İddianame ve Kamu Davasının Açılması

Kamu davasını açma görevini, iddianamenin zorunlu içeriğini, iddianamenin iadesini ve iade yasağını, kamu davasının açılması anını, iddianamenin tebliğini ve savunma delillerinin hazırlanmasını ele alır.

Kamu davasını açma görevi ve iddianame düzenlenmesi

Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir (CMK m. 170). Hâkim, kendiliğinden dava açamaz; bu, kovuşturmanın başlatılmasında savcıya tanınan işlevsel tekeldir.

Dava açmanın eşiği kanunda belirlidir. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa Cumhuriyet savcısı bir iddianame düzenler (CMK m. 170). Yeterli şüphe, kesin kanaat değildir; kovuşturmayı haklı gösterecek olasılık yeterlidir.

İddianamenin zorunlu içeriği

İddianame, görevli ve yetkili mahkemeye hitaben düzenlenir ve kanunda sayılan unsurları taşır. İddianamede şüphelinin kimliği, müdafii, maktul, mağdur veya suçtan zarar görenin kimliği, mağdurun vekili veya kanunî temsilcisi, şikâyette bulunan kişinin kimliği ve şikâyetin yapıldığı tarih gösterilir (CMK m. 170).

İsnadın çerçevesi de açık olmalıdır. İddianamede yüklenen suç ve uygulanması gereken kanun maddeleri, yüklenen suçun işlendiği yer, tarih ve zaman dilimi, suçun delilleri ve şüphelinin tutuklu olup olmadığı gösterilir (CMK m. 170). Bu unsurlar, sanığın neyle suçlandığını bilmesini ve savunmasını hazırlamasını sağlar.

İddianamede olay, delil ve lehe hususlar

İddianame bir suçlama metni olduğu kadar bir açıklama metnidir. İddianamede, yüklenen suçu oluşturan olaylar, mevcut delillerle ilişkilendirilerek açıklanır; yüklenen suçu oluşturan olaylar ve suçun delilleriyle ilgisi bulunmayan bilgilere yer verilmez (CMK m. 170).

Savcı yalnız aleyhe değil, lehe hususları da yazmakla yükümlüdür. İddianamenin sonuç kısmında, şüphelinin sadece aleyhine olan hususlar değil, lehine olan hususlar da ileri sürülür (CMK m. 170). Sonuç kısmında ayrıca işlenen suç dolayısıyla ilgili kanunda öngörülen ceza ve güvenlik tedbirlerinden hangilerine hükmedilmesinin istendiği belirtilir (CMK m. 170).

İddianamenin iadesi

Mahkeme, iddianameyi denetler. Mahkeme tarafından, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilir (CMK m. 174).

İade sebepleri kanunda sayılmıştır: 170 inci maddeye aykırı olarak düzenlenen, suçun sübûtuna doğrudan etki edecek mevcut bir delil toplanmadan düzenlenen, önödemeye veya uzlaştırmaya ya da seri muhakeme usulüne tâbi olduğu açıkça anlaşılan işlerde bu usuller uygulanmaksızın düzenlenen, izne veya talebe bağlı suçlarda izin alınmaksızın düzenlenen iddianame iade edilir (CMK m. 174). Onbeş yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianame de iade edilir (CMK m. 174). İade, sanığın savunma hakkını koruyan bir filtredir.

İade yasağı ve kabul edilmiş sayılma

İade yetkisi sınırsız değildir. Suçun hukukî nitelendirilmesi sebebiyle iddianame iade edilemez (CMK m. 174). Suç vasfının değişebileceği düşüncesi, iddianameyi baştan geçersiz kılmaz; nitekim mahkeme yargılama sırasında nitelendirmeyi değiştirebilir.

Süre, iade kararının ön koşuludur. En geç birinci fıkrada belirtilen süre sonunda iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK m. 174). Cumhuriyet savcısı, iade üzerine kararda gösterilen eksiklikleri tamamladıktan ve hatalı noktaları düzelttikten sonra, kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesini gerektiren bir durumun bulunmaması hâlinde yeniden iddianame düzenler (CMK m. 174).

Kamu davasının açılması

Kamu davası, iddianamenin düzenlenmesiyle değil kabulüyle açılır. İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar (CMK m. 175). Bu an, soruşturma ile kovuşturma arasındaki kesin sınırdır.

Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır (CMK m. 175). Böylece dosya, savcının elinden çıkıp yargılama makamının denetimine girer.

İddianamenin tebliği ve sanığın çağrılması

Sanığın savunmasını hazırlayabilmesi için iddianameyi zamanında öğrenmesi gerekir. İddianame, çağrı kâğıdı ile birlikte sanığa tebliğ olunur (CMK m. 176). Tutuklu olmayan sanığa tebliğ olunacak çağrı kâğıdına mazereti olmaksızın gelmediğinde zorla getirileceği yazılır (CMK m. 176).

Tutuklu sanık bakımından özel usul öngörülmüştür. Tutuklu sanığın çağrılması duruşma gününün tebliği suretiyle yapılır; sanıktan duruşmada kendisini savunmak için bir istemde bulunup bulunmayacağı ve bulunacaksa neden ibaret olduğunu bildirmesi istenir, müdafii de sanıkla birlikte davet olunur (CMK m. 176). Çağrı kâğıdının tebliğiyle duruşma günü arasında en az bir hafta süre bulunması gerekir (CMK m. 176).

Savunma delillerinin hazırlanması

Sanığın delil getirme hakkı, duruşma öncesinde kullanılır. Sanık, tanık veya bilirkişinin davetini veya savunma delillerinin toplanmasını istediğinde, bunların ilişkin olduğu olayları göstermek suretiyle bu husustaki dilekçesini duruşma gününden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime verir (CMK m. 177). Bu dilekçe üzerine verilecek karar kendisine derhâl bildirilir (CMK m. 177).

Talep reddedilse bile sanık eli boş kalmaz. Mahkeme başkanı veya hâkim, sanığın veya katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılması hakkındaki dilekçeyi reddettiğinde, sanık veya katılan o kişileri mahkemeye getirebilir ve bu kişiler duruşmada dinlenir; ancak davayı uzatmak amacıyla yapılan talepler reddedilir (CMK m. 178). Sanık, doğrudan doğruya davet ettireceği tanık ve bilirkişilerin ad ve adreslerini Cumhuriyet savcısına makul süre içinde bildirir (CMK m. 179).

Bu notlar hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuatı resmî kaynaktan kontrol edin.