüşvet konusunda anlaşmaya varılması halinde, suç tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur. Yani menfaatin fiilen verilmesi gerekmez; anlaşma yeterlidir. m. 252/4 uyarınca kamu görevlisinin rüşvet talebinde bulunması ve fakat bunun kişi tarafından kabul edilmemesi ya da kişinin kamu görevlisine menfaat temini konusunda teklif veya vaatte bulunması ve fakat bunun kamu görevlisi tarafından kabul edilmemesi hâllerinde fail hakkında, birinci ve ikinci fıkra hükümlerine göre verilecek ceza yarı oranında indirilir.
Rüşvetin aracıları, ağırlaştırıcı nedenleri ve kapsamı
m. 252/5 uyarınca rüşvet teklif veya talebinin karşı tarafa iletilmesi, rüşvet anlaşmasının sağlanması veya rüşvetin temini hususlarında aracılık eden kişi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır. m. 252/6 uyarınca rüşvet ilişkisinde dolaylı olarak kendisine menfaat sağlanan üçüncü kişi veya tüzel kişinin menfaati kabul eden yetkilisi, kamu görevlisi sıfatını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, müşterek fail olarak cezalandırılır. m. 252/7 uyarınca rüşvet alan veya talebinde bulunan ya da bu konuda anlaşmaya varan kişinin; yargı görevi yapan, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavir olması halinde, verilecek ceza üçte birden yarısına kadar artırılır. Bu kişiler, kamu görevlisi olsalar bile daha ağır cezalandırılır; çünkü görevlerinin güvenilirliği daha yüksektir. m. 252/8, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu iştirakiyle kurulmuş şirketler, kamu yararına çalışan dernekler, kooperatifler ve halka açık anonim şirketler adına hareket eden kişilere de rüşvet hükümlerinin uygulanacağını öngörür. m. 252/9-10 ise yabancı kamu görevlilerine ve uluslararası mahkeme görevlilerine ilişkin rüşveti kapsar. m. 253 uyarınca rüşvet suçunun işlenmesi suretiyle yararına haksız menfaat sağlanan tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.
Resmî belgede sahtecilik
Belgede sahtecilik, TCK m. 204 ve 207’de düzenlenmiştir. Korunan hukukî yarar, belgenin gerçekliğine duyulan güven ve kamu güvenilirliğidir. m. 204/1 uyarınca bir resmi belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren veya sahte resmi belgeyi kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Resmî belge, kamu görevlisi tarafından düzenlenen veya onaylanan belgedir. Sahte düzenleme, belgenin gerçeğe aykırı olarak oluşturulmasıdır. Değiştirme, gerçek bir belgenin üzerinde tahrifat yapılmasıdır. Kullanma, sahte belgenin bir hukukî ilişkide kullanılmasıdır. m. 204/2 uyarınca görevi gereği düzenlemeye yetkili olduğu resmi bir belgeyi sahte olarak düzenleyen, gerçek bir belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren, gerçeğe aykırı olarak belge düzenleyen veya sahte resmi belgeyi kullanan kamu görevlisi üç yıldan sekiz yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. m. 204/3 uyarınca resmi belgenin, kanun hükmü gereği sahteliği sabit oluncaya kadar geçerli olan belge niteliğinde olması halinde, verilecek ceza yarısı oranında artırılır.
Özel belgede sahtecilik ve kamu görevlisi suçları arasındaki ilişki
Özel belgede sahtecilik, TCK m. 207’de düzenlenmiştir. m. 207/1 uyarınca bir özel belgeyi sahte olarak düzenleyen veya gerçek bir özel belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştiren ve kullanan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Özel belge, resmî belge niteliği taşımayan belgedir; örneğin adi senet, makbuz veya sözleşme. Özel belgede sahtecilik, kullanma şartına bağlıdır; yalnızca düzenleme veya değiştirme yeterli değildir. m. 207/2 uyarınca bir sahte özel belgeyi bu özelliğini bilerek kullanan kişi de yukarıdaki fıkra hükmüne göre cezalandırılır. Zimmet, rüşvet ve irtikap suçları kamu görevlisi tarafından işlenir; belgede sahtecilik ise herkes tarafından işlenebilir; ancak kamu görevlisi tarafından işlenirse m. 204/2 uygulanır. Zimmetin gizlenmesi amacıyla sahte belge düzenlenmesi hâlinde zimmet ve belgede sahtecilik suçları gerçek içtima kapsamında ayrı ayrı cezalandırılır. Sahte belgeyle haksız menfaat sağlanması, ayrıca dolandırıcılık suçunu da oluşturabilir. Bu suçlar, kamu görevinin ve belge güvenilirliğinin korunması bakımından birlikte değerlendirilir.
Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.